Wirus zabójca

Ptasia grypa atakuje głównie dzieci, a lekarze mają problem z jej rozpoznaniem. Symptomy takie jak gorączka i kaszel są podobne do typowej grypy. Wywiązujące się w jej przebiegu zapalenie płuc przypomina SARS. Wirus ptasiej grypy zwykle nie atakuje człowieka, ale ostatnie przypadki zachorowań wśród ludzi napawają niepokojem. - Wirus ptasiej grypy istniał niemal od zawsze. Ostatnio jednak pojawiła się jego groźniejsza, bardziej zjadliwa mutacja. Upodobał sobie ptaki, bowiem w ich organizmie ma najlepsze warunki bytowania - wszystkie potrzebne do swego rozwoju białka i aminokwasy. W Azji, gdzie wirus sieje największe spustoszenie, jest dodatkowo specyficzna nisza ekologiczna. Panuje tam sprzyjający, ciepły i wilgotny klimat, a ludzie żyją w mało higienicznych warunkach. Wielu tamtejszych chłopów mieszka niemal razem ze zwierzętami. Łatwo zatem o przenoszenie zarazków. Dotychczasowe zarażenia ludzi są prawdopodobnie następstwem kontaktu ludzi z odchodami zainfekowanych ptaków - mówi prof. Lidia Brydak, ekspert WHO, członek European Scientific Working Group on Influenza.

Znane są trzy główne odmiany wirusa grypy: typ A, B oraz C. Najbardziej niebezpieczny jest stale zmieniający się typ A, który powoduje epidemię lub nawet pandemię grypy. Wirus typu A był odpowiedzialny za epidemię grypy zwanej hiszpanką w 1918 roku, która spowodowała śmierć ok. 50 milionów ludzi na świecie.

Ptasia hekatomba

Wirus ptasiej grypy pierwszy raz zaatakował ludzi w 1997 roku w Hongkongu. Pojawiła się wtedy szczególnie zjadliwa odmiana wirusa grypy A, podtyp H5N1. Wirus ten przeniósł się na ludzi od ptaków i powodował bardzo szybką śmierć. Zmarło 6 osób z 18 zakażonych. Epidemię udało się zatrzymać dzięki zabiciu ponad 3 milionów kurczaków. Inny podtyp wirusa A (N7H5) zaatakował na początku 2003 roku fermy kurze w Holandii, Niemczech i Belgii. Wiosną wybito tam aż 26 mln sztuk drobiu. Jeden z weterynarzy, mających kontakt z zainfekowanym ptactwem, zmarł. Jednak gdyby nie energiczne działania WHO, zgonów mogło być więcej. Niestety, nawet niewielka zmiana w jednym z genów wirusa powoduje, że staje się on niezwykle groźny dla człowieka. Dwa lata temu amerykańscy naukowcy z St. June's Research Hospital w stanie Tennessee, pod kierunkiem Roberta Webstera, zidentyfikowali gen odpowiedzialny za szczególną zjadliwość wirusa H5N1, który zaatakował w 1997 roku. Gen ten, nazwany NS1, pozwala wirusowi na zablokowanie działania mechanizmów odpornościowych człowieka, hamując aktywność interferonu TNT-alfa - silnego związku zdolnego do niszczenia cząstek wirusowych. W przypadku podtypu H5N1 w genie NS1 występuje mutacja, która powoduje, że białko NS1 bardzo skutecznie blokuje działanie interferonu i praktycznie uniemożliwia organizmowi zwalczenie wirusa. Ponieważ wirus grypy podlega praktycznie ciągłym mutacjom, nawet mało zjadliwy wirus może stać się potencjalnie zabójczy - wnioskują badacze. - Nie można bagatelizować epidemii powodowanej żadnym ze szczepów - każda może zakończyć się tragicznie. Choć zwykła szczepionka na grypę ludzką nie powstrzymuje H5N1, to na pewno go osłabia. Każda stosowana obecnie szczepionka przeciw grypie również, w jakimś stopniu, chroni przed jej ptasią odmianą. Weterynarz, który zmarł w zeszłym roku w Holandii, nie był w ogóle szczepiony przeciw ludzkiej grypie. Podejrzewam, że wszystkie śmiertelne ofiary wirusa ptasiej grypy w Azji również nie były zaszczepione - mówi prof. Lidia Brydak.

Śmiertelna krzyżówka

Specjaliści nie wykluczają, że wraz z kolejnymi mutacjami wirusa ptasiej grypy może w przyszłości dojść do skrzyżowania go z wirusem grypy ludzkiej, która w tym roku zaatakowała najgwałtowniej od pięć lat. Panika wybuchła w Stanach Zjednoczonych, w Kolorado, gdzie w ciągu kilku dni zmarło ponad 20 dzieci. Wirus dotarł już do Europy. Niemieccy lekarze obawiają się, że w najbliższych tygodniach rozprzestrzeni się na cały kraj. Wirus grypy typu A ciągle się zmienia, dlatego WHO zaleca szczepienia co sezon. By szczepionki były skuteczne, konieczne jest stałe monitorowanie zmieniającego się wirusa. W tym roku do opracowania szczepionki eksperci wytypowali szczep Panama spokrewniony ze szczepem Fujiam. Jeśli dojdzie do połączenia go z wirusem ptasiej grypy, może wybuchnąć epidemia o wiele groźniejsza niż SARS, na który w ubiegłym roku zmarło na świecie ok. 800 osób - co dziesiąty zakażony. - Niezależnie od tego, jaki wirus zaatakuje, warto przyjąć szczepionkę. Jeśli mimo to zachorujemy, objawy będą lżejsze i o łagodniejszym przebiegu. Szczepionka działa już po 7 dniach. Niestety, w tym sezonie przeciw grypie zaszczepiło się tylko 8 proc. Polaków - mówi prof. Lidia Brydak. Grypa to nie zwykłe przeziębienie i nie wolno jej lekceważyć. Chociaż w większości przypadków choroba ustępuje samoistnie i wystarcza leżenie w łóżku, i łagodzenie objawów, to jednak u osób osłabionych przebieg choroby jest ciężki. Często występują powikłania, zwłaszcza u dzieci, osób starszych i z ogólnym osłabieniem organizmu (np. z niewydolnością układu krążenia, chorobami nerek, cukrzycą). Towarzyszące chorobie zniszczenie nabłonka błony śluzowej dróg oddechowych sprzyja rozwojowi infekcji bakteryjnych. Najpoważniejsze powikłania to: zapalenie płuc, zapalenia mięśnia sercowego, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zapalenia mięśni. Często kończą się śmiercią.