Logo Przewdonik Katolicki

Tenebrae, czyli ciemności

Natalia Budzyńska
fot. ysbrandcosijn /Fotolia

Ciemne jutrznie (łac. Tenebrae) po wiekach nieobecności powracają w wielotygodniowych koncertach. Wśród kompozytorów najbardziej poruszających rozważań męki Chrystusa jest Carlo Gesualdo da Venosa – książę, artysta i… morderca.

Zwyczaj odprawiania ciemnych jutrzni (Officium Tenebrae), sięga VIII w. i choć ta tradycja zanikła, to są miejsca, gdzie wciąż jest żywa. Dzisiaj powraca w formie koncertów na festiwalach muzyki dawnej odbywających się w kościołach podczas Wielkiego Tygodnia, jak na przykład Misteria Paschalia w Krakowie czy Actus Humanus w Gdańsku. A to dlatego, że liturgia Ciemnych Jutrzni w pewnym momencie zyskała muzyczną oprawę, w którą angażowali się kompozytorzy, w tym także ci wybitni. Wielu próbowało zmierzyć się z czuwaniem Chrystusa, z oczekiwaniem pełnym lęku przed tym, co nieuniknione, kiedy pogrążony w ciemności i opuszczony przez śpiących apostołów szukał Boga. Ciemna jutrznia była liturgią odprawianą w ranek Wielkiego Piątku, przy pustym tabernakulum. Oficjum wzbogacono tekstami z Księgi Jeremiasza, które są nazywane „ciemnymi czytaniami”. Na ołtarzu paliło się piętnaście świec, po każdym psalmie gaszono jedną, aż w końcu zapadały ciemności. Jutrznia Wielkiej Soboty to z jednej strony cisza, jaka spowiła całą ziemię, bo Pan jest w grobie, ale również oczekiwanie, lecz tym razem pełne napięcia i nadziei. Dlatego teksty wielkosobotniej ciemnej jutrzni oprócz tego, że towarzyszą Jezusowi, który zstąpił do otchłani, to zapowiadają już zmartwychwstanie. To On skruszył więzy śmierci. Ciemne jutrznie inspirowały m.in. takich kompozytorów jak Charpentier, Couperin, de Lalande czy Wacław z Szamotuł. Ale także Carlo Gesualda, ekscentrycznego księcia z Neapolu, mordercę, który pod koniec życia szukał przebaczenia i ukojenia w rozważaniu Męki Pańskiej. Być może jego Tenebrae są tak przejmujące, nie tylko ze względu na formę, ale i na doświadczenie, którego cofnąć już nie mógł, a które nie pozwalało mu cieszyć się życiem.

Pełna treść artykułu w Przewodniku Katolickim 15/2019, na stronie dostępna od 08.05.2019

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki