Logo Przewdonik Katolicki

Tchnienie Ducha w stolicy chrześcijaństwa

Małgorzata Szewczyk
Fot.

Sobór Watykański II był największym zgromadzeniem episkopatu całego świata pod przewodnictwem papieża w XX wieku. Myślano, że nie przyniesie większych niespodzianek i zmian. Stało się zupełnie inaczej.

 

11 października 1962 r., w święto Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny, oczy całego świata były zwrócone na bazylikę św. Piotra w Rzymie. Świątynia, mimo swych olbrzymich rozmiarów, z ledwością mogła pomieścić uczestników Soboru Watykańskiego II, jak się później okazało, najważniejszego zgromadzenia Kościoła w XX w. Barwny orszak 2500 ojców soboru, 200 periti (eksperci teologiczni) i 130 obserwatorów i gości z innych Kościołów i wspólnot chrześcijańskich (m.in. br. Roger Schultz z Taizé) w procesji udawało się do specjalnie przygotowanych miejsc w głównej nawie watykańskiej bazyliki, przy śpiewie hymnu Veni Creator. Następnie odprawiono Mszę św., a po niej uroczyście wniesiono księgę Pisma Świętego, co było symbolem otwarcia obrad. Episkopat całego świata zgromadził się pod przewodnictwem papieża (cum Petro i sub Petro). Wśród hierarchów ubranych w komże, kapy i mitry panowała różnorodność kulturowa, rasowa i językowa. Blisko 40 proc. ojców soborowych pochodziło z Europy, 14 proc. z Ameryki Północnej, 18 proc. z Ameryki Południowej, 3 proc. z Ameryki Środkowej, po 12 proc. z Azji i Afryki i 2 proc. z Oceanii. Nie była to bowiem dyskusja wybranej grupy kardynałów, ale debata najwybitniejszych teologów z całego świata, mających różne doświadczenia i przemyślenia.

To miał być krótki sobór, bez większych niespodzianek i problemów. Tymczasem trwał cztery lata i przyniósł ogromne zmiany w Kościele.

Podniosły charakter tego wydarzenia odczuwał cały świat. Inaugurację Vaticanum II transmitowały stacje telewizyjne z wielu krajów. Do dnia otwarcia soboru Watykan rozprowadził ok. tysiąca akredytacji dla dziennikarzy. Tchnienie Ducha Vaticanum II, promieniujące na cały Kościół, czuło się w stolicy chrześcijaństwa coraz wyraźniej.

 

Bezprecedensowa decyzja

Kiedy na biskupa Rzymu wybrano „sędziwego” Angela Roncallego, wielu uważało, że Jan XXIII to papież przejściowy, a jego pontyfikat będzie spokojny i zachowujący status quo. Nikt nie spodziewał się, że zdecyduje się on zwołać sobór powszechny. Według niektórych relacji, gdy sekretarz stanu kard. Domenico Tardini usłyszał o decyzji papieża, pomyślał, że ten oszalał. Zaskoczenie było całkowite, tym bardziej że Sobór Watykański I odbył się prawie 90 lat wcześniej. Tymczasem Jan XXIII powziął ten zamiar już w pierwszych dniach swojego pontyfikatu. „Myślałem, że będą się do mnie cisnąć, aby wyrazić swoją aprobatę lub zastrzeżenie, tymczasem oni pozostali nieruchomi i milczący, jakby ta wiadomość ich poraziła” – wspominał.

Papież ogłosił swoją decyzję 25 stycznia 1959 r., na zakończenie Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan, w święto nawrócenia św. Pawła, w bazylice jemu poświęconej.

Przygotowania do soboru rozpoczęto niemal natychmiast. 5 czerwca 1960 r. powołano 35-osobową Centralną Komisję Przygotowawczą, której przewodniczył kard. Tardini. Wśród jej członków znalazł się m.in. kard. Stefan Wyszyński. Powołano też 10 komisji tematycznych i dwa sekretariaty (środki społecznego przekazu i jedność chrześcijan), które zgromadziły biskupów z 60 krajów. Należało do nich opracowanie projektów, zwanych schematami, które rozpatrywała Komisja Centralna i nanosiła stosowne poprawki. Komisje przygotowawcze opracowały ok. 70 projektów.

Oficjalnego zwołania soboru dokonał Jan XXIII 25 grudnia 1961 r. konstytucją apostolską Humanae salutis.

 

Wyzwanie dla Watykanu

„Żywimy wielką nadzieję, że Kościół oświecony światłem tego soboru, ubogaci się w skarby duchowe, zaczerpnie zeń siły i nowych mocy, patrzeć będzie nieustraszenie w przyszłość” – mówił w przemówieniu otwierającym sobór Jan XXIII.

Był to pierwszy w drugim tysiącleciu naprawdę powszechny sobór, choć w trakcie obrad nie sformułowano żadnej doktryny w sposób definitywny. W ramach czterech głównych sesji Vaticanum II odbyło się 10 sesji publicznych, 168 spotkań roboczych, zwanych zgromadzeniami ogólnymi, na których prezentowano, omawiano, poprawiano i poddawano głosowaniu soborowe dokumenty. Podczas obrad, rzecz jasna, oficjalnym językiem, jakim porozumiewali się ojcowie soborowi, była łacina.

