Na mapie Polski maleńki ślad

Spędzając urlop w okolicach Gdańska, warto odwiedzić pobliskie Żukowo. Niewielkie miasto, pierwsza mała ojczyzna biskupa włocławskiego Wiesława Meringa, obchodzi w tym roku 800-lecie istnienia. 

Tu i teraz

Program obchodów obfituje w wydarzenia kulturalne, uroczystości kościelne, odczyty. Towarzyszą im wystawy i publikacje. Miejscem celebracji religijnych jest ponorbertański kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a miejscem wielu wydarzeń artystycznych – jego dziedziniec. Dzieje się tak dlatego, że historia Żukowa (Sucowa) od początku związana jest z norbertankami, ich klasztorem i folwarkiem.

21 kwietnia, w toku sesji inaugurującej rok jubileuszowy, Rada Miejska podjęła uchwałę  o nadaniu 12 czerwca – podczas uroczystości centralnej – rondu ulicznemu imienia Sióstr Norbertanek. Tego dnia przez Żukowo przemaszerowały poczty sztandarowe, kompania reprezentacyjna Marynarki Wojennej, władze, duchowieństwo, goście, zasłużeni mieszkańcy regionu. Tablicę informującą o rondzie im. Sióstr Norbertanek odsłonił b. prezydent RP Lech Wałęsa, a poświęcili ją metropolita gdański abp Sławoj Leszek Głódź i biskup włocławski Wiesław Alojzy Mering. Prezydent Wałęsa wygłosił przemówienie o konieczności godzenia tradycji polskich z wyzwaniami współczesności.

Z ronda udano się do kościoła Wniebowzięcia NMP. Stąd przez wieki promieniowała twórcza energia modlitwy i pracy. Wśród zabytków bardzo cenny jest późnogotycki ołtarz ze szkoły antwerpskiej. Zwraca uwagę chrzcielnica z polichromowanego, złoconego drewna (II poł. XVII w.). Wieńczy ją rzeźbiarska scena chrztu Pana Jezusa. Przy chrzcielnicy tej 6 stycznia 1946 r. sakrament chrztu św. otrzymał Wiesław Alojzy Mering, urodzony 10 grudnia 1945 r. w Żukowie.

Eucharystii przewodniczył abp Głódź, homilię wygłosił bp Mering. Miejscowy proboszcz ks. Ireneusz Bradtke, nawiązując do „pisania” przez mniszki historii tej ziemi, wręczył nagrody: „Srebrne Żukowskie Pióra” osobom rozsławiającym imię miasta. Zasłużonych – wśród nich ks. bp. Meringa – uhonorowano złotymi Medalami 800-lecia Żukowa. Wieczorem na dziedzińcu odbył się spektakl teatralny Janusza Stoppy pt. Mniszki żukowskie – norbertanki. Wystąpili aktorzy zawodowi i nieprofesjonalni. Ostatnią kwestię wygłosił narrator: „Opowieść tę snulim na chwałę Boga i wieczną historii pamiątkę, by w sercach waszych ostała. Byście pomni trudu ojców naszych, ukochawszy tę ziemię, troskę o nią mieli. A piękniejszą czyniąc, ku zasobności wiedli, wartości ducha nie tracąc”.

Z głębi dziejów

Zakon norbertanek powstał w 1121 r. we francuskim Rheims, pierwsze opactwo w Polsce – w 1126 r. w okolicach Wrocławia. Klasztor w Sucowie wzniesiono w latach 1212–1214 z fundacji Mściwoja I, księcia gdańskiego. Pierwsze mniszki przybyły ze Strzelna. Dzięki ofiarodawcom wkrótce stały się właścicielkami włości ziemskich i innych dóbr. Uzyskały książęce przywileje, m.in.  połowu ryb. Książę gdański Świętopełk Wielki zasięgał rady w sprawach dyplomatycznych u przeoryszy Witosławy, swojej siostry. Witosława uważana jest za pierwszą kobietę polityk na Kaszubach.

Konwent miał polski charakter. Mniszki prowadziły szkołę dla córek gdańskich patrycjuszy. Uczyły je zasad wiary katolickiej, szycia, haftu oraz języka polskiego w mowie i piśmie. Do dziś przetrwały, jako dziedzictwo kulturowe, klasztorne wzory haftu kaszubskiego (tzw. szkoła żukowska).

Na przełomie XIV i XV w. klasztor podupadł wskutek wojen, kradzieży, działań niemieckich proboszczów wyprzedających dobra mniszek. Po okresie stagnacji nastąpiło ożywienie gospodarcze. Trwało do XVII w., gdy pomyślność Żukowa przerwały wojny. Zarządzeniami z 1810 i 1815 r. władze pruskie skazały konwent na wymarcie. W listopadzie 1834 r. kasacji dokonał landrat kartuski Stein. Agnieszka Bojanowska, ostatnia z mniszek  (zm. 1862), do końca życia prowadziła kronikę klasztorną.

Kościół przekazano parafii, większość zabudowań sprzedano. W zachowanych obiektach mieści się plebania z gotycko sklepionymi piwnicami i muzeum parafialne.