Koniec remontów u św. Piotra

W bazylice św. Piotra w Watykanie prace nad restauracją najważniejszych jej elementów dobiegły końca. Podczas Mszy zamykającej XVI Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów 27 października 2024 r. odrestaurowany baldachim Berniniego nad grobem św. Piotra został odsłonięty po dziewięciu miesiącach intensywnych prac. Ponownie do bazyliki wprowadzono też relikwie tronu św. Piotra, które do 8 grudnia będzie można podziwiać w głównym ołtarzu. Potem katedra św. Piotra powróci do swojej monumentalnej oprawy – brązowego tronu dłuta Gian Lorenzo Berniniego
Restauracja baldachimu i katedry nabierają w tym czasie głębszego znaczenia jako symboliczne odświeżenie miejsc, które stanowią serce katolickiej wiary i jej historycznej misji. To bowiem właśnie w tym jubileuszowym świetle ożywają symbole, które Bernini zakodował w swoich monumentalnych dziełach i które Kościół, w zupełnie zmienionych okolicznościach i czasie, musi dziś odczytać na nowo.

Niezwykły świat Berniniego
Powiedzieć, że Gian Lorenzo Bernini był geniuszem, to jak nie powiedzieć nic. Już wchodząc do watykańskiej bazyliki św. Piotra, człowiek czuje się jak we wnętrzu gigantycznej przestrzeni, stworzonej jednak raczej przez naturę niż człowieka. Bazylika zachwyca oczywiście swoją skalą, niemal przytłaczając przestrzenią, która wydaje się wykraczać poza ziemską rzeczywistość. Jednak zaraz po przekroczeniu progu wzrok przyciągają dwa najważniejsze punkty wnętrza: ołtarz papieski z baldachimem nad grobem św. Piotra i katedra św. Piotra w głębi apsydy, która reprezentuje nieustanną misję Kościoła, misję głoszenia na wszystkie krańce świata.
Oba te miejsca nie tylko nawiązują do patrona bazyliki, świętego Piotra, ale również – w ukryty sposób – pozostają ze sobą związane w symbolicznej osi. Baldachim zdobi ołtarz nad grobem apostoła, na którym, jak na skale, Chrystus obiecał zbudować swój Kościół (Mt 16, 18). Katedra umieszczona na osi widocznej już od wejścia, jest przypomnieniem o odpowiedzialności Piotrowych następców – o głoszeniu Ewangelii, nauczaniu i pouczaniu całego ludu Bożego, nie tylko wybranych czy uprzywilejowanych. Dzięki tym wszystkim elementom przestrzeń bazyliki staje się więc duchowym doświadczeniem, pełnym znaczeń i symboliki, nie tylko architektoniczną perełką, jak inne budynki na świecie. W bazylice św. Piotra łączą się ze sobą nie tylko różne osie, ale i różne rzeczywistości: wiara, nadzieja i miłość odpowiadają tu na pytanie o istotę piękna.

Il Baldacchimo
Tuż po przekroczeniu drzwi bazyliki wzrok pada na il Baldacchimo. Otacza on i ochrania grób św. Piotra, nadając przestrzeni monumentalności. Zaprojektowany przez Gian Lorenzo Berniniego w 1624 r., pochodzi z czasów wielkich papieży baroku i wyraża symbolicznie władzę Kościoła, łącząc ziemię z niebem. Wykonany z brązu ma kształt niezwykłej struktury architektonicznej, w której kręcone kolumny zdobią pszczoły – heraldyczne symbole papieża Urbana VIII, mecenasa Berniniego.
Wykorzystanie kolumn spiralnych jest nie tylko wizualnym zabiegiem mającym na celu nadanie lekkości monumentalnej konstrukcji, ale także nawiązaniem do „świętej kolumny”, uważanej za świadka nauk Jezusa w świątyni jerozolimskiej. Kolumny te pojawiały się także w pierwszej, pochodzącej z IV w. bazylice, która pierwotnie zbudowana została nad grobem św. Piotra. Podczas kierowanej przez siebie przebudowy wnętrza bazyliki Bernini w mistrzowski sposób połączył symbolikę architektonicznej stabilności cyborium z finezją baldachimu – ozdobą osłaniającą miejsce święte. Nawiązania do świątyni jerozolimskiej są aż nadto oczywiste.
W centrum całej kompozycji, na szczycie konstrukcji, znajduje się jednak krzyż osadzony na pozłacanej kuli, podkreślający chrześcijańskie credo: Stat crux dum volvitur orbis – Krzyż trwa, choć świat się obraca. Ten symbol, wymownie przedstawiony podczas Roku Jubileuszowego, przypomina o niezmienności wiary w czasach pełnych zmienności.