Chociaż sobór nie obradował popołudniami, biskupi niemal cały dzień byli pochłonięci studiowaniem dokumentów, pracą w komisjach i uczestniczeniem w mniej oficjalnych zebraniach związanych z soborem. Papież uczestniczył tylko w jego pierwszej sesji, zmarł 3 czerwca 1963 r. Paweł VI, wybrany ponad dwa tygodnie później, zdecydował się na kontynuowanie prac soboru.

Było to ogromne wyzwanie dla Watykanu. Miejsca siedzące dla uczestników w bazylice, bary, punkty medyczne, sprzęt nagłaśniający (w bazylice zainstalowano 37 mikrofonów) – wszystko to pochłonęło niemal milion dolarów, co w latach 60. ub.w. było niebagatelną sumą. Dodatkowo trzeba było zapewnić zakwaterowanie i transport ok. 3 tys. uczestników soboru przez cztery lata, a większości biskupów towarzyszył osobisty sekretarz i teolog.

Warto zaznaczyć, że w soborze brało udział w sumie 66 biskupów z Polski. Na sesji inauguracyjnej było obecnych 28 z nich. Ojcami soborowymi byli we wszystkich sesjach m.in.: kard. Stefan Wyszyński, arcybiskupi: krakowski – Karol Wojtyła, poznański – Antoni Baraniak, biskupi Franciszek Jop z Opola i Herbert Bednorz z Katowic. Polscy przedstawiciele Episkopatu wielokrotnie przemawiali podczas dyskusji soborowych. Roli, jaką odegrał abp Wojtyła, trzeba by poświęcić osobny artykuł. Wystarczy wspomnieć, że duch soboru, który przyszły papież znał z autopsji, przenikał cały jego pontyfikat.

 

Wizja Kościoła

Vaticanum II nie był najdłuższym soborem w dziejach Kościoła – Sobór Trydencki np. trwał aż 17 lat. Był jednak imponujący w liczbie uczestników. W sumie w jego obradach brało udział: 108 kardynałów, 5 patriarchów, 9 prymasów, 543 arcybiskupów, 2171 biskupów, 12 opatów, 65 prefektów apostolskich, 1209 wyższych przełożonych zakonnych. Po raz ostatni ojcowie soborowi zebrali się 7 grudnia 1965 r. Uroczystość zakończenia dokonała się dzień później, 8 grudnia, na placu św. Piotra.

Sobór zabrał głos praktycznie na temat wszystkich spraw i trosk życia Kościoła, dotyczących zarówno jego życia wewnętrznego, jak i stosunku do świata. Dyskutowano o: liturgii i źródłach Objawienia,  środkach społecznego przekazu,  unii z Kościołami wschodnimi,  kolegialności biskupów,  ekumenizmie,  wolności religijnej.

Ojcowie soborowi położyli fundament pod gruntowną odnowę Kościoła. W treściach odwoływano się głównie do Biblii i do ojców Kościoła. Oznaczało to istotną zmianę w porównaniu z prawniczym językiem dużej części teologii XIX w., ale był to krytyczny powrót do źródeł, a nie postęp.

Dokumenty Vaticanum II: cztery konstytucje, dziewięć dekretów i trzy deklaracje zebrano w wielu imponującej objętości księgach. Owocami soboru są nie tylko przedyskutowane i przegłosowane dokumenty, ale setki dokumentów nieoficjalnych, dzienniki, prywatna korespondencja, dodać trzeba też relacje i komentarze w prasie całego świata.

Aggiornamento – pięćdziesiąt lat temu, kiedy kończył się sobór, to słowo rozumieli nawet ci, którzy nie znali włoskiego. To dostosowanie przekazu nauki Kościoła tak, aby była ona zrozumiała dla współczesnego człowieka. Sobór Watykański II otworzył pewną przestrzeń wolności, a przede wszystkim rozwinął wizję Kościoła otwartego, wspólnotowego i służebnego.

 

 


 

Dokumenty soboru

Konstytucje

Sacrosanctum Consilium – O Liturgii świętej

Lumen Gentium – dogmatyczna o Kościele

Dei Verbum – o Objawieniu Bożym

Gaudium et Spes – duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym

 

 

Dekrety

Inter mirifica – o środkach społecznego przekazywania myśli

Orientalium ecclesiarum – o Kościołach wschodnich katolickich

Unitatis redintegratio – o ekumenizmie

Christus dominus – o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele

Perfectae caritatis –  o przystosowanej odnowie życia zakonnego

Optatam totius – o formacji kapłańskiej

Apostolicam actuositatem – o apostolstwie świeckich

Ad gentes divinitus – o działalności misyjnej Kościoła

Presbyterorum ordinis – o posłudze i życiu kapłanów

 

Deklaracje

Gravissimum educationis – o wychowaniu chrześcijańskim

Nostra aetate – o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich

Dignitatis humanae – o wolności religijnej

 

 

Sesje soboru

11.10–8.12.1962 – I sesja

29.09–4.12.1963 – II sesja

14.09–21.11.1964 – III sesja

14.09–8.12.1965 – IV sesja 

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki