Utracone dziedzictwo…

Z jednej strony tabliczki o niepokojącej treści: "Przebywanie w obrębie obiektu zabronione"… "Uwaga niebezpieczeństwo! Zagrożenia budowlane - spadające dachówki". Z drugiej strony informacja: "Obiekt zabytkowy - synagoga". Bożnica w Starym Fordonie sypie się z roku na rok - odpadają szare tynki, kruszą się mury, na dachu przybywa dziur, nawet jedna brzózka wyrosła… Dokoła zmurszałe ogrodzenie z desek - zbyt niskie, żeby zakryć posępną ruinę. Tyle pozostało z żydowskich śladów na peryferiach dawnego miasta.

Na przestrzeni XVII i XVIII wieku proporcje między ludnością miejską Fordonu a ludnością żydowską przemawiały zdecydowanie na korzyść tej ostatniej. Żydzi chętnie osiedlali się w pobliżu miejskich murów, ponieważ władze Bydgoszczy nie zezwalały na ich osadnictwo w grodzie nad Brdą. - W ostatniej ćwierci XVII wieku powstała w Fordonie synagoga. W niedalekim sąsiedztwie znajdowała się łaźnia, szkoła (cheder) oraz cmentarz - opowiada historyk Henryk Wilk. - I choć w okresie międzywojennym zamieszkiwało w Fordonie tylko sześć rodzin żydowskich, był on czynnym miejscem pochówków. Wszystko zmieniło się we wrześniu 1939 roku - dodaje.

Do wiosny 1940 roku Niemcy zniszczyli wszystkie nagrobki - użyli ich, między innymi, do umocnienia skarpy nad Wisłą. Rozebrano ogrodzenie… zniwelowano teren… - i po nekropolii nie zostało ani śladu. Drugą wojnę światową przetrwała jednak synagoga.

Zabytek-ruina

- Jeśli chodzi o losy synagogi… - zamyśla się Henryk Wilk - …po 1820 roku zamożni Żydzi zaczęli osiedlać się w Bydgoszczy. Kilka lat później powstała pierwsza "miejska" synagoga u zbiegu ulic Pod Blankami i Jana Kazimierza - wspomina. Drewnianą konstrukcję z czasem zastąpiła murowana. "Najbardziej znacząca świątynia żydowska w granicach ówczesnej prowincji" (jak zapisano w "Kalendarzu Bydgoskim") nie przetrwała jednak nawałnicy 1939 roku. Równolegle działała mniej reprezentatywna bożnica fordońska - do czasu międzywojnia odbywały się w niej nabożeństwa. W październiku 1939 r. wszyscy fordońscy Żydzi zostali rozstrzelani przez Niemców - podobno na wzgórzach miedzyńskich. A synagoga zmieniła swoją użyteczność… - Do 1945 roku służyła jako… kino. Zresztą po wojnie również wyświetlano w niej filmy. Zaniedbany budynek powoli popadał w ruinę. Dzisiaj jest własnością gminy żydowskiej z siedzibą w Gdańsku, która nie wykazuje żadnego zainteresowania tym obiektem. Niedługo stanie się on bezpowrotnie utraconym dziedzictwem. Stanowi bowiem wartość zabytkową i architektoniczną. Po remoncie mógłby z powodzeniem spełniać funkcję kulturotwórczą- podsumowuje Henryk Wilk.

Antysemityzm to antychrześcijaństwo

Obchodzony 17 stycznia Dzień Judaizmu skłania do bilansu naszych wzajemnych stosunków. Niestety, na przestrzeni dwóch tysięcy lat ciągle daje wynik ujemny… - Chrześcijanie nie mogą zapomnieć, że antysemityzm jest jedną z form antychrześcijaństwa. Wielu ludzi w czasach niemieckiego nacjonalizmu tego związku nie rozumiało albo rozumieć nie chciało. W przeciwnym wypadku bardziej odważne byłoby stanowisko i świadectwo chrześcijan, gdy palono synagogi, gdy Żydzi byli piętnowani, prześladowani, deportowani i ostatecznie w okrutny sposób unicestwiani. Strasznym symbolem tego jest Oświęcim - to słowa zaczerpnięte z wykładu ks. doktora Wojciecha Szukalskiego wygłoszonego podczas VI Dnia Judaizmu.

Warto przypomnieć, że duch posługi apostolskiej Jana Pawła II również wpisuje się w odwieczną próbę zbliżenia między wyznawcami Jednego Boga. Papież Polak uczestniczył w dramacie II wojny światowej, zrozumiał sens cierpienia i masowej zagłady Żydów: "Wasze zagrożenie było naszym zagrożeniem. Ale to nasze nie zdążyło się zrealizować w takiej mierze. Tę straszliwą ofiarę wyniszczenia ponieśliście wy. Można powiedzieć - ponieśliście za innych, którzy także mieli być wyniszczeni". Podczas wizyty w Instytucie Pamięci "Yad Vashem" w Jerozolimie Ojciec Święty wezwał do budowania nowej przyszłości, "w której nie będzie już żadnych uczuć antyżydowskich wśród chrześcijan ani uczuć antychrześcijańskich wśród Żydów"…