Barokowa wizja nieba
Podobnie jak współczesność, okres baroku poszukiwał nowych środków wyrazu, by angażować odbiorcę tak emocjonalnie, jak i intelektualnie. W ten sposób Bernini stworzył katedrę św. Piotra, widoczną na osi baldachimu. Kompozycja przedstawia wizję nieba otwierającego się przed człowiekiem, symbolizującą wypełnienie się zbawczego planu Boga wobec człowieka.
Centralny element – ogromny tron, w którym umieszczono starożytną katedrę św. Piotra – znajduje się więc w otoczeniu symboli Ducha Świętego, promieniejącego z witrażowego okna, oraz aniołów unoszących się wśród chmur. To symboliczna scena, która przyciąga uwagę, gdzie każdy detal prowadzi myśl ku misji św. Piotra – kontynuowanej przez jego następców, ale też „zwykłych” wiernych.
Nad tronem unoszą się czterej wielcy doktorzy Kościoła: św. Ambroży i św. Augustyn, symbolizujący świat Zachodu oraz św. Atanazy i św. Jan Chryzostom ze Wschodu. Ich postacie, ukazane w lekkim geście podtrzymującym tron, wskazują na jedność Kościoła ponad podziałami. Nadto widzimy sceny ewangeliczne: przekazanie kluczy św. Piotrowi, nakarmienie owiec oraz obmycie nóg, obrazujące naturę posługi papieskiej.

Dziedzictwo w Roku Jubileuszowym 2025
Pytanie o relacje tradycji z nowoczesnością nie jest pytaniem nowym. Rok Jubileuszowy 2025, obchodzony pod hasłem „Pielgrzymi nadziei”, zbliża się jednak wielkimi krokami i stawia przed Kościołem wyzwanie odnowy duchowej i materialnej. Technologie, polityka, nawet ekologia wpływają na pojmowanie misji Kościoła w XXI w. Renowacja baldachimu i katedry św. Piotra staje się więc wobec tych pytań częścią przygotowań do tego wyjątkowego czasu, w którym katolicy z całego świata ponownie odwiedzą bazylikę, by odnaleźć w niej źródło wiary i siłę do dalszego życia w czasach takich jak nasze.
Dla pielgrzymów przybywających do Rzymu jubileusz będzie szansą, aby poczuć jedność z historią i misją Kościoła. Odnowione arcydzieła Berniniego nie tylko przywracają dawny blask, ale i ukazują symboliczne przesłanie dla współczesności: chrześcijaństwo, z jego niezmiennymi wartościami, ma moc trwać ponad czasem i zmieniającymi się realiami polityczno-społeczno-ekonomicznymi. Krzyż trwa, nawet gdy świat się zmienia, a bazylika św. Piotra, jak majestatyczna kotwica, wciąż przypomina o podstawach chrześcijańskiej nadziei.

Uświęcić świat
W kontekście jubileuszu symbole te zyskują więc nową interpretację. Baldachim i katedra, jako fizyczne manifestacje duchowych fundamentów Kościoła, nabierają jeszcze większego znaczenia. W ten sposób Bernini – „Michał Anioł swojego wieku” – pozostaje żywą inspiracją, ukazując piękno, które jest fundamentem jedności i stabilności Kościoła w nieustannie zmieniającym się świecie. Piękno, które każdy, kto przyjedzie do Rzymu w Roku Jubileuszu, będzie mógł uznać za własne. A tym samym dołożyć swoją cegiełkę do zbawienia tego, co na pierwszy rzut oka dalekie jest od transcendencji: niezmiennej materii kamieni i metali, które tworzą rzymskie zabytki. Bo jeśli i w nie dało się tchnąć ducha, nic nie może mu się oprzeć.