Film, który straszy Polakami

Scenariusz filmu wraca do tez z kontrowersyjnej książki Jana Tomasza Grossa Sąsiedzi,

a przedstawiona widzom historia jest inspirowana pogromem Żydów w Jedwabnem. Pasikowski czyni to jednak w sposób nachalny, żeby nie powiedzieć, iż uprawia swego rodzaju propagandę mającą na celu pokazanie, że po 70 latach od Holocaustu Polacy są skrajnymi antysemitami nie cofającymi się w swej nienawiści przed niczym. W filmie widzimy, jak cała wieś sprzymierzyła się przeciw dociekającym prawdy Kalinom. Józek zostaje dotkliwie pobity w piwiarni, a okna w jego chałupie wybijane są kamieniami. W końcu miejscowi toporem zabijają psa Kaliny, a na ścianach budynków wymalowują gwiazdy Dawida i napisy „Żydki won”. Podkładają też ogień na polu Józka z nieskoszonym jeszcze zbożem. Wszystko przy cichym przyzwoleniu miejscowego wikariusza. Bo

w tym filmie Polacy to niemal same szwarccharaktery, poza miejscowym komendantem policji, który wypuszcza Kalinów z aresztu i starym proboszczem, wstawiającym się za braćmi, choć unikającym otwartej konfrontacji z wiejską społecznością. W końcu i sam Józek przechodzi na drugą stronę. Wcześniej za wszelką cenę chciał ocalić pamięć o żydowskich sąsiadach, ale kiedy dowiedział się, że jego ojciec był jedną z osób, która podłożyła ogień pod stodołę i rozbiła głowę Żydówki o bruk, chce zatuszować sprawę, zakopać odnalezione kości żydowskich sąsiadów tam, gdzie je odnalazł. Nie zdążył tylko mieszkańcom wsi o tym powiedzieć. W jednej z ostatnich i najbardziej kiczowatych scen filmu widzimy go przybitego niczym Chrystusa do drzwi stodoły.   

 

Warto mierzyć się w kinie z trudnymi wydarzeniami z historii, ale nie w taki sposób, jak robi to Pasikowski. Nie pokazuje, a nawet nie wspomina kontekstu wydarzeń z 1941 r. Nie rzuca światła na to, jak wyglądały wówczas stosunki polsko-żydowskie. Nic nie usprawiedliwia tych, którzy dokonywali pogromów na Żydach, ale trudno też znaleźć usprawiedliwienie dla współczesnego  scenariusza, który pokazuje, że antysemityzm Polacy wyssali z mlekiem matki i nawet dziś są gotowi zabijać w imię niechęci do Żydów. Zastanawia mnie,  gdzie w Polsce Pasikowski znalazłby taką wieś, której mieszkańcy są w stanie zabić sąsiada gromadzącego żydowskie macewy, gdzie organizują tak silny front? Śmiem twierdzić, że takiej wsi nie ma dziś i nie było jej też 12 lat temu,  kiedy opublikowano książkę Tomasza Grossa i zrobiło się głośno o pogromie w Jedwabnem.  A przed czym dziś ostrzega Pasikowski, pokazując, że w Polsce antysemityzm jest taki, że  „za pochodzenie” przybija się tu ludzi do drzwi stodoły? Gdzie w takim myśleniu prawda?  

Władysław Pasikowski napisał scenariusz tego  filmu już w 2005 r. Wówczas Państwowy Instytut Sztuki Filmowej  nie zdecydował się na sfinansowanie produkcji. Teraz, po  siedmiu latach dołożył do przedsięwzięcia 3,5 mln zł. Szkoda, że zapłacił za film szkalujący Polskę i Polaków, a niewnoszący niczego nowego do debaty o stosunkach polsko- żydowskich. Pogromy z 1941 r. to powód do wstydu i rozliczeń, ale dziś nikt nikogo nie zabija za mówienie o tej historii czy pielęgnowanie pożydowskich zabytków. Od kilkunastu lat Ambasada Izraela oraz Żydowski Instytut Historyczny przyznają Polakom nagrody za ratowanie zabytków kultury żydowskiej. Żydowskimi cmentarzami opiekują się uczniowie, studenci, więźniowie. W podkarpackich Jaśliskach grupa zapaleńców wydobywa macewy, którymi utwardzono dno górskiego potoku. I nikt z tego powodu nie czyha na ich życie.  Dlaczego kino musi burzyć ten obraz?