Kobiety w Watykanie

Zbiegiem czasu, szczególnie po Vaticanum II, w Kościele zaczęły zachodzić zmiany, które w większym stopniu uwzględniły udział kobiet w kościelnym „życiu publicznym”. Choć ich rola była ograniczona, zaczęły pełnić bardziej widoczne funkcje, zwłaszcza w administracji kościelnej i działalności charytatywnej. Przykładem jest tu Maria Teresa Di Benedetto, która była jedną z pierwszych kobiet na wyższym stanowisku w Watykanie, pełniąc funkcję dyrektora w Papieskiej Radzie do spraw Kultury.

W kontekście większego angażowania kobiet trudno nie wspomnieć o Janie Pawle II. To w czasach jego pontyfikatu rola kobiet w Watykanie ulegała stopniowej, choć ograniczonej ewolucji. Papież wielokrotnie podkreślał godność i niezastąpioną rolę kobiet w Kościele, m.in. w liście apostolskim Mulieris dignitatem z 1988 roku, gdzie mówił o ich powołaniu do bycia świadkami miłości i życia. Chociaż w Kurii Rzymskiej dominowali mężczyźni, Jan Paweł II przyczynił się do większej widoczności kobiet w strukturach kościelnych, mianując kobiety na stanowiska doradcze w papieskich radach. Rosła także liczba kobiet teolożek i filozofek, które odgrywały istotną rolę w kształtowaniu współczesnego nauczania Kościoła, oraz kobiet konsekrowanych pełniących kluczowe funkcje administracyjne.

Franciszek stawia na kobiety

Kobiety powołane do pracy w Watykanie przez Papieża Franciszka

Watykan to dziś miejsce, w którym kobiety odgrywają coraz bardziej znaczącą rolę. Papież Franciszek, od początku swojego pontyfikatu, konsekwentnie podkreślał potrzebę wzmocnienia obecności kobiet w strukturach Kościoła, zarówno na poziomie lokalnym, jak i centralnym. Jego decyzje przyczyniły się znacznie do zmiany tradycyjnego postrzegania roli kobiet w Watykanie.

Jednym z przełomowych momentów było powołanie w 2020 roku dr Franceski Di Giovanni na stanowisko zastępcy Sekretarza Stanu Watykanu. Di Giovanni, prawniczka specjalizująca się w międzynarodowym prawie publicznym, jest pierwszą kobietą na tym stanowisku w historii Watykanu. Odpowiada za relacje z organizacjami międzynarodowymi, wnosząc nowe perspektywy i doświadczenie w dziedzinie dyplomacji. Jej powołanie uznano za symboliczne otwarcie Watykanu na większą różnorodność i świadomość potrzeby zmiany.

Wcześniej zaś Barbara Jatta została mianowana dyrektorem Watykańskiego Muzeum. Jatta, historyczka sztuki z wieloletnim doświadczeniem, przejęła kierownictwo nad jednymi z najważniejszych muzeów na świecie, zarządzając ogromnym zespołem i kolekcją liczoną w miliony eksponatów.

Synod nowym otwarciem?

Siostry zakonne na kluczowych stanowiskach w Watykanie

Franciszek powołał też wiele kobiet na kluczowe stanowiska doradcze w papieskich instytucjach. Siostra Nathalie Becquart, francuska zakonnica, stała się pierwszą kobietą z prawem głosu na Synodzie Biskupów w 2021 roku. To wydarzenie wyznaczyło nowy etap w historii, zwiększając rolę kobiet w procesach decyzyjnych i podkreślając znaczenie ich perspektywy w dyskusjach na temat przyszłości wspólnoty wiernych.

Dalej, siostra Helen Alford OP, dominikanka i ekspertka w dziedzinie katolickiej nauki społecznej, odegrała kluczową rolę jako doradczyni w Kongregacji Nauki Wiary. Jest uznawana za autorytet w kwestiach etyki biznesu i technologii, pracując jednocześnie na Papieskim Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu. Jest także gorącą orędowniczką łączenia nauczania Kościoła z wyzwaniami współczesnego świata. Jej praca koncentruje się na integracji zasad katolickiej nauki społecznej w dziedzinach takich jak gospodarka i ekologia. Ona też stworzyła inicjatywę The Economy of Francesco, w nauczaniu Biedaczyny z Asyżu, odnajdując punkt wyjścia do naprawy najbardziej palących ekonomicznie problemów współczesności.

