Świadczenie pracy

Najczęstszym źródłem stosunku pracy jest umowa o pracę. Jednak pracę można świadczyć nie tylko w ramach stosunku pracy. W praktyce szeroko wykorzystuje się umowy prawa cywilnego, takie jak np. umowa o dzieło, umowa-zlecenie, kontrakt menedżerski, umowa o świadczenie usług.

Podobieństwa i różnice pomiędzy stosunkiem pracy a stosunkami zobowiązaniowymi, opartymi o prawo cywilne, rodzą w praktyce wiele problemów z właściwym określeniem więzi prawnej łączącej podmiot gospodarczy z osobą wykonującą na jej rzecz czynności faktyczne.

Określenie tej więzi jest istotne zarówno dla pracodawców, jak i dla pracowników, gdyż niesie ze sobą poważne konsekwencje prawne.

Stosunek pracy ma swoisty charakter prawny, który odróżnia go od innych stosunków prawnych.

Odrębność stosunku pracy wyraża się w następujących cechach:

– ma on charakter osobisty, a więc nie może go wykonywać osoba trzecia, co jest dopuszczalne np. w ramach umowy-zlecenia,

– świadczenie pracy jest odpłatne, natomiast umowa-zlecenie, jeżeli strony tak postanowią, może być świadczona nieodpłatnie,

– świadczenie pracy ma charakter ciągły, natomiast umowa o dzieło wygasa po jej wykonaniu, ma więc charakter jednorazowy,

– pracownik odpowiada za samo staranne działanie, to jest za świadczenie pracy, a ryzyko gospodarcze lub produkcyjne ponosi pracodawca, natomiast umowa o dzieło jest typowym zobowiązaniem rezultatu, to jest wykonawca odpowiada za końcowy rezultat,

– pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, oznacza to, że jest on zobowiązany do wykonywania poleceń pracodawcy dotyczących pracy, które nie są sprzeczne z przepisami prawa pracy, oraz pozostawać w jego dyspozycji w określonym czasie i miejscu.

Pracodawca musi zdawać sobie sprawę z tego, że zatrudnienie noszące cechy stosunku pracy jest umową o pracę i to bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.

Kodeks pracy wprowadził odpowiedzialność pracodawcy za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, w tym również za zawarcie umowy cywilno- prawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę.

Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika, które wynikają ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, jest przestępstwem przewidzianym w kodeksie karnym.