Logo Przewdonik Katolicki

Dziewicze meandry

Renata Krzyszkowska
Fot.

Wiele polskich rzek jest zdewastowanych, przypomina brudne, proste rynny ściekowe. W imię źle pojętej ochrony przeciwpowodziowej przez lata prostowano je na siłę, pozbawiając naturalnych rozlewisk. Cierpiała na tym ich fauna i flora. Jednym z niewielu dziewiczych terenów rzecznych w Polsce jest śląski fragment doliny Odry na granicy z Republiką Czeską. Ponad 7,5-kilometrowy odcinek Odry...

Wiele polskich rzek jest zdewastowanych, przypomina brudne, proste rynny ściekowe. W imię źle pojętej ochrony przeciwpowodziowej przez lata prostowano je na siłę, pozbawiając naturalnych rozlewisk. Cierpiała na tym ich fauna i flora. Jednym z niewielu dziewiczych terenów rzecznych w Polsce jest śląski fragment doliny Odry na granicy z Republiką Czeską. Ponad 7,5-kilometrowy odcinek Odry między Bohuminem, Chałupkami a ujściem Olzy, o zachowanym meandrującym biegu, stanowi prawdziwą oazę bioróżnorodności, unikalną na skalę europejską. Miesiąc temu meandry graniczne Odry zostały objęte ochroną prawną jako obszar chronionego krajobrazu.

Od niepamiętnych czasów Odra zmieniała i do dziś zmienia swój bieg. Ciągłe wymywanie jej brzegów, tworzenie się i zanikanie ławic żwirowych, płycizn i wysp rzecznych ma unikalny charakter. Odra na odcinku pomiędzy miejscowościami Bohumin i Chałupki a ujściem Olzy jest jedyną tej wielkości graniczną rzeką w Europie, z wciąż zachowanymi dynamicznymi procesami morfologicznymi. W Europie Środkowej nie znajdziemy już dziś dynamicznych, nieuregulowanych rzek granicznych, które swobodnie, bez ingerencji człowieka, tworzą własne koryta. Większość meandrujących cieków podgórskich i nizinnych została już poskromiona. To fenomen, że na cieku, tworzącym granicę państwową, znajdziemy swobodnie przemieszczającą się w zakolach rzekę z powstającymi i zanikającymi bocznymi odnogami, wyspami, wyrwami brzegowymi i łachami piasku.

Azyl zagrożonych

Meandry rzeczne są terenami o ogromnej bioróżnorodności. Dobrze zachowane i urozmaicone siedliska stwarzają dogodne warunki życia dla wielu gatunków rzadkich i zagrożonych wyginięciem zwierząt. Jakość wody Odry granicznej poprawia się stopniowo od lat 90. ubiegłego stulecia. Zanieczyszczenia organiczne nie są obecnie czynnikiem ograniczającym życie organizmów słodkowodnych. Przyrodnicy znaleźli tu wiele typów siedlisk, które są wymienione w tzw. dyrektywie "siedliskowej" Unii Europejskiej. W lasach łęgowych, gdzie jest wystarczająca ilość starych i obumierających drzew, swój dom ma bardzo rzadki chrząszcz pachnica dębowa i zgniotek cynobrowy. Z wilgotnymi łąkami, z kwitnącym krwiściągiem, jest związany motyl modraszek i czerwończyk nieparek. Występują tu rzadkie gatunki ryb: różanka i piskorz. W stałych i tymczasowych zagłębieniach rozmnaża się kumak górski i kumak nizinny. Wyrwy brzegowe stwarzają dobre warunki do gniazdowania zimorodka i jaskółki brzegówki. Brodziec piskliwy oraz sieweczka rzeczna budują gniazda w osadach żwirowych. Gniazda buduje tu również tracz nurogęś. Po czeskiej stronie rozmnaża się bóbr europejski, zaobserwowano również wydrę rzeczną. Na nowych ławicach żwirowych żyje silna populacja rzadkiego pająka - wymyka szarawego. Kaskadowe koryto szybko płynącego cieku jest odpowiednim środowiskiem dla mocno zagrożonej ryby - piekielnicy, która występuje powyżej meandrów. Jest już tylko kwestią czasu, gdy ryba ta ponownie zasiedli meandry.

Prosimy nie regulować zbiorników

Na terenie utworzonego obszaru chronionego krajobrazu meandrów rzeki Odry nie wolno polować na zwierzęta, niszczyć ich nor, legowisk oraz innych schronień i miejsc rozrodu. Nie wolno również realizować żadnych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Na terenie obszaru chronionego obowiązuje również zakaz wydobywania dla celów gospodarczych skał, w tym torfu oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów oraz wykonywania jakichkolwiek prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwpowodziowym. Rozporządzenie wojewody zakazuje również lokalizowania w pasie o szerokości 100 metrów od linii brzegowej rzeki obiektów budowlanych. - O objęcie ochroną prawną tego terenu zabiegaliśmy od 1998 roku, kiedy to pojawiły się koncepcje regulacji ostatniego, naturalnie płynącego odcinka na polskiej Odrze. Apelowaliśmy do władz o odłożenie decyzji o regulacji rzeki. Nasz apel został wysłuchany i zyskaliśmy czas do 2003 roku, który wykorzystaliśmy na wykonanie badań przyrodniczych w terenie. Zwróciliśmy uwagę lokalnych samorządów i instytucji wojewódzkich na wyjątkowe cechy przyrodnicze meandrów granicznych i teraz zdołaliśmy doprowadzić do formalnej ochrony tego obszaru - mówi Piotr Nieznański z międzynarodowej organizacji ekologicznej WWF. WWF Polska wspólnie z Urzędem Gminy Krzyżanowice planują utworzenie ścieżki edukacyjnej wzdłuż meandrującego biegu Odry i udostępnienie tego terenu do prowadzenia terenowych lekcji biologii i ochrony przyrody.

Natura w obiektywie Jak zmienia się Odra, jakie zwierzęta i rośliny stanowią o wyjątkowości meandrów, zobaczyć można na wystawie pt. "Graniczne meandry Odry - europejski fenomen przyrody". Wystawa fotograficzna autorstwa dr. Vladislavy Hamplovej udostępniona była w październiku i listopadzie w pałacu Młodzieży w Katowicach. Można ją będzie jeszcze odwiedzić w Kędzierzynie-Koźlu (styczeń-luty 2005), Ustroniu (marzec-kwiecień 2005) oraz we Wrocławiu (maj 2005) i Raciborzu (czerwiec 2005). Wystawę w Katowicach zorganizowała Fundacja Zielonej Ligi i WWF Polska we współpracy z Muzeum Novojicińska, Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska i pałacem Młodzieży.

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki