Co dalej z Synodem o synodalności?

Pierwsza grupa studyjna poświęcona została skomplikowanym relacjom między Kościołem łacińskim a Kościołami katolickimi obrządku wschodniego. Problemy te nabierają znaczenia w świecie migracji, zwłaszcza w przypadku funkcjonowania wspólnot w diasporze, pozbawionych hierarchii, ale także w kontekście 1700. rocznicy nicejskiego credo, którą obchodzimy w 2025 roku. Grupa ta analizuje m.in. konieczność rewizji norm prawa kanonicznego wschodniego oraz kwestię opieki duszpasterskiej nad wiernymi, którzy znajdowali się dotąd na obrzeżach zainteresowania struktur łacińskich.

Grupa druga, słuchając setek świadectw i analizując ponad 200 opinii zgromadzonych od zgromadzeń żeńskich, bada temat szczególnie bliski Franciszkowi: wołanie ubogich i wołanie ziemi. To próba przełożenia ekologii integralnej na praktykę duszpasterską. Każdy członek grupy ma obowiązek osobistego kontaktu z osobami wykluczonymi czy marginalizowanymi: synodalność ma zaczynać się od spotkania twarzą w twarz.

Trzecia grupa analizuje misję Kościoła online. To już nie temat przyszłości, ale teraźniejszości. Po konsultacjach z 84 biurami ds. komunikacji episkopatów i ponad 1600 cyfrowymi misjonarzami z 67 krajów, raport odsłania fascynujący obraz nowej ewangelizacji w sieci. Podkreśla kwestie bezpieczeństwa, etyki cyfrowej, a także potrzebę formacji katolickich influencerów. Końcowy raport ma zostać poszerzony o doświadczenia z Jubileuszu Influencerów właśnie.

Kolejna grupa zajmuje się Ratio fundamentalis, czyli dokumentem o formacji księży z 2016 roku. Choć nie przewiduje się jego całkowitej nowelizacji, grupa zgłasza konieczność uwzględnienia nowych wyzwań: życia w mediach społecznościowych, wpływu AI, potrzeby większej obecności kobiet w formacji czy łączenia etapów formacji z doświadczeniem Ludu Bożego. Możliwe, że przygotowany zostanie dokument wstępny, poprzedzający przyszłą aktualizację Ratio.

Piąta grupa koncentruje się na roli kobiet w Kościele. To właśnie temat, który budzi emocje, a materiałów zgromadzono tak wiele, że raport końcowy ma zawierać osobny, rozbudowany katalog świadectw, analiz i propozycji. Wśród tematów znajdą się także napięcia związane z klerykalizmem oraz prace komisji ds. diakonatu kobiet, której wyników spodziewamy się wkrótce.

Szósta grupa bada delikatną dynamikę relacji między biskupami a życiem konsekrowanym oraz współpracę między konferencjami episkopatów a instytutami zakonnymi. I ten raport ma być wynikiem szerokich konsultacji, choć autorzy przyznają, że prace nie obyły się bez trudności, co samo w sobie jest już ważnym wskaźnikiem realiów.

Jak wybierać biskupów?

Jedna z najbardziej oczekiwanych części dotyczy pracy grupy siódmej o roli i posłudze biskupa. Grupa ta miała wgląd w poufne procedury nominacyjne i konsultowała się z ponad 200 osobami, w tym z ekspertką od selekcji menedżerów w dużych międzynarodowych firmach. W tle prac przewija się pytanie o większe uczestnictwo Ludu Bożego w procesie wyboru. Z raportów wynika jednak już pewna jednomyślność: lokalne Kościoły mają odgrywać większą rolę w rozeznawaniu kandydatów.

Kolejna grupa bada funkcjonowanie dyplomacji watykańskiej i rolę nuncjuszy. To temat rzadko dyskutowany publicznie. Raport wskazuje na potrzebę lepszej formacji, transparentności i większej wrażliwości pastoralnej w posłudze przedstawicieli papieskich. I tu trwają dalsze konsultacje, także z samymi nuncjuszami.

Grupa dziewiąta to ta, na którą media patrzą najbaczniej: zajmuje się bowiem kwestiami takimi jak homoseksualizm, etyka relacji, znaczenie pokoju, przemoc wobec kobiet, a także szeroko pojętymi moralnymi napięciami współczesności. To nie grupa mająca zaproponować rozwiązania, ale raczej kryteria rozeznania. Jednym z już obecnych wniosków jest konkluzja, że fundamentem ma być logika spotkania, a nie abstrakcyjnych ocen.

Grupa dziesiąta bada trzy obszary: relację synodalności do prymatu Piotra, udział w Eucharystii w rodzinach mieszanych wyznaniowo oraz dynamiczny rozwój wspólnot bezwyznaniowych. To prace, które mają mieć w przyszłości wymiar praktyczny.

Nowo powołana jedenasta grupa przygląda się zaś liturgii – miejscu, w którym Kościół staje się wspólnotą w widzialny sposób. To tutaj pojawiają się tematy takie jak wzmacnianie roli kobiet oraz większa świadomość misyjnego znaczenia Eucharystii.

Oddzielnie opublikowano raport SECAM na temat poligamii, problemu abstrakcyjnego dla Zachodu, ale realnego w wielu krajach Afryki.

Między sercem, Sekretariatem a Synodem

To, co wydarzy się w najbliższych miesiącach, rozegra się nie tylko między sekretariatem synodu a papieżem Leonem XIV, ale przede wszystkim w wyobraźni Kościoła. Synodalność bowiem, niezależnie od tego, czy akcentowana w wersji Franciszkowej, bardziej procesualnej i otwartej, czy w odsłonie Leona XIV, bardziej zdyscyplinowanej, hierarchicznie zakorzenionej i teologicznie uporządkowanej, przestaje być abstrakcyjnym hasłem, a staje się laboratorium wiedzy i decyzji. Właśnie teraz okazuje się, czy to droga, która potrafi połączyć odwagę z roztropnością, słuchanie z nauczaniem, rozeznanie z poszanowaniem tradycji a nawet wiarę z naporem współczesności.

Leon XIV odziedziczył po Franciszku proces pełen napięć, ale również potencjału i nadziei: pytania o udział świeckich, rolę kobiet, formację duchowieństwa czy duszpasterstwo osób znajdujących się na peryferiach Kościoła to nie są spory akademickie, lecz sprawy dotykające samego rdzenia wspólnoty. Dlatego kluczowe będzie, czy nowy papież potrafi nadać temu procesowi nie ton korekty ani neutralizacji, ale głębokiej integracji tak, by Kościół mógł oddychać pełniej własnym, zróżnicowanym, katolickim oddechem, obejmującym i Tradycję, i uwspółcześnienie. Jeżeli synodalność ma stać się czymś więcej niż projektem jednej epoki, jeśli ma rzeczywiście wejść w tkankę życia Kościoła jako styl rozeznawania i misji czy nawet odpowiedź na wyzwania  XXI wieku, to teraz jest moment, w którym musi okazać swoją dojrzałość. Po słowach i działaniach Leona XIV widać, że bardziej będzie w tym pomagać, niż przeszkadzać.