Człowiek obrazem Boga

Rozpoczynający Dekalog zakaz jest ostrzeżeniem przeciwko nowoczesnej mitologii, przeciw kultowi możliwości i wytworów człowieka i stawianiu ich na miejscu Boga.

„Nie będziesz miał Bogów cudzych przede mną” to fundament religii jahwistycznej, interpretowany i wyjaśniany w ST na wiele sposobów. Świadczą o tym różne wersje tego przykazania zawarte w Księdze Powtórzonego Prawa (6, 5. 12. 13a. 14; 9, 4-6).

Niespokojne serce

Pierwsze przykazanie uczy, że istnieje jeden Bóg, któremu należy służyć niepodzielnym sercem. Powierzenie swego losu Stwórcy gwarantuje wolność i w konsekwencji posiadanie prawdziwej hierarchii wartości, umożliwia duchowy wzrost. Człowiek jako „ikona”, wierna kopia Stwórcy, tylko w Nim się realizuje.

Dał temu wyraz św. Augustyn, pisząc w Wyznaniach: „Stworzyłeś nas Panie dla siebie i niespokojne jest serce człowieka, dopóki nie spocznie w Tobie”. Dwa dalsze uszczegółowienia: nie będziesz tworzył obrazów Boga i nie będziesz się im kłaniał – bronią duchowości Nieskończonego i Niewidzialnego.

Z klatki ku wolności

Zakaz oddawania czci obrazom ma ostrzec przed tworzeniem własnych obrazów Boga. Apeluje też o przyjęcie właściwego Jego wyobrażenia. Wydumany obraz Boga to iluzja, czyli mijanie się z rzeczywistością.

Specjalnym obrazem Boga jest człowiek. Przykazanie uczy więc, że nie wolno człowieka umieszczać w klatce, ale należy zachować jego indywidualność i niepowtarzalność, pozwolić mu być sobą. Bezgraniczne powierzenie się Bogu pozwala ludziom odnaleźć siebie, gwarantuje im autentyczną wolność i stwarza szansę rozwoju w kierunku pełni człowieczeństwa.

Będziecie jak bogowie

Pierwsze przykazanie wzywa do całkowitego zaufania Bogu. Brak zaufania przeradza się bowiem szybko w bałwochwalstwo, które jest oszukiwaniem siebie i innych ludzi. Człowiek, detronizując Boga, stawia siebie w miejscu Najwyższego, ogłaszając się Panem życia i śmierci. Jest to wypełnienie pokusy rajskiej: „Będziecie jak bogowie” (Rdz 3, 5).

Rozpoczynające Dekalog słowa wzywają do ciągłej pamięci o przynależności do Boga. Pan Bóg chce, byśmy widzieli w Nim własnego Ojca. Chce, byśmy przeżywali to, że On nas kocha. Miejscem spotkania z tajemnicą Boga jest ludzkie serce.

Co jest najważniejsze

Jeśli człowiek służy Bogu sercem połowicznym, zatrzymuje dla siebie to, co się Jemu należy. W świecie współczesnym spotykamy liczne bożki: zdrowie, piękno, bezpieczeństwo, szczęście, sukcesy, przyjemności, dostatek, władzę, pracę. Pierwsze przykazanie pragnie uchronić człowieka przed oddawaniem się w niewolę dobrom materialnym. Jest apelem skierowanym do tych, na których spoczywa największa odpowiedzialność, by nie ogłaszali wartością najwyższą dobrobytu czy gospodarki i nie składali ludzi w ofierze tym bożkom. Wszędzie, gdzie zapomina się o religijnym wymiarze, człowiek staje się bałwochwalcą, a jego życie przeradza się w jałowe i nieszczęśliwe.

Mamona

Przykazanie mówiące o tym, że cześć należy się wyłącznie Bogu Jedynemu, ma swoje dopowiedzenie w Kazaniu na Górze.

Mt 6, 24 mówi: „Nikt nie może dwom panom służyć... Nie możecie służyć Bogu i Mamonie”. I choć słowo „mamona” odnosi się do posiadania i majętności, to jednak tkwi w nim wszystko, co człowiek stara się uczynić ośrodkiem swego życia i swych aspiracji; raz może to być chęć posiadania, innym razem pęd do władzy, a jeszcze kiedy indziej skłonność do przeciwstawienia się Bogu, do nieuznawania Go za swego jedynego Boga, za najwyższą Osobę.

Świętokradztwo

Człowiek nie potrafi żyć, nie składając życia w ofierze jakiemuś „bogu”. Nawet z ateizmu można uczynić idola. Grzechem przeciwko pierwszemu przykazaniu jest jednak nie tylko bałwochwalstwo, czyli ubóstwianie którejś z wartości doczesnych, ale i świętokradztwo. Świętokradztwo to niewłaściwe lub złe użycie tego, co święte albo świadome niszczenie tego, co zostało Bogu oddane, np. kradzież w kościele, niszczenie świątyni itp