Jesteśmy na wojnie hybrydowej

Pierwszy atak na kolej od czasu wojny

A jednak wszystko stało się jasne już o 7.39 w niedzielę, gdy maszynista kierujący składem pociągu Kolei Mazowieckich wypatrzył w torach dziwną wyrwę i zatrzymał skład. Na miejsce wysłano nie tylko pracowników Polskich Linii Kolejowych, ale również służby specjalne: ABW, CBŚP i prokuratorów, którzy wszczęli dochodzenie w sprawie aktu dywersji o charakterze terrorystycznym. Jak podkreśla PKP PLK, procedury bezpieczeństwa działały prawidłowo i dzięki nim nie doszło do tragedii.

Szybko okazało się, że huk, który słyszeli mieszkańcy Miki, powstał w wyniku detonacji wojskowego ładunku wybuchowego typu C4, podłożonego tuż przy torach i odpalonego przewodem elektrycznym o długości 300 metrów. I choć w chwili eksplozji jechał tędy pociąg towarowy, któremu ładunek uszkodził podłogę wagonu, do wykolejenia nie doszło. Co więcej, do chwili przejazdu spostrzegawczego maszynisty Kolei Mazowieckich, torami z metrową wyrwą przejechało bezwypadkowo dziewięć innych pociągów.

Już następnego dnia doszło do podobnego incydentu na tej samej linii kolejowej, tym razem w okolicach Puław. Pociąg osobowy relacji Świnoujście-Rzeszów, przewożący 475 pasażerów, nagle zatrzymał się z powodu naruszeń torowiska. Początkowo informowano o awarii linii trakcyjnej, jednak późniejsze ustalenia służb technicznych PKP PLK wykazały obecność elementu stalowego przy torach, co szybko pozwoliło skojarzyć sytuację z wybuchem w Mice.

W ciągu kilkudziesięciu godzin śledczy ustalili personalia sprawców obu zdarzeń. Okazali się nimi dwaj obywatele Ukrainy, którzy już byli ścigani na terenie tego kraju za akty dywersji na rzecz Rosji. Prosto z Miki, gdzie wysadzili tory, uciekli samochodem na Białoruś, korzystając z przejścia granicznego w Terespolu. W okolicy Puław prawdopodobnie działali wcześniej.

Dodatkowe działania obronne

Wtedy dla wszystkich stało się jasne, że mamy do czynienia nie z głupią zabawą chuliganów dewastujących tory, ale z – jak ujął to wprost minister spraw zagranicznych – aktem terroru państwowego. Na części linii kolejowych w Polsce wprowadzono już następnego dnia trzeci stopień alarmowy CharlieCRP, a od piątku 21 listopada w całej Polsce trwa operacja „Horyzont”, która ma zwiększyć bezpieczeństwo linii kolejowych i węzłów komunikacyjnych oraz odstraszyć ewentualnych terrorystów.

Kolej, lotniska oraz infrastrukturę drogową monitoruje od tego dnia ciągle nawet do 10 tys. żołnierzy, wyposażonych na przykład w drony rozpoznawcze. Ważnym elementem tej akcji ma być zaproszenie do współpracy ze służbami wszystkich polskich obywateli: od połowy grudnia działać ma specjalna aplikacja na smartfony, za pomocą której będzie można zgłaszać niepokojące zdarzenia lub obserwacje dotyczące wszelkich aktów dywersji uderzających w bezpieczeństwo mieszkańców Polski.

Odpowiedź dyplomatyczna Polski również była stanowcza: nie tylko wystawiono za sprawcami wydarzeń europejskie nakazy aresztowania, ale również odebrano Rosji zgodę na działanie ostatniego w Polsce rosyjskiego konsulatu, tego w Gdańsku.

Ostatnie wydarzenia nie zostawiają miejsca na jakiekolwiek złudzenia: Rosja realizuje kolejny etap wojny hybrydowej, którego celem jest destabilizacja naszego państwa. Akcje dywersyjne od wielu miesięcy inspirowane i wprost organizowane przez służby Kremla przekroczyły ostatnio pewną krytyczną granicę i można już mówić wręcz o państwowym terroryzmie – mówił 21 listopada w Sejmie premier Donald Tusk. Jego zdaniem „Rosja za wszelką cenę chce nas osłabić, bo dziś Polska jest zbyt silna, by ją zaatakować wprost”. Dla polskich władz „strategia Moskwy jest czytelna: Mamy być skłóceni z Europą, z Ukrainą i najważniejsze, skłóceni wewnętrznie”.

Kolejna odsłona wojny hybrydowej

Większość komentujących zdarzenia ekspertów nie ma wątpliwości: Rosja prowadzi nie tylko w Polsce, ale też w całej Europie wojnę hybrydową. To konflikt, który jest celowo utrzymywany na niskim poziomie intensywności. Dzięki temu ani atakowany w ten sposób kraj, ani społeczność międzynarodowa nie ma możliwości pełnego zaangażowania w reagowanie, jak to ma miejsce w konflikcie konwencjonalnym. „Hybrydowość” zaś takiej wojny polega na stosowaniu przez agresora różnych metod, zmierzających do zastraszenia społeczeństwa, konfliktowania go między sobą i na zewnątrz, wprowadzenia chaosu, podważenia wiary w sprawczość administracji państwowej, służb i wojska. „Sztuka wojny hybrydowej polega na tym, że toczy się ona w sferze konfrontacji militarnej i pozamilitarnej jednocześnie. Różne środki wykorzystuje się po to, żeby równolegle osiągać różne cele” – wyjaśniła w mediach dr Paulina Piasecka z Collegium Civitas, ekspert ds. bezpieczeństwa międzynarodowego.

