Sprawy spadkowe - zachowek

System zachowku polega na tym, że prawo spadkowe zapewnia określonym osobom, które należą do kręgu spadkobierców ustawowych, tylko korzyść pieniężną, która stanowi równowartość ułamka części, którą otrzymałaby ta osoba przy dziedziczeniu z ustawy.

Zatem, jeżeli spadkodawca uczynił swoim spadkobiercą osobę zupełnie obcą albo na przykład tylko jedno dziecko, z pominięciem pozostałych, wówczas najbliżsi członkowie rodziny mogą wnieść sprawę do sądu o zapłatę zachowku.

Taki system, zdaniem ustawodawcy, ma zabezpieczyć najbliższych członków rodziny spadkodawcy przed pozbawieniem ich korzyści ze spadku.

Z drugiej strony, jeżeli spadkodawca nie chce dopuścić do tego, aby spadek po nim dziedziczył, w formie zachowku, któryś z członków rodziny, musi w testamencie wydziedziczyć go.

Kodeks cywilny wymienia konkretne przyczyny, na które może powołać się spadkodawca, wydziedziczając członka rodziny. Przyczyny te są następujące: dopuszczenie się przez uprawnionego względem spadkodawcy albo osób mu najbliższych do umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności; uporczywe niedopełnianie przez uprawnionego jego obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy, na przykład nieudzielanie pomocy, opieki w razie ciężkiej choroby; uporczywe postępowanie uprawnionego wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli jednak w postępowaniu spadkowym okaże się, że w rzeczywistości nie istniała przyczyna, która stanowiła podstawę wydziedziczenia, wówczas mimo ważności testamentu wydziedziczenie jest bezskuteczne.

Polskie prawo cywilne przewiduje także instytucję zapisu.

Spadkodawca może w testamencie dokonać takiego rozrządzenia swoim majątkiem, że wybranej osobie zapisze określone przysporzenie majątkowe, na przykład samochód, mieszkanie.

W testamencie spadkodawca może też napisać polecenie, jakie zamierza wydać swoim spadkobiercom, na przykład do opieki nad zwierzętami.

Ponadto spadkodawca może ustanowić w testamencie jego wykonawcę, który będzie zarządzać majątkiem spadkowym, spłaci długi, wykona wszystkie polecenia i zapisy, a potem wyda pozostały majątek spadkobiercom.