Pasjonatka

„Artystyczny świat Zofii Szmajdy-Mierzwickiej” to kolejna ekspozycja z serii wystaw monograficznych, poświęconych najwybitniejszym twórcom ludowym z Kujaw. Wystawa prezentowana jest w Muzeum Etnograficznym we Włocławku i można ją zwiedzać od 16 lutego do 14 maja br.

Zofia Szmajda-Mierzwicka urodziła się 24 sierpnia 1921 r. w Gajówce pod Kowalem. Jednak prawdziwą datą jej urodzin jest... 10 marca 1926 r. Historię życia pani Zofii można bez wątpienia zaliczyć do niezwykłych. Otóż około pięciu lat przed faktycznymi narodzinami Zosi, jej siostra zginęła w pożarze. Matka, Anna Osińska, długo nie mogła pogodzić się ze śmiercią córeczki i wtedy we śnie ukazała się jej Matka Boska z Dzieciątkiem. Strapiona kobieta usłyszała, że niebawem urodzi bliźnięta: chłopca, który wkrótce po urodzeniu umrze, i dziewczynkę – słabą i wątłą. Nim to jednak nastąpi, Anna musi odbyć pieszą pielgrzymkę do Skępego. Tak też się stało. Pół roku po pielgrzymce na odpust Matki Boskiej Siewnej (8 września) Anna Osińska urodziła Zosię i Jasia (zgodnie z przepowiednią zmarł, mając kilka miesięcy). Zosia była rzeczywiście słabego zdrowia i wciąż chorowała. I wtedy dom odwiedził wędrowny dziad (w rodzinie wierzy się, że był to sam Pan Jezus), który zalecił, aby chore dziecko karmiono bułkami gotowanymi w mleku. Dziewczynka wyzdrowiała.

Z niewiadomych przyczyn i niewyjaśnionych okoliczności małej Zosi przypisano metrykę po zmarłej siostrze i tak pani Zofia „dźwiga” podwójne życie – swoje i siostry. Daje jej to niezwykłą siłę i chęć do życia oraz niespożytą energię do pracy. Jest przy tym obdarzona prawdziwym talentem twórczym. Prawdziwa pasjonatka.

Do 1986 r. mieszkała w rodzinnej Gajówce, tu wyszła za mąż i urodziła sześcioro dzieci. Z końcem lat 40. XX wieku rozpoczął się w życiu pani Zofii okres pracy twórczej, który trwa do dziś. Początkowo jej pasją było haftowanie, którego nauczyła się od babci Wiktorii Łukasiak, rodowitej Kujawianki chodzącej w święta w stroju ludowym. Z czasem twórczyni rozszerzyła działalność na inne dziedziny rękodzieła ludowego. Były to malowane wnętrza mieszkalne, wzory sypane piaskiem, malowanki na papierze, słomiane ozdoby. Przez wiele lat śpiewała i tańczyła w Kapeli Kujawskiej „Spod Kowala”. Uszyła i wyhaftowała wiele kompletów strojów kujawskich dla asysty kościelnej z par. Wszystkich Świętych (ojcowie franciszkanie) we Włocławku. W jej bogatym dorobku są też obrusy, serwety i serwetki, poduszki dla asysty, sztandary dla szkół i ochotniczych straży pożarnych.

Zofia Szmajda-Mierzwicka od wielu lat osiąga sukcesy w pracy twórczej. Zawdzięcza je wrodzonemu talentowi, zdolnościom i przede wszystkim kultywowaniu rodzimej tradycji. Jest obdarzona ogromną wyobraźnią, która pozwala jej na swobodne zestawianie tworzonych przez siebie wzorów. Haftowane przez nią kompozycje cechuje lekkość i doskonały dobór motywów. Widać w nich jednak ograniczenia wynikające z rygorów tradycyjnego haftu. Haftuje biała nicią, stosując podstawowe ściegi, wykorzystywane w kujawskich zdobieniach. Na wyrobach najczęściej pojawiają się chabry, kłosy, winne grona, róże, słoneczniki, margaretki, jagody, gałązki z listkami.

Długa jest lista osiągnięć, nagród, medali i odznaczeń Zofii Szmajdy-Mierzwickiej. Od 1973 r. jest członkinią Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie; w 1997 r. Mazowieckie Towarzystwo Kultury w Warszawie przyznało jej Nagrodę im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”; w regionalnych i ogólnopolskich konkursach współczesnej sztuki ludowej zawsze zdobywała najważniejsze nagrody. W 1998 r. otrzymała Srebrny Krzyż Zasługi. W bardzo bogatym archiwum domowym pani Zofii jest list z podziękowaniami ze Stolicy Apostolskiej za wykonanie haftowanej stuły dla Papieża Jana Pawła II, którą otrzymał podczas pielgrzymki do Polski w 1999 r., jako jeden z darów serca twórców ludowych z naszego regionu.

Od 1986 r. Zofia Szmajda-Mierzwicka mieszka we Włocławku i do dziś jest aktywną twórczynią. Nadal szyje i haftuje stroje dla asysty kościelnej, projektuje i tworzy obrusy, serwetki, fartuchy... Od ponad pół wieku utrwala obraz naszej małej ojczyzny.

Wystawa przygotowana jest ze zbiorów: Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prufferowej w Toruniu, Zespołu Placówek Oświatowych – Szkoły Podstawowej i Przedszkola w Nakonowie, Ochotniczej Straży Pożarnej w Starym Nakonowie, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku i zbiorów prywatnych Zofii Szmajdy-Mierzwickiej.