Sarmacki partyzant blokowiska

Rymy Kowalskiego kolorują ten świat jak kredki dziecka, wypełniającego naszkicowane rysunki własną treścią. Sarmata Kowalski już wówczas znajduje inspirację w dawnych, arcypolskich poetach – motto całości czerpie z ks. Józefa Baki („szukam w słocie pogody, pereł w śmiecisku”), sięga do Wespazjana Kochowskiego, z którym kontakt rozwinie w Śpiewniczku Sarmackim, korzysta z twórczości jeszcze dawniejszej – Horacego. W piosence Pan Tadeusz, dzięki której wygrał w 1988 r. Studencki Festiwal Piosenki, prorokuje także kolejną odwilż (i amnestię dla więźniów politycznych) lat dziewięćdziesiątych, bo wtedy nic przecież nie zapowiadało nadchodzących gwałtownych zmian i otwarcia perspektywy na wolność słowa.

Sarmacja Kowalskiego, czyli Polska zakorzeniona w swojej przeszłości i wierze, ale przeżywająca tu i teraz, to statek na burzliwych falach, który potrafi przepłynąć komunę. Barokowe wiersze i rymy składane na wzór jego ulubionych poetów pokazują szary świat lat 80. rozświetlony, zarumieniony wschodzącym czy zachodzącym słońcem. Dla pamiętających tamte dni, fascynujący może być kontrast pomiędzy sposobem opisu poety a rzeczywistością. Kowalski, przesuwając przed naszymi oczyma (i uszami) kolejne obrazy bloków poznańskich osiedli Winogrady czy Rataje, pozwala zobaczyć, że piękno jest w oku patrzącego, że to od widza zależy, czy skupi się na brzydocie, czy w bałaganie zobaczy jednak piękno świata. Sposobem na zaczarowanie otoczenia jest język i pamięć, refleksja i modlitwa. Obecność Boga jest czymś oczywistym, co odsłania kolejne perspektywy, kolejne warstwy rzeczywistości, jak słoje w drewnie. Sarmacka wiara Kowalskiego w piosenkach Blokomachii jest także świadectwem otoczenia, w którym powstawały te utwory. W książeczce, dołączonej do płyty, prócz tekstów są bowiem także szkice blokowisk i rosnących na nich kościołów, oraz wspomnienie autora o studenckim życiu w Poznaniu i duszpasterstwie akademickim Dominikanów. „Siódemki”, czyli poranne Msze odprawiane przez o. Tomasza Pawłowskiego, śniadania w pobliskim akademiku i wspólne śpiewanie piosenek starych i nowych, zwane „Anarchią przy samowarze”. Potem kontakty krakowskie, dominikańskie i wspomniany już festiwal piosenki studenckiej. Zapewne także tam są źródła zwykłości i powszedniości wiary, zapisanej w śpiewanych przez Kowalskiego wierszach. Ta wiara jest bliską krewną barokowych sporów i dyskusji z Bogiem, biblijnych zwad i czci. Nie ma w tym pozy, udawania, jest za to świadomość, zastanowienie, pewność.

Utwory z płyty Blokomachia przypominają także czasy, gdy piosenki musiały „posiadać tekst”. Antonina Krzysztoń, Tadeusz Krok, Jan Krzysztof Kelus, Jacek Kaczmarski – różne pokolenia, różne tematy, ale zawsze piosenki o czymś, w których tekst był ważniejszy niż muzyka, słowo służyło do budowania wspólnoty i porozumiewania się. Piosenki Kowalskiego nie są jednak tylko archiwalną błahostką, miłym wspomnieniem dla pamiętających, a dla młodych atrakcyjną wycieczką w przeszłość. To czuła opowieść o detalach codzienności, o przyjaźni, o przodkach i korzeniach, o regułach życia – na dodatek niepozbawiona poczucia humoru i pogodnego uśmiechu. „Więc wróciłeś – a nic się nie zmieniło, bracie!” – puentuje swojego Pana Tadeusza Jacek Kowalski.