Teatr metafizyczny

Dwudzieste urodziny obchodzi właśnie Teatr im. Witkacego w Zakopanem - miejsce gościnne, magiczne i niezwykłe. "Teatr ten chce być teatrem metafizycznym, co oznacza w zgodzie z Witkacym, że chce być teatrem życia, istnienia, jego tajemnicy i sprzeczności".

Powyższe słowa głównego reżysera Andrzeja Dziuka, wypowiedziane kilka lat temu, wciąż oddają ducha Teatru na Chramcówkach. Próby utworzenia zawodowego teatru w Zakopanem sięgają okresu międzywojennego, jednak udało się to dopiero grupce zapaleńców, którzy ledwo co ukończyli krakowską PWST. Właśnie dzięki zaangażowaniu, niechęci do konformizmu, wyobraźni i miłości do sztuki, omijając wszelkie przeszkody, których było co niemiara, stworzyli teatr - miejsce spotkania widza i aktora. Żadna instytucja nie była im do tego potrzebna.

Dreszcz

Nie ma tu miejsca na opisywanie przeróżnych trudności, jakie młody zespół musiał pokonać, by uzyskać pozwolenie na założenie własnego teatru. Pamiętajmy jednak, że były to czasy wielce niesprzyjające załatwianiu spraw urzędowych. Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza długo był pozbawiony przydomka "państwowy", co z jednej strony wcale jego twórcom nie przeszkadzało: byli przecież artystami, nie administratorami. Ostatecznie wszystko dobrze się skończyło. Dostali miejsce i to nie byle jakie, bo obciążone legendą międzywojennego Zakopanego - tyły zbudowanego w 1910 roku Zakładu Wodoleczniczego dr. Chramca, gdzie niegdyś spotykała się intelektualno-artystyczna elita Zakopanego. W stulecie urodzin swego patrona udało się wystawić pierwszą sztukę już w swoich pomieszczeniach. Była to "Autoparodia" według Witkacego.

Szacunek wobec widza, szczególna gościnność, niespotykana w innych teatralnych miejscach, zyskały Teatrowi sławę miejsca wyjątkowego. Witanie widza już w drzwiach Teatru, częstowanie go herbatą, winem, świeżo upieczonym plackiem - gesty te nie są jakimś sztucznym brataniem się, "podlizywaniem", ale mają dla samych aktorów dużą wartość. W ten sposób bowiem artyści chcą ukazać swą służebną wobec drugiego człowieka - a więc widza - rolę. Bez widza przecież teatr by nie istniał. Kształt myślenia o teatrze jest dla twórców Teatru im. Witkacego szerszy niż samo tylko wystawianie kolejnych spektakli. Od początku pragnęli oni, by Teatr na Chramcówkach był "schroniskiem" dla wszystkich ludzi odczuwających żywą potrzebę obcowania ze sztuką, bo sztukę traktuje się w tym miejscu niezwykle poważnie - obliguje do tego zresztą wybór patrona. Dla Witkacego sztuka, obok religii i filozofii, mogła dać odpowiedź na pytania ostateczne, mogła przyprawić o dreszcz metafizyczny.

Pytania ostateczne

Przez 20 lat działalności Teatr im. Witkacego ma na swoim koncie kilkadziesiąt premier, sztuki poważne i komiczne, misteria i kabarety - bez udziwnień i bez atakowania widza i wprowadzania w nim niesmaku. We wszystkich przedstawieniach artyści zadają najważniejsze pytania o wymiar człowieczeństwa, starają się dotrzeć do metafizyki, która jest nieodmiennie połączona z naturą ludzką. Witkacy w swej teorii podkreślał, że człowiek jako Istnienie Poszczególne jest zdolny do zadawania pytań o sens i istotę bytu, które mogą prowadzić do Tajemnicy Istnienia. Jednak bezpośrednie przeżycie i zrozumienie Tajemnicy Istnienia możliwe jest tylko w pewnych momentach, m.in. może je wyzwolić prawdziwa sztuka. Witkacowska Czysta Forma w zakopiańskim teatrze jest rozumiana nie formalnie, ale znacznie głębiej. I rzeczywiście, jest to miejsce szczególne, gdzie sztuka rodzi uczucie, które "stanowi rodzaj zdumienia faktem, że jest się sobą, że się nie było i że się dąży do śmierci, a jednak się jest - i że się stanowi niepojętą jedność w wielości swoich stanów i otaczającego świata" (Stanisław Ignacy Witkiewicz).