W Watykanie pracuje także siostra Aleksandra Smerilli, piastująca stanowisko szefowej Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju. To pierwsza kobieta na tym stanowisku. Smerilli, również ekonomistka i specjalistka ds. sprawiedliwości społecznej, odgrywa kluczową rolę w promowaniu inicjatyw papieskich na rzecz zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska.

Zmiany w mediach, zmiany w komunikacji

Kobiety pracujące w watykańskich mediach

Kobiety odgrywają również coraz większą rolę w watykańskich mediach. W ostatnich latach Paloma García Ovejero pełniła funkcję rzeczniczki Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej, będąc pierwszą kobietą na tym stanowisku. Obecnie jedną z kluczowych postaci w Sala Stampa Vaticana jest Cristiane Murray, zastępczyni rzecznika Matteo Bruniego, która odegrała istotną rolę w rozwijaniu strategii medialnych Watykanu. Murray, brazylijska dziennikarka i poliglotka, łączy swoje doświadczenie w komunikacji z głęboką znajomością języków i kultur, co czyni ją niezwykle efektywną w globalnym przekazie papieskiego nauczania.

W Watykanie działają także kobiety związane z redakcją i wydawnictwami. Andrea Tornielli, dyrektor wydawniczy w Dykasterii Komunikacji oraz szef „l’Osservatore Romano”, współpracuje z wieloma kobietami, które zajmują stanowiska w produkcji treści medialnych i publikacji papieskich dokumentów. Wśród nich znajdują się edytorki i tłumaczki odpowiedzialne za opracowywanie tekstów przemówień, homilii i dokumentów, które są publikowane w różnych językach.

Rosnąca obecność kobiet w Watykanie to więc znak przemian zachodzących nie tyle w centrali, ile w całym Kościele. Papież Franciszek swoimi decyzjami podkreśla, że różnorodność perspektyw i doświadczeń jest niezbędna dla budowania bardziej otwartego i włączającego Kościoła. Dla wielu to jednak za mało, nie milkną bowiem echa dyskusji na temat możliwego wyświęcania kobiet.

W kierunku nowego modelu?

Czy potrzebne jest wyświęcanie kobiet?

Choć rola kobiet w Watykanie ewoluuje, wciąż pozostaje wiele do zrobienia, by osiągnąć równość w dostępie do najwyższych stanowisk. Czy wyświęcanie kobiet miałoby w tym jakkolwiek pomóc? Personalne decyzje papieża wskazują, że nie jest to kluczowe. Zmiany, które zachodzą, świadczą bowiem o tym, że papież Franciszek dostrzega wartość i potencjał kobiet, a ich rola w kształtowaniu przyszłości Kościoła staje się coraz bardziej istotna. Francesca Di Giovanni, Barbara Jatta, siostra Nathalie Becquart, siostra Helen Alford OP czy Alessandra Smerilli to tylko niektóre z nazwisk, które będą miały wpływ na przyszłość Watykanu i Kościoła katolickiego. One same zdają się nie mieć ambicji do święceń.

Czy więc tych prokobiecych personalnych decyzji papieża nie powinno się czytać jako dodatku do dyskusji na temat wyświęcania kobiet, tak czytelnej podczas pierwszej fazy Synodu o synodalności? Może to papieska propozycja nowego modelu współpracy i zaangażowania bez zmiany teologii święceń? Papież Franciszek, kładąc nacisk na obecność kobiet w procesach decyzyjnych i ich wpływ na życie Kościoła, wskazuje bowiem nie tyle na hierarchiczną konieczność, ile na unikalne cechy, takie jak empatia, intuicja, zdolność budowania relacji i troska o dobro wspólne, które mogą wzbogacić funkcjonowanie całej wspólnoty. A włączenie kobiecej perspektywy w proces decyzyjny na samym szczycie Kościoła nie jest wyłącznie odpowiedzią na potrzeby współczesności, ale także powrotem do korzeni chrześcijaństwa, w którym kobiety, takie jak Maria Magdalena czy Priscilla, odgrywały kluczowe role w życiu pierwszych wspólnot. Ten nowy-stary model współpracy to zdaje się krok w stronę Kościoła, w którym różnorodność powołań i talentów staje się źródłem siły i jedności.