Jak prezydent z papieżem

Spór między papieżem Leonem a Donaldem Trumpem i jego administracją przykuł uwagę całego świata. Choć dla nas papież jest najwyższym duchowym przywódcą katolicyzmu, amerykańskie media (nawet te liberalne) zwracały uwagę, że biskup Rzymu to najbardziej rozpoznawalny lider chrześcijaństwa na świecie i drugi obok Dalajlamy najbardziej szanowany autorytet duchowy na globie. A zatem napięcie między Trumpem a Leonem z dyskusji o wojnie sprawiedliwej zmieniło się w spór pomiędzy władzą polityczną a władzą duchową.

I właśnie dlatego było tak fascynujące. Bowiem był to spór na naprawdę wielu poziomach: politycznym, metapolitycznym, ale i teologicznym. Był teologiczny, bo odnosił się do koncepcji wojny sprawiedliwej i możliwości decydowania o tym, czy wojna napastnicza, mająca mieć ewentualnościowy charakter prewencyjny, może być uznana z legalną. Był polityczny, ponieważ prezydent Stanów Zjednoczonych nie chciał, by ktokolwiek ograniczał jego władzę. Nie chciał, by ktoś mający tak potężny autorytet kwestionował jego decyzję. A w dodatku precedensem było to, że doszło do pierwszego w historii tak poważnego sporu pomiędzy dwoma Amerykanami: pierwszego w historii tak ostrego sporu pomiędzy amerykańskim prezydentem a papieżem, w dodatku pierwszym w historii papieżem pochodzącym z Ameryki.

Spór ten był metapolityczny dlatego, że dotyczył tak naprawdę nie tej czy innej politycznej decyzji, czy tej czy innej wypowiedzi Ojca Świętego – był sporem o zasady, o granice między sprawowaniem władzy duchowej a władzy świeckiej. Papież Leon, potępiając wojnę, twierdząc, że Chrystus nie wysłuchuje modlitw osób, które rozpoczynają krwawe wojny, wyrażał się nie jako komentator polityczny, ale jako depozytariusz Ewangelii na ziemi. Przedstawiał konsekwentne antywojenne stanowisko, niebędące jednak – w przeciwieństwie do niektórych wypowiedzi jego poprzednika, papieża Franciszka – naznaczone ideologicznym pacyfizmem.

Po raz pierwszy od lat doszło też do sporu polityka z papieżem niewynikającego ze sprzeciwu wobec nauczania Kościoła, ale raczej z tego, kto ma prawo do argumentów moralnych. Nie był to spór lewicowego polityka, który krytykował papieża za podejście do aborcji na przykład. Przeciwnie, był to spór o prawomocność odwoływania się do religijnych argumentów w polityce. Nie jest bowiem tajemnicą, że Trump uważa się za boskiego wybrańca, uważa, że Bóg ocalił go od kuli zamachowca, by zbawił świat, a przede wszystkim Stany Zjednoczone. Trump obficie korzysta z chrześcijańskiej symboliki, bardzo chrześcijańskie, w wersji ewangelikalnej, jest jego podejście do polityki Izraela. Dzisiejsze państwo Izrael jawi się w tym myśleniu jako kontynuator narodu wybranego, do którego należą ziemie na Bliskim Wschodzie. Skoro to Bóg dał Żydom obietnicę władania nad tym terytorium, to dziś amerykańska armia musi wspomóc państwo Izrael w walce z wrogami – przede wszystkim państwami arabskimi czy muzułmańskimi (jak Iran).

I o tę prawomocność też spiera się Trump z Leonem: o to, czy i jak dalece można wykorzystywać wiarę jako uzasadnienie do – nieraz bardzo kontrowersyjnych – decyzji politycznych.