O wyższą emeryturę

Mimo że emerytura uzyskana z I i II filara nowego systemu emerytalnego może zapewnić nam środki na starość, to jednak dla większości przyszłych emerytów nie będą to zbyt duże pieniądze, a często wręcz niższe niż ostatnio otrzymywane wynagrodzenie. Uzupełnienie tego systemu stanowi całkowicie dobrowolny III filar. Jak jednak pokazuje życie, ten sposób oszczędzania spotyka się z zainteresowaniem tylko części pracujących, najczęściej tych dobrze zarabiających, których stać na płacenie comiesięcznej składki. Dla większości decyzja o oszczędzaniu na przyszłą emeryturę w trzecim filarze jest bardzo trudna, a w wielu wypadkach - ze względu na ograniczony budżet domowy - wręcz niemożliwa.

Indywidualne konto

Tę sytuację zmienić ma od przyszłego roku rządowy program określający system zachęt podatkowych w ramach trzeciego filaru emerytalnego. Zakłada on powstanie systemu Indywidualnych Kont Emerytalnych (IKE) dla osób, które w tym filarze oszczędzają. Jeżeli tak się stanie, funkcjonujące na rynku instytucje finansowe - fundusze inwestycyjne, domy maklerskie oraz ubezpieczyciele działający w zakresie ubezpieczeń na życie - będą mogły, obok typowych produktów, zaoferować również indywidualne konta, na których będą gromadzone oszczędności emerytalne.

W ten sposób wyodrębnione zostaną pieniądze o innym statusie podatkowym. Środki te będą kierowane na IKE po opłaceniu podatku dochodowego, ale już wszystkie dochody z tych inwestycji (lokat) uzyskane w okresie nawet kilkudziesięciu lat oszczędzania będą zwolnione z podatku od lokat (inwestycji) kapitałowych. Aby jednak było to możliwe, dla osób oszczędzających w III filarze pojawi się kilka ograniczeń, a najważniejszym z nich będzie możliwość wycofania zgromadzonych środków dopiero po ukończeniu 60 roku życia. Nie oznacza to jednak, że zgromadzonych środków nie będzie można wycofać wcześniej. W takiej sytuacji uzyskane dochody z tej inwestycji zostaną opodatkowane według stopy wyższej niż stosowana wobec dochodów z powszechnych inwestycji.

Swobodne oszczędzanie

Proponowany system zakłada możliwość przepływu pieniędzy pomiędzy IKE a pracowniczymi programami emerytalnymi (PPE). W praktyce będzie to oznaczało, że jeżeli uczestnik PPE podejmie pracę u nowego pracodawcy, który nie oferuje PPE, będzie mógł sam zdecydować, czy zgromadzone dotychczas środki pozostawić w PPE, czy też przenieść je do IKE. Ta sama zasada będzie obowiązywać także w drugą stronę: zgromadzone na IKE pieniądze będzie można przenieść do PPE.

Dla przyszłych emerytów najważniejsza będzie swoboda oszczędzania, każdy więc będzie mógł inwestować swoje pieniądze tam, gdzie chce. Oszczędności indywidualne będą mogły być realizowane w formie inwestycji w fundusze inwestycyjne, lokat w papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu (w tym obligacje Skarbu Państwa) oraz w formie ubezpieczeń na życie z zastrzeżeniem, że produkt ubezpieczeniowy będzie zgodny z ustawą. Jedynymi ograniczeniami będzie zasada: jeden człowiek - jedno IKE oraz wysokość kwoty - można będzie rocznie wpłacać na IKE lub w ramach składki dodatkowej do PPE kwotę do wysokości 150 procent przeciętnego wynagrodzenia. W dzisiejszych realiach byłoby to około 3 tysięcy złotych rocznie.

Wdrożenie systemu IKE pociągnie z pewnością za sobą zmiany w funkcjonowaniu pracowniczych programów emerytalnych. Grupowe formy oszczędzania na przyszłą emeryturę są bowiem dla uczestników tańsze niż formy indywidualne, dają też szansę na większe dochody. Najważniejsze wydaje się jednak stworzenie takiej sytuacji, w której pracodawcy nadal będą chcieli tworzyć pracownicze programy emerytalne, bo będzie im się to opłacało. Dziś nie mają oni poważnej motywacji, by utworzyć program będący jednocześnie nową pozycją w kosztach pracy, którego praktycznie już nie będzie można zlikwidować. Nowy system ma więc wspierać pracodawców chcących tworzyć PPE i jednocześnie dać możliwość oszczędzania na dodatkową emeryturę tym wszystkim, którzy, nie czekając na inicjatywę swojego pracodawcy, chcą sami zadbać o swoją przyszłość.

Według rządowych założeń, w pierwszym roku działania IKE do nowego systemu przystąpi około 20-25 procent pracujących