Święci uśmiechnięci

Postać św. Franciszka przez wieki fascynowała ludzi. Poruszeni jego wzorem i przez niego natchnieni potrafili nadać sens swojemu życiu. Tym, którzy chcieli pójść za nim, pozostając jednocześnie w świecie, Franciszek podał "normę życia i wskazał drogę zbawienia odpowiednią dla każdego stanu".

Współcześnie franciszkanie dzielą się na trzy zakony: pierwszy zakon obejmuje braci mniejszych, franciszkanów konwentualnych i kapucynów; drugi zakon to siostry klauzurowe - od imienia św. Klary zwane klaryskami; trzeci zakon obejmuje Franciszkański Zakon Świeckich i Trzeci Zakon Regularny (zarówno żeński, jak i męski). Ten ostatni nie ma w Polsce swoich zgromadzeń.

W naszym kraju działa dziś ponad 300 ruchów odnowy chrześcijańskiej. Franciszkański Zakon Świeckich różni się od innych wspólnot tym, że jest wspólnotą zakonną. W Polsce FZŚ zrzesza 17 tys. tercjarzy (na całym świecie jest ich ponad pół miliona), skupionych w 650 wspólnotach działających przy klasztorach i parafiach diecezjalnych. Wielka rodzina franciszkańska stanowi najliczniejsze stowarzyszenie katolików we współczesnym świecie.

Wielu świętych

W wieku 23 lat Franciszek - przyszły święty - usłyszał słowa Chrystusa, które zmieniły całe jego dotychczasowe życie: "Franciszku, idź i odbuduj mój dom, gdyż cały popada w ruinę".

Pozbywając się publicznie wszystkiego, co posiadał, rozpoczął życie na drodze pokuty. Jednocześnie pomny Chrystusowych słów zapoczątkował działalność "naprawczą": w 1209 roku założył I Zakon Braci Mniejszych, a w 1211, za sprawą jego naśladowczyni św. Klary, powstał zakon żeński.

W 1221 roku papież Innocenty III zatwierdził pierwsza regułę zakonu franciszkanów świeckich, która oparta została na dwóch pismach św. Franciszka: "Liście do wszystkich wiernych" i "Zachęcie dla braci i sióstr do pokuty".

W krótkim czasie FZŚ stał się najpotężniejszą organizacją katolików na świecie. Żadna inna wspólnota w Kościele katolickim nie "dorobiła się" tylu świętych i błogosławionych co franciszkańscy tercjarze. Było ich około dwustu m.in.: św. Elżbieta Węgierska, św. Ludwik IX król Francji, św. Małgorzata z Kortuny, św. Róża z Vitterbo, św. Tomasz Morus, bł. Zefiryn Gimenez Malla, św. Albert Chmielowski, bł. Aniela Salawa. Do FZŚ należało także wiele wybitnych postaci, jak np. Dante, Rafael, Giotto, Michał Anioł, a w Polsce gen. Józef Haller czy malarz Jacek Malczewski. Tercjarzami byli także papieże Pius IX, Leon XIII, św. Pius X, Benedykt XV, Pius XI i Pius XII, jak również wielu wybitnych hierarchów i duchownych: kardynał Stefan Wyszyński, św. Jan Bosko, św. Jan Maria Vianney, Wincenty Pallotti, św. Karol Boromeusz, bł. Honorat Koźmiński czy bł. Józef Sebastian Pelczar.

W Polsce międzywojennej FZŚ był jedną z największych i najpotężniejszych organizacji kościelnych. Należała do niego większość polskiej elity: mężowie stanu, senatorowie, posłowie, dowódcy wojskowi, profesorowie.

W 1945 roku komunistyczne władze zastosowały bardzo agresywną politykę wobec dwóch stowarzyszeń: Akcji Katolickiej oraz właśnie Franciszkańskiego Zakonu Świeckich. Powodem tych działań była niezwykła popularność i masowość obu ruchów. Zakazano więc wstępowania do tych organizacji; tercjarze musieli spotykać się potajemnie. W ten sposób FZŚ zaczął wymierać śmiercią naturalną. Jednak dziedzictwo i przykład św. Franciszka okazały się odporne na próbę czasu: dwadzieścia lat temu tercjarstwo zaczęło przeżywać swój renesans.

Świętość w zasięgu ręki

Trzeci zakon jest dostępny dla ludzi wszystkich stanów. Tercjarzami mogą zostać kobiety i mężczyźni, osoby świeckie i duchowni, ludzie stanu wolnego, jak również ci, którzy żyją w związkach małżeńskich.

Wstąpienie do zakonu nie wymaga opuszczenia swojego domu czy też rezygnacji z małżeństwa. Wystarczy mieć ukończone 18 lat i być praktykującym katolikiem chcącym kroczyć ku doskonałości we wspólnocie. Przygotowanie do życia we wspólnocie trwa ok. półtora roku i składa się z okresu wstępnego, postulatu oraz nowicjatu.

Regułą życia franciszkanów świeckich jest zachowanie Ewangelii Jezusa Chrystusa, naśladując św. Franciszka z Asyżu, dla którego Chrystus był natchnieniem i centrum życia w odniesieniu do Boga i ludzi. My nie uciekamy przed dzisiejszym światem. Franciszkanie świeccy są po to, by wnosić do niego idee św. Franciszka. Najpierw jesteśmy chrześcijanami, a dopiero potem tercjarzami. Tercjarstwo to środek do osiągnięcia celu - mówi brat Bernard Kozłowski, "świecki" przełożony Wspólnoty FZŚ przy kościele św. Franciszka z Asyżu w Poznaniu.

