Polska Jerozolima

W 1099 roku Gotfryd de Bouillon osadził grupę 20 kanoników świeckich przy Bazylice Grobu Bożego w Jerozolimie. W 1114 r. powstało Zgromadzenie Bożogrobców (regułę Św. Augustyna nadał mu patriarcha łaciński Jerozolimy Arnulf z Rochez). Zakon został zatwierdzony w 1122 roku przez papieża Kaliksta II. Głównym zadaniem zakonników była straż przy najświętszym miejscu chrześcijaństwa - Grobie Chrystusa, a także opieka nad przybywającymi tu licznie pielgrzymami.

Bożogrobcy przybywają do Miechowa

Jest 1162 rok. Potężny wielmoża małopolski komes Jaksa herbu Gryf wyrusza z pielgrzymką do Ziemi Świętej. Powracając z niej w rok później, zabiera ze sobą kilku braci z kan. Marcinem Gallusem, ze Zgromadzenia Zakonnych Stróżów Grobu Chrystusowego w Jerozolimie i funduje im kościół i klasztor w swych dobrach, na złożonym kopczyku świętej ziemi z Jerozolimy.

Kościół pw. Grobu Pańskiego konsekrowany przez bpa krakowskiego Gedkę szybko stał się zbyt mały, tak więc w latach 1235-1293 podjęto budowę nowego romańskiego kościoła, poświęconego przez bpa Prokopa. Miechowska świątynia szybko stała się swoistym łącznikiem z Ziemią Świętą, a szczególnego znaczenia nabrała po opanowaniu Jerozolimy przez innowierców. Miechów był wówczas celem pielgrzymek całej ówczesnej Europy, a grób Chrystusowy otrzymał wszystkie przywileje odpustowe. W 1379 r. kościół spłonął w wielkim pożarze miasta. Gruntownie odbudowany, ulegał jeszcze kilkakrotnym pożarom (m.in. 1506, 1745). Po rekonstrukcji w XVIII wieku zmienił całkowicie swój wygląd. Wieżę zakończono charakterystycznym hełmem w kształcie ogromnej kuli z pozłacanym, podwójnym krzyżem bożogrobców. Świątynia otrzymała piękny barokowo-rokokowy wystrój. 15 lipca 1802 - w rocznicę zdobycia Jerozolimy przez krzyżowców w 1099 r. - ks. bp Tomasz Nowina Nowiński, generał przełożony bożogrobców i proboszcz miechowski, konsekrował świątynię. Ta rocznica jest obchodzona po dziś dzień.

W 1819 r. nastąpiła kasata zakonu bożogrobców, ale wieloletnie starania kolejnych proboszczów miechowskich o przywrócenie dawnej rangi świątyni zostały zwieńczone sukcesem: 3 XI 1996 r. Prymas Polski kar. Józef Glemp uroczyście ogłosił w Miechowie papieskie breve, nominujące kościół do godności Bazyliki Mniejszej. 24 XII 1997 r. bp kielecki Kazimierz Ryczan erygował Miechowską Kapitułę Kolegiacką. W zabytkowych stallach znów zasiedli, w swych charakterystycznych strojach, kanonicy.

Wielki Tydzień w Miechowie

Niedziela Palmowa jest świętem młodości i radości. Procesja z palmami gromadzi się przy Hospicjum, a potem wyrusza do świątyni. Na czele jedzie "Chrystus" na koniu (osiołku), odpowiadający sylwetką i strojem opisowi z Ewangelii, wokół biegną dzieci przebrane za Żydów i powiewają palmowymi liśćmi.