Co to oznacza w praktyce? Cały szereg działań, realizowanych od początku wojny na Ukrainie z dużą intensywnością przez rosyjskie GRU – to rosyjska wojskowa agencja wywiadowcza, odpowiedzialna za gromadzenie informacji wywiadowczych, operacje sabotażowe i działania specjalne poza granicami Rosji. Według ustaleń nie tylko polskich, ale i ogólnoświatowych służb, to GRU stoi za całym wachlarzem działań o charakterze sabotażowym i dezinformacyjnym w Europie, od podpaleń i ataków na infrastrukturę kolejową, energetyczną i telekomunikacyjną, po zakłócenia systemów GPS i cyberataki. To zupełnie nowa strategia działań, zaprojektowana pod inne warunki niż w czasach zimnej wojny.

GRU pracuje, opierając się na lokalnie zrekrutowanych osobach – np. imigrantach, drobnych przestępcach czy osobach o umiejętnościach w cyberprzestępczości – nieświadomych, że działają na rzecz rosyjskiego wywiadu, i wynagradzanych kryptowalutami. Do najbardziej spektakularnych incydentów w ostatnich latach należały podpalenia centrów handlowych w Warszawie i Wilnie, ataki na linie kolejowe w Polsce i Niemczech, ataki z użyciem wybuchowych paczek na pokładach samolotów, przeloty dronów w pobliżu lotnisk, a także uszkodzenia podmorskich kabli i gazociągów w basenie Morza Bałtyckiego.

Globsec – think tank z siedzibą w Pradze – obliczył, że w Europie tylko między styczniem a lipcem 2025 roku doszło do ponad 110 aktów sabotażu i prób ataków, głównie w Polsce i Francji, dokonanych przez osoby powiązane z Rosją. Choć działania te były umiarkowane pod względem bezpośrednich zniszczeń i ofiar, miały wyraźny wymiar psychologiczny: szerzyły poczucie zagrożenia, testowały odporność infrastruktury i destabilizowały wewnętrznie państwa wspierające Ukrainę, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości Kremla do wiarygodnego zaprzeczenia odpowiedzialności. Mówiła o tym w swoim komentarzu Kaja Kallas, szefowa dyplomacji UE: „Rosja próbuje zrobić dwie rzeczy: z jednej strony nas przetestować, zobaczyć, jak daleko może się posunąć. A z drugiej strony próbuje zasiać strach w naszym społeczeństwie”.

Jak powinna reagować Europa?

Dotychczas państwa europejskie i NATO, w tym Polska, reagowały przede wszystkim zwiększonym nadzorem, aresztowaniami, wzmocnieniem ochrony kluczowych instalacji oraz działaniami dyplomatycznymi. Jednak doświadczenia ostatnich lat pokazują, że tego typu wojna hybrydowa jest trudna do całkowitego powstrzymania, a jej szeroki zakres operacyjny pozwala agresorowi osiągać cele polityczne i strategiczne bez otwartej konfrontacji militarnej.

Zdaniem dr. Piotra Araka, byłego szefa Polskiego Instytutu Ekonomicznego, a obecnie eksperta The Atlantic Council, „dotychczasowe reakcje Zachodu nie stworzyły dla Rosji realnego odstraszania”. „Noty dyplomatyczne, śledztwa i sankcje sygnalizują troskę, ale nie mają poważnych konsekwencji dla Rosji. Dla reżimu, który rutynowo bada granice, wygląda to mniej jak ostrzeżenie, a bardziej jak przyzwolenie na kontynuację” – pisze ekspert.

Dlatego, jego zdaniem, jeśli to sabotaż jest teraz stałym elementem konfrontacji Rosji z Zachodem, odpowiedź musi odzwierciedlać tę rzeczywistość. „Oznacza to uzgodnienie wspólnych ram odstraszania hybrydowego, przyspieszenie wspólnych śledztw w celu szybkiego ustalania sprawców i wzmocnienie odporności społeczeństw na dezinformację i panikę. W praktyce oznaczałoby to wspólne procedury alarmowe, komórki analiz zagrożeń i szybszą wymianę informacji wywiadowczych, by wywołać automatyczne, skoordynowane reakcje wszystkich państw UE. Polska ma tu większą rolę do odegrania, bo ma większy interes w grze (granice z Rosją na północy i Białorusią na wschodzie) i rosnący potencjał wojskowy i wywiadowczy, którego brakuje innym państwom UE”. „Jesteśmy atakowani, a bomby hybrydowe wciąż spadają: czas działać” – mówi wprost włoski minister obrony Guido Crosetto.