Poprzez świadectwo swojego życia franciszkanin angażuje się w popieranie sprawiedliwości, solidaryzując się ze wszystkimi ludźmi, a zwłaszcza tymi najmniejszymi. Praca jest darem Bożym, uczestnictwem w dziele stworzenia i służbą dla ludzkości. Zgodnie z wolą Bożą franciszkanin świecki szerzy szacunek dla całego stworzenia, które nosi w sobie znamię najwyższego.

To co powszechnie kojarzone jest z życiem zakonnym - ubóstwo, czystość, modlitwa - i co dla wielu ludzi stanowi przeszkodę w powołaniu, w odniesieniu do wymogów stawianych tercjarzom wcale nie brzmi jakoś szczególnie surowo: tercjarz winien jedynie zachować należyty umiar w korzystaniu z dóbr doczesnych, nie przywiązywać do nich serca i używać zgodnie z wolą Bożą. Bogactwo i własność są środkami, przez które zaspokaja się potrzeby materialne, ale przede wszystkim służy Bogu i bliźniemu. Czystość wg reguły to "czystość serca" - rozumne, powściągliwe używanie, zgodnie z prawem Bożym daru płci. A modlitwa i inne praktyki religijne? Tercjarz jest zobowiązany do codziennego odmówienia jednej z czterech zalecanych modlitw: najczęściej jest to oficjum dwunastu Ojcze nasz lub Liturgia Godzin. Co wieczór winien także zrobić rachunek sumienia, a przynajmniej raz w miesiącu wyspowiadać się i wziąć udział w spotkaniu wspólnoty.

Jak zatem widać, obowiązki i reguły postępowania świeckiego franciszkanina nie są czymś szczególnie uciążliwym, czy też wielce różniącym się od codziennych praktyk przeciętnego katolika.

Jak każdy zakon, Trzeci FZŚ ma swojego generała, którego siedzibą jest Rzym. Struktura zakonu składa się z: Rady Międzynarodowej, Rad Narodowych, Rad Regionalnych i Rad poszczególnych wspólnot. Każda wspólnota posiada osobowość moralną w Kościele i korzysta z przysługujących jej praw, kierując się wskazaniami Kodeksu Prawa Kanonicznego. W 1978 roku papież Paweł VI zatwierdził nową, obowiązująca do dzisiaj regułę Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, natomiast w 2000 roku Stolica Apostolska usankcjonowała odnowioną konstytucję generalną zakonu.

Tercjarze nie noszą habitów, dlatego jedynym widocznym znakiem ich przynależności do FZŚ jest zawołanie "Pokój i Dobro" oraz znaczek w kształcie greckiej litery Tau. Tą literą podpisywał się św. Franciszek - przypominała mu ona Krzyż. Tau jest wspominana również w Piśmie Świętym. Dziewiąty rozdział Księgi Ezechiela mówi o poleceniu Boga, nakazującego pieczętować znakiem TAW wybranych mieszkańców Jerozolimy, którzy zostaną ocaleni przed gniewem pańskim.

Współcześni tercjarze zajmują się klasyczną działalnością charytatywną. Zakładają i prowadzą stowarzyszenia humanitarne, jadłodajnie, schroniska dla bezdomnych. Niosą pomoc w dokształcaniu, kursach zawodowych dla bezrobotnych, pracują w hospicjach, pomagają chorym, upowszechniają prasę katolicką, wydają pisma "Franciszkański Świat" i "Głos św. Franciszka".

Reguła tercjarska nie wymaga ani wyjątkowych praktyk, ani wielkich, pokazowych czynów. Tercjarz dociera tam, gdzie jego współbracia z Pierwszego Zakonu dotrzeć nie mogą. Ta wspaniała ewangeliczna przygoda na wzór św. Franciszka z Asyżu jest osiągalna absolutnie dla każdego, wszak wszyscy są powołani do świętości. Wystarczy tylko chcieć...

Ojciec Jan Paweł Bagiński, asystent duchowy Wspólnoty FZŚ przy kościele OO. Franciszkanów w Poznaniu: - Trzeci Zakon Świecki nie jest, jak się powszechnie uważa, stowarzyszeniem ludzi świętych, a wspólnotą braterską, która pomaga dążyć do świętości za życia i po śmierci. Ludzie boją się, że są za mało "święci". Ale nikt tego od nich nie wymaga. Powołanie należy rozumieć jako zaproszenie ze strony św. Franciszka. U jednych jest to natychmiastowe uczucie, u innych dojrzewa powoli.

Jeśli chcesz kroczyć ku doskonałości, to we wspólnocie będzie Ci łatwiej, tutaj wszyscy się wspólnie uświęcają. Reguła, styl życia i słowa św. Franciszka powodują, że ludzie się przemieniają.

Obiediencje pierwszego i drugiego zakonu są zobowiązane do modlitwy za braci i siostry z trzeciego zakonu. Co miesiąc odbywają się Msze za zmarłych tercjarzy. Będą one odprawiane tak długo, jak długo będzie istniał zakon franciszkański. Owoce duchowe płynące z modlitwy i kontemplacji regularnych zakonów spływają także na franciszkanów świeckich. Są to wspólne owoce.

Święty Franciszek, który jako jedyny został nazwany przez Kościół "drugim Chrystusem", otrzymał od Pana Jezusa dwie obietnice: zakon franciszkański jako jeden z niewielu doczeka końca świata, a on sam będzie mógł zejść do czyśćca i wyprowadzić stamtąd wszystkie swoje dzieci.

Franciszkański Zakon Świeckich przy kościele św. Franciszka z Asyżu w Poznaniu. Spotkania odbywają się w każdą drugą niedzielę miesiąca i rozpoczynają Mszą św. o godz. 12.30.