Z jednej strony tabliczki o niepokojącej treści: "Przebywanie w obrębie obiektu zabronione"… "Uwaga niebezpieczeństwo! Zagrożenia budowlane - spadające dachówki". Z drugiej strony informacja: "Obiekt zabytkowy - synagoga". Bożnica w Starym Fordonie sypie się z roku na rok - odpadają szare tynki, kruszą się mury, na dachu przybywa dziur, nawet jedna brzózka wyrosła… Dokoła zmurszałe ogrodzenie z desek - zbyt niskie, żeby zakryć posępną ruinę. Tyle pozostało z żydowskich śladów na peryferiach dawnego miasta.
Na przestrzeni XVII i XVIII wieku proporcje między ludnością miejską Fordonu a ludnością żydowską przemawiały zdecydowanie na korzyść tej ostatniej. Żydzi chętnie osiedlali się w pobliżu miejskich murów, ponieważ władze Bydgoszczy nie zezwalały na ich osadnictwo w grodzie nad Brdą. - W ostatniej ćwierci XVII wieku powstała w Fordonie synagoga. W niedalekim sąsiedztwie znajdowała się łaźnia, szkoła (cheder) oraz cmentarz - opowiada historyk Henryk Wilk. - I choć w okresie międzywojennym zamieszkiwało w Fordonie tylko sześć rodzin żydowskich, był on czynnym miejscem pochówków. Wszystko zmieniło się we wrześniu 1939 roku - dodaje.
Do wiosny 1940 roku Niemcy zniszczyli wszystkie nagrobki - użyli ich, między innymi, do umocnienia skarpy nad Wisłą. Rozebrano ogrodzenie… zniwelowano teren… - i po nekropolii nie zostało ani śladu. Drugą wojnę światową przetrwała jednak synagoga.
Zabytek-ruina
- Jeśli chodzi o losy synagogi… - zamyśla się Henryk Wilk - …po 1820 roku zamożni Żydzi zaczęli osiedlać się w Bydgoszczy. Kilka lat później powstała pierwsza "miejska" synagoga u zbiegu ulic Pod Blankami i Jana Kazimierza - wspomina. Drewnianą konstrukcję z czasem zastąpiła murowana. "Najbardziej znacząca świątynia żydowska w granicach ówczesnej prowincji" (jak zapisano w "Kalendarzu Bydgoskim") nie przetrwała jednak nawałnicy 1939 roku. Równolegle działała mniej reprezentatywna bożnica fordońska - do czasu międzywojnia odbywały się w niej nabożeństwa. W październiku 1939 r. wszyscy fordońscy Żydzi zostali rozstrzelani przez Niemców - podobno na wzgórzach miedzyńskich. A synagoga zmieniła swoją użyteczność… - Do 1945 roku służyła jako… kino. Zresztą po wojnie również wyświetlano w niej filmy. Zaniedbany budynek powoli popadał w ruinę. Dzisiaj jest własnością gminy żydowskiej z siedzibą w Gdańsku, która nie wykazuje żadnego zainteresowania tym obiektem. Niedługo stanie się on bezpowrotnie utraconym dziedzictwem. Stanowi bowiem wartość zabytkową i architektoniczną. Po remoncie mógłby z powodzeniem spełniać funkcję kulturotwórczą- podsumowuje Henryk Wilk.
Antysemityzm to antychrześcijaństwo
Obchodzony 17 stycznia Dzień Judaizmu skłania do bilansu naszych wzajemnych stosunków. Niestety, na przestrzeni dwóch tysięcy lat ciągle daje wynik ujemny… - Chrześcijanie nie mogą zapomnieć, że antysemityzm jest jedną z form antychrześcijaństwa. Wielu ludzi w czasach niemieckiego nacjonalizmu tego związku nie rozumiało albo rozumieć nie chciało. W przeciwnym wypadku bardziej odważne byłoby stanowisko i świadectwo chrześcijan, gdy palono synagogi, gdy Żydzi byli piętnowani, prześladowani, deportowani i ostatecznie w okrutny sposób unicestwiani. Strasznym symbolem tego jest Oświęcim - to słowa zaczerpnięte z wykładu ks. doktora Wojciecha Szukalskiego wygłoszonego podczas VI Dnia Judaizmu.
Warto przypomnieć, że duch posługi apostolskiej Jana Pawła II również wpisuje się w odwieczną próbę zbliżenia między wyznawcami Jednego Boga. Papież Polak uczestniczył w dramacie II wojny światowej, zrozumiał sens cierpienia i masowej zagłady Żydów: "Wasze zagrożenie było naszym zagrożeniem. Ale to nasze nie zdążyło się zrealizować w takiej mierze. Tę straszliwą ofiarę wyniszczenia ponieśliście wy. Można powiedzieć - ponieśliście za innych, którzy także mieli być wyniszczeni". Podczas wizyty w Instytucie Pamięci "Yad Vashem" w Jerozolimie Ojciec Święty wezwał do budowania nowej przyszłości, "w której nie będzie już żadnych uczuć antyżydowskich wśród chrześcijan ani uczuć antychrześcijańskich wśród Żydów"…
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.
Artykuł pochodzi z numeru 3/2005
