Pokojowe orędzie Jana XXIII

"Pacem in terris", pierwszy w dziejach Kościoła dokument papieski, w całości poświęcony sprawie pokoju, ukazał się w Wielki Czwartek 11 kwietnia 1963 r. Ta druga po "Mater et magistra" wielka encyklika społeczna Jana XXIII zyskała uznanie całego świata. 13 maja kard. Suenens wręczył ją uroczyście sekretarzowi generalnemu ONZ, jako wyraz oczekiwań pokojowych całej ludzkości.

Uznanie dla Ojca Świętego

10 maja tego roku Jan XXIII otrzymał Nagrodę im. Eugeniusza Balzana, w uznaniu za znaczący wkład w dzieło budowy światowego pokoju. Ale uhonorowano go nie tylko za "Pacem in terris", bo już wcześniej, podczas kryzysu kubańskiego w 1962 r., wystąpił z publicznym apelem do przywódców USA i Związku Sowieckiego o zachowanie ostrożności oraz rozwagi. W obliczu cywilizacyjnego zagrożenia konfliktem nuklearnym, podjął trud nakreślenia warunków prowadzących do zachowania pokoju światowego i wezwał narody oraz państwa do zaniechania zbrojeń, które mogą doprowadzić do katastrofy. Zaprezentowana przez Papieża koncepcja pokoju została oparta nie tyle na unikaniu wojen, ile na pozytywnym dążeniu do utrzymania ładu społecznego i światowego.

Papieska deklaracja praw człowieka

Adresatem encykliki Jana XXIII jest kler, chrześcijanie oraz "wszyscy ludzie dobrej woli całego świata". Dokument składa się z pięciu części. We wstępie odwołuje się do prawa naturalnego - fundamentu, na którym wspiera się porządek społeczny i porządek świata. Podmiotem ładu społecznego jest osoba ludzka, której godność domaga się poszanowania praw: do życia i zachowania poziomu zaspokojenia potrzeb godnego człowieka; do zaspokojenia potrzeb moralnych i kulturalnych; do oddawania czci Bogu zgodnie ze słusznymi nakazami sumienia; do wolności wyboru stanu życiowego; dotyczących życia gospodarczego; do wolności zgromadzeń i stowarzyszeń; do emigracji i migracji; do porządku społeczno-prawnego i do ochrony swych praw.

Ta swoista deklaracja praw człowieka została następnie przez Ojca Świętego uszczegółowiona. Część druga poświęcona jest zagadnieniom moralności politycznej, dwie następne - moralności międzynarodowej, zaś ostatnia zawiera wskazania do współpracy w sprawach doczesnych pomiędzy katolikami a niekatolikami, bez względu na dzielące ich przekonania. Napisana prostym językiem, zrozumiałym dla każdego czytelnika, porusza zagadnienia pokoju, rozbrojenia, rozwiązywania sporów drogą rokowań i harmonijnego współżycia między narodami, a także pokojowego współistnienia pomiędzy ówczesnym Zachodem a komunistycznym Wschodem. Encyklika ta zainaugurowała czas bardziej otwartej polityki wschodniej Watykanu.

Ku dobru wspólnemu

Jan XXIII wskazuje na konkretne środki prowadzące do zagwarantowania pokoju - opartego na prawdzie, sprawiedliwości oraz wolności - i dodaje, że do pokoju w świecie prowadzi uznanie praw oraz obowiązków jednostki. Kreśląc przed światem "trudną drogę do jedności globu", jako alternatywę samounicestwienia, Ojciec Święty rozpatruje "znaki czasu", zarówno pomiędzy osobami i społecznościami politycznymi, jak i w porządku ogólnoświatowym.

Ale ze Stolicy Piotrowej popłynął w świat także głos wyrażający optymizm wobec postępu technicznego i rozwoju nauki, a także postawy praktycznej chrześcijanina, który przez swój wysiłek uczestniczy w twórczym dziele samego Boga: dzięki aktywności we wszystkich sferach życia publicznego przyczynia się do dobra własnego społeczeństwa, a jednocześnie - dobra całej ludzkości. Kategoria "dobra wspólnego" pojawia się na kartach encykliki ponad dwadzieścia razy.

Jan Paweł II w swoim tegorocznym przesłaniu pokojowym - w sytuacji zagrożenia wojną - nawiązał do nauczania Jana XXIII: "Niech Maryja pomoże nam odkryć oblicze Jezusa, Księcia Pokoju. Niech wspiera nas i towarzyszy nam w tym nowym roku; niech wyjedna dla nas i dla całego świata upragniony dar pokoju. Niech się tak stanie!"