W Wielki Wtorek Droga Krzyżowa wyrusza ulicami miasta (to także obyczaj wprowadzony przez bożogrobców), rozważania przygotowują poszczególne stany społeczne i grupy zawodowe Miechowa. W Wielki Czwartek - dzień kapłański, tradycyjne obmywanie nóg. Wyznacza się do tego obrzędu zesłańców i kombatantów z AK i to tylko takich, którzy legitymują się autentycznymi zasługami czy długim stażem więziennym. Wielkopiątkowej Liturgii w bazylice i Drodze Krzyżowej po gotyckich krużgankach przewodniczy zawsze Biskup Kielecki. Szczególnie uroczystym momentem jest "pogrzeb" Pana Jezusa, nawiązujący do "pogrzebu" Jego Matki w Kalwarii Zebrzydowskiej. Figura Chrystusa na marach niesiona jest przez osiem panien w białych szatach, tuż za marami wierni niosą młotek, gwoździe, drabinę, ciernie, włócznię i inne atrybuty Męki Chrystusa. Procesji towarzyszy dźwięk kołatek w rytm specyficznej melodii, przekazywanej w Miechowie z pokolenia na pokolenie. Wyrażanym uczuciom żalu i rozpaczy wtóruje pieśń chóru. Nad uformowaną według określonego porządku procesją (m.in. z harcerzami, żołnierzami, strażakami, dziećmi w krakowskich strojach) z daleka góruje Najświętszy Sakrament, niesiony przez księdza biskupa. Podążają za nim rycerze Grobu Bożego, kanonicy miechowscy, kapłani. Doskonała akustyka w bazylice sprzyja śpiewnemu dialogowi pomiędzy chórem, kapłanami, wiernymi.

Tam, gdzie grób

Grób Chrystusa w Jerozolimie - kilkakrotnie niszczony i odbudowywany - oraz jego kopia w miechowskiej bazylice mają kilka istotnych szczegółów charakterystycznych dla grobowca odstąpionego przez Józefa z Arymatei. By zajrzeć do wnętrza grobu, trzeba się pochylić, podobnie jak uczynił to drugi uczeń z Ewangelii. Zarówno jerozolimski, jak i miechowski grób Chrystusa w swej dolnej części jest wykuty z kamienia (w nawiązaniu do wykucia w skale), małe wejście do grobu ma związek z rozmiarami kamienia, którym zamknięto grób Chrystusa. Znawcy przedmiotu za najistotniejsze uważają, że zarówno w Jerozolimie, jak i w Miechowie w komorach grobowych po prawej stronie znajduje się kamienna ława grobowa.

W Miechowie w ogóle wszystko jest urządzone tak, by przypominać największą Tajemnicę. Główny ołtarz kościoła - z przepięknym głębokim reliefem w centrum - przedstawia scenę Zmartwychwstania. Widać otwarty, obramowany głazami grób, w otoczeniu spiętrzonych chmur i glorii, z postacią Jezusa wśród główek aniołów. Po bokach - zaskoczeni żołnierze. Obok sceny głównej umiejscowiono uzupełniające ją postacie: anioła, wskazującego pusty grób i trzy Marie. Nad całością góruje figura Boga Ojca. W sumie jest to jakby barokowe theatrum, zbudowane w oparciu o zasady iluzjonizmu, z główną sceną i tłumem poruszonych rozgrywającą się akcją postaci.

A dramaturgia wszelkich miechowskich obrzędów koncentruje się ostatecznie przy Bożym grobie. Tam, gdzie w pustą wnękę wsuwa się figurę niesionego przez dziewczęta Chrystusa, tam gdzie adoruje się spowity w welony Najświętszy Sakrament i wreszcie tam, gdzie w wielkanocny poranek kontempluje się symbol największej Obietnicy i Tajemnicy - pusty grób. Rezurekcja - tłumy wiernych idą za figurą Zmartwychwstałego w procesji wokół miechowskiego rynku. Mieszkańcy miasta - wierni z tej parafii oraz licznie przybywający tu pielgrzymi są przekonani, że tylko w Miechowie, po solennym Wielkim Tygodniu odczuwa się w pełni, czym naprawdę jest Wielkanoc.