Logo Przewdonik Katolicki

Katecheza – istotne zadanie Kościoła

Lucyna Muniak
Fot.

Z ks. dr. Mieczysławem Polakiem, referentem diecezjalnym Wydziału Katechizacji i Szkół Katolickich Kurii Metropolitalnej w Gnieźnie, rozmawia Lucyna Muniak Proszę Księdza, katechizacja w Polsce jest powszechną formą obecności Kościoła na terenie szkoły. Deklaracja o Wychowaniu Chrześcijańskim przypisuje jej niezwykle ważne znaczenie, przypominając, iż Kościół ma obowiązek...

Z ks. dr. Mieczysławem Polakiem, referentem diecezjalnym
Wydziału Katechizacji i Szkół Katolickich Kurii Metropolitalnej w Gnieźnie,
rozmawia Lucyna Muniak

Proszę Księdza, katechizacja w Polsce jest powszechną formą obecności Kościoła na terenie szkoły. Deklaracja o Wychowaniu Chrześcijańskim przypisuje jej niezwykle ważne znaczenie, przypominając, iż Kościół ma obowiązek wskazywać wszystkim ludziom drogę zbawienia i pomagać w jej osiągnięciu. Winien przy tym korzystać ze środków, którymi dysponuje. Wśród tych środków, jako podstawowy, deklaracja wymienia katechizację. Dlaczego odwołuje się właśnie do niej?
– Katecheza jest jednym z podstawowych zadań Kościoła. Należy ona do jego istoty. Poprzez stawiane jej cele, takie jak nauczanie, wychowanie i wtajemniczenie, prowadzi ona nie tylko do poznania wiary, ale w równej mierze do życia wiarą. Stąd jest tym właśnie środkiem, przy pomocy którego Kościół „wskazuje drogę zbawienia i pomaga w jej osiągnięciu”.

Katecheza odbywa się w różnych środowiskach, które się wzajemnie uzupełniają. Podstawowe z nich to rodzina, szkoła i parafia. W ten sposób również w odniesieniu do możliwości dotarcia z Dobrą Nowiną do człowieka, katecheza stwarza możliwości, których Kościół nie może nie wykorzystać.

Na czym polega istotna różnica między katechizacją a nauczaniem religii? Czy w polskiej szkole mamy do czynienia z katechizacją, czy z nauką religii?
– Nauczanie religii w szkole i katechezę łączą relacje zróżnicowania i komplementarności – jak naucza nas „Dyrektorium o katechizacji”. Obydwie te formy działalności Kościoła odbywają się w ramach wypełnianej przez Kościół posługi Słowa. Kiedy mówimy o nauczaniu religii lub bardziej o katechezie szkolnej, mamy na myśli tę formę kościelnej posługi, jaka odbywa się w szkole. Jest ona siłą rzeczy wpisana w całokształt działalności oświatowej i uwzględnia szkolne uwarunkowania. Te z kolei nie są zagrożeniem dla katechezy, ale niezwykłą szansą dotarcia z Ewangelią do uczniów tam, gdzie zdobywają oni wiedzę i są wychowywani. Katecheza szkolna pomaga młodym ludziom o różnym poziomie wiary i religijności w integralnym i harmonijnym ich rozwoju, ukazując poznawane przez nich rzeczywistości w świetle Ewangelii. Można powiedzieć, że w szkolnym nauczaniu religii najlepiej można zrealizować cel katechezy, jakim jest nauczanie, czy poznanie wiary, choć nie jest ono pozbawione także wymiaru wychowania i wtajemniczenia. Przyjmując te rozróżnienia i własny charakter posługi Słowa w szkole, wydaje się, że terminy „katecheza szkolna” i „katecheza parafialna” najlepiej oddają to, co dzieje się w tym obszarze, i w szkole, i w parafii.

Wielu katechetów narzeka, że nie mają dostatecznych środków dyscyplinowania uczniów. Jak mają sobie z tym radzić, skoro wielu uczniom nie zależy na ocenie z religii albo też nie są zainteresowani problematyką poruszaną na lekcji? Jak rozumieć ocenę otrzymaną na lekcji religii? Czy można ocenić stopień „przybliżenia do Chrystusa”?
– Dyskusje na temat oceny z religii wciąż trwają. Niestety są one zależne od reprezentowanej przez kolejnych ministrów edukacji opcji politycznych. Obecnie można przypuszczać, że będzie ona znów formalnie miała większe znaczenie, podobne do ocen z innych przedmiotów. Nie jest też tak, że dla wszystkich uczniów jest ona bez znaczenia. Nie jest ona też najistotniejszą sprawą, która wpływa na postawy uczniów wobec lekcji religii czy na ich zachowanie. Może być niekiedy pomocna, ale nie jest decydująca. Zainteresowanie uczniów treściami przekazywanymi na lekcjach religii związane jest bardziej z samą postawą katechety, z jego osobowością oraz ze sposobem prowadzenia zajęć. Dlatego zamiast poszukiwać i domagać się „środków dyscyplinowania”, należy zwrócić się ku pogłębionej analizie postaw uczniów, przyczyn ich zachowania, ku kształtowaniu własnych kompetencji wychowawczych oraz ku współpracy z całym gronem pedagogicznym, rodzicami, a także z proboszczem i parafią. Ocena z religii nie jest oceną wiary ucznia. Wypracowywane przez nauczycieli religii kryteria oceniania uwzględniają zarówno wiadomości, jak i umiejętności i postawy uczniów, ale nie są w stanie ocenić tego, co się dokonuje w osobistej relacji młodego człowieka z Bogiem. Niemniej zainteresowanie treściami wiary, zaangażowanie na lekcjach religii jest też pewnym znakiem rozwoju wiary ucznia, jego relacji do Boga.

Katechezę w szkołach powinni więc prowadzić prawdziwi, dobrze przygotowani przewodnicy, którzy dzieciom i młodzieży mają pomóc w pogłębianiu wiary. Jak wygląda przygotowanie do tej pracy katechetów świeckich i katechetów w sutannie?
– Być katechetą oznacza najpierw powołanie. Dlatego przygotowanie powinno rozpocząć się od odkrycia tego powołania. Tutaj szczególną rolę pełnią wspólnoty parafialne, które powinny być miejscem rozwoju i wzrostu tych powołań. Niestety zbyt mała jest w tym względzie świadomość zarówno wspólnot parafialnych, jak i kapłanów. Modląc się o powołania do tzw. służby Bożej w Kościele, myślimy wyłącznie o kapłanach, zakonnikach i zakonnicach czy misjonarzach. A przecież powołanie katechetyczne jest też „służbą Bożą”. Bez tej świadomości powołania katechetycznego dalsze kształcenie przyszłych katechetów będzie zwykłym przygotowaniem nauczycieli do nauczania przedmiotu o nazwie religia.

Dzisiejsi katecheci, zarówno ci w sutannach, jak i bez, kształcą się na wydziałach teologicznych, gdzie zdobywają przygotowanie merytoryczne oraz katechetyczno-pedagogiczne, odbywając także wiele praktyk w szkołach. Równie ważna jednak jest dalsza, stała formacja i to zarówno metodyczna, jak i duchowa.

Jest ona jednym z ważniejszych zadań Kościoła w obszarze katechezy. Dziś mamy dobre programy, podręczniki i pomoce katechetyczne. Takich i w takiej liczbie nie mieliśmy nigdy do tej pory. One jednak nie zastąpią człowieka. I dlatego potrzeba stałej formacji, która według „Dyrektorium katechetycznego Kościoła katolickiego w Polsce” powinna wpierw odbywać się w parafiach, do których należą katecheci. Następnie organizowane są dla nich różnego rodzaju seminaria i warsztaty metodyczne oraz spotkania formacyjne, dni skupienia i rekolekcje. Trzeba powiedzieć jednak, że katecheci świeccy o wiele gorliwiej uczestniczą w różnych spotkaniach metodyczno-formacyjnych niż ich współbracia w sutannach.

Każdy katecheta w trakcie prowadzenia zajęć może być wizytowany. Czemu służą wizytacje katechetyczne?
– Katecheta szkolny podlega tym samym prawom i obowiązkom co inni nauczyciele. Dlatego może być wizytowany np. przez dyrektora szkoły czy przedstawiciela kuratorium. Wizytacja ta dotyczy jednak tylko strony metodycznej. Do merytorycznego wizytowania katechetów upoważnieni są wizytatorzy kościelni, wyznaczani przez biskupa. Wizytacje te mają służyć przede wszystkim wspólnej refleksji nad działalnością katechetyczną, wypracowaniu dróg jej rozwoju, zauważeniu zarówno mocnych, jak i słabszych punktów pracy katechety. Są one pomocą w dalszym jego rozwoju.

W styczniu tego roku rozpoczęła się też dyskusja na temat możliwości zdawania religii w trakcie egzaminu maturalnego. Czy ta kwestia została już rozwiązana?
– Teologia to jedna z najstarszych nauk. Od czasów kiedy powstały pierwsze uniwersytety, jest ona przedmiotem akademickim Z teologii można pisać prace magisterskie, doktorskie i rozprawy habilitacyjne. Dlatego jest czymś oczywistym, że powinna istnieć także możliwość zdawania matury z religii. Obecnie trwają prace przygotowawcze prowadzone przez Komisję Wychowania Katolickiego Episkopatu Polski oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej. Planowane jest, aby w roku szkolnym 2008/2009 umożliwić maturę z religii, tak aby uczniowie, którzy w tym roku rozpoczną naukę w szkołach ponadgimnazjalnych, mogli odpowiednio się do niej przygotować.

Praktycznym dopełnieniem katechezy szkolnej ma być katecheza parafialna…
– Angażując z konieczności większość sił i środków w katechezę szkolną, osłabiliśmy trochę katechezę parafialną. Dlatego z podobnym zaangażowaniem należy przystąpić teraz do jej odnowy. Wiele już tutaj zrobiono. Jednym z ważniejszych zadań jest uświadomienie zarówno kapłanom, jak i wiernym konieczności jej prowadzenia. Następnie należy przemyśleć sprawę przygotowania i formacji parafialnych katechetów. Bardzo ciekawe opracowania różnych zagadnień dotyczących parafialnej katechezy można znaleźć w wakacyjnym numerze (7-8) czasopisma „Katecheta”, którego lekturę wszystkim polecam.

Dziękuję za rozmowę

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki