Wierzysz w ciała zmartwychwstanie?

Większość z nas, wychowanych od dziecka w wierze Kościoła, przyjmuje bez wątpliwości fakt Zmartwychwstania Pańskiego. Jednak mimo upływu wieków stwierdzenie św. Augustyna, że „w żadnym przypadku wiara chrześcijańska nie spotyka więcej sprzeciwu niż w stosunku do zmartwychwstania ciała” (Enarratio in Psalmos, LIII, 2,5), pozostaje wciąż aktualne.

Zmartwychwstanie jest tajemnicą, która wyrasta z tajemnicy śmierci. Podobnie jak męka i śmierć Chrystusa, jest ono w samym centrum wiary chrześcijańskiej. Co więcej, zmartwychwstanie jest konsekwencją i dopełnieniem wydarzeń zbawczych dokonanych przez Chrystusa. Zmartwychwstanie to ostateczne przezwyciężenie śmierci, przywrócenie umarłemu człowiekowi życia, które będzie trwało wiecznie. Nie jest to cud wskrzeszenia – jak np. Łazarza, to znaczy przywrócenie zmarłego do życia tylko doczesnego. W przypadku zmartwychwstania mamy do czynienia z udzieleniem życia o charakterze ponadczasowym, które daje wiecznotrwałe życie człowiekowi w jego cielesno-duchowej całości.

Zmartwychwstanie Chrystusa

Zmartwychwstanie Chrystusa jest definitywną formą Objawienia Bożego. Ma ono fundamentalne znaczenie dla powstania i uformowania się wiary chrześcijańskiej i wiary w osobę Jezusa Chrystusa. Św. Paweł powiedział: „a jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, daremne jest nasze nauczanie, próżna jest także wasza wiara” (1 Kor 15, 14). Gdyby Chrystus nie zmartwychwstał, gdyby cała jego działalność zakończyła się śmiercią, całe jego dzieło można by uważać tylko za dzieło człowieka. Może genialnego, ale człowieka. Gdyby nie było Jego zmartwychwstania i późniejszych chrystofanii (objawień Chrystusa, np. uczniom w drodze do Emaus), wiele osób, które uwierzyły w Jego mesjańską moc, straciłoby wiarę.

Zmartwychwstania Chrystusa nie można pojmować jako powrót ze stanu śmierci do życia ziemskiego, czyli jako reanimacji somatycznej, ożywienia ciała zmarłego. Teksty Nowego Testamentu ukazują zmartwychwstanie Chrystusa Pana jako bezpośredni czyn Boga i zarazem Jego największe dzieło dokonane w swoim Synu. Mogłoby się wydawać, że Bóg Ojciec opuścił swojego Syna na krzyżu. Tymczasem, pisze o tym św. Paweł w Liście do Filipian, uniżenie (kenoza) doprowadziła Jezusa Chrystusa do wywyższenia (gloryfikacji), że dzięki uniżeniu został On wywyższony i siedzi po prawicy Ojca (por. Flp 2, 6–11). Oznacza to, że posiada wszystkie przymioty Boga Ojca, jest równy Ojcu. Tak rozumiane zmartwychwstanie nie jest wydarzeniem historycznym, ponieważ nie dokonało się fizycznie i naocznie. Nie oznacza to jednak, że jest ono faktem nierealnym. Jego historycznym potwierdzeniem są wspomniane wcześniej chrystofanie.

Realność zmartwychwstania

Tekstów Nowego Testamentu o fakcie zmartwychwstania nie można interpretować jako przekazów ściśle historycznych. Trzeba z nich wydobyć istotę, sens zbawczy. Zmartwychwstanie Chrystusa wykracza poza ramy historii i jako takie jest przedmiotem wiary. Ewangelista Łukasz odnotowuje w swojej Ewangelii, że Jezus Chrystus daje się poznać uczniom idącym do Emaus (por. Łk 24). On sam daje im się poznać, a nie jest to owoc ich ludzkiego wysiłku.

Istota analizy wydarzenia zmartwychwstania nie może być sprowadzana do pytania, czy Jezus istotnie zmartwychwstał i w jakim momencie historycznym to się stało? Najważniejsza w tej refleksji jest właściwa interpretacja przekazów paschalnych Nowego Testamentu o zmartwychwstaniu, które jest nam dostępne dzięki historycznym znakom, jakimi są pusty grób i chrystofanie.

Pusty grób

Wszystkie opowiadania ewangelijne o zmartwychwstaniu Pana rozpoczynają się od relacji o pustym grobie. Istnieją pewne rozbieżności w tych opisach u poszczególnych ewangelistów, np. ta dotycząca liczby kobiet, które się udały do grobu. Według ewangelisty Łukasza były trzy niewiasty (por. Łk 24, 10), Mateusz i Marek mówią o dwóch (por. Mt 28, 1; Mk 16, 1n), a Jan wspomina o jednej (por. J 20, 1). Różny też jest czas przybycia kobiet do grobu. Według Jana przybyły one do grobu wczesnym rankiem, gdy było jeszcze ciemno. Marek natomiast pisze, że było to wczesnym rankiem, gdy słońce już wzeszło. Ewangeliści różnią się też między sobą co do celu przybycia kobiet do grobu. Zdaniem Mateusza przyszły one obejrzeć grób. Z kolei Marek twierdzi, że powodem ich przyjścia było pragnienie namaszczenia ciała Jezusa. U wspomnianych dwóch ewangelistów mowa jest o tym, że zjawił się jeden anioł w postaci młodzieńca. Według Jana przy pustym grobie było dwóch aniołów.

Dla teologów rozbieżności w szczegółach są dowodem na fakt zmartwychwstania Pana. Chociaż ewangeliści w szczegółach nie są zgodni, to jednak wszyscy jednoznacznie odnotowują fakt zmartwychwstania Chrystusa. Sam w sobie pusty grób nie jest jednak argumentem potwierdzającym zmartwychwstanie. Relacje ewangelijne pokazują, że ani niewiasty, ani apostołowie nie uwierzyli od razu w zmartwychwstanie Pana (poza Janem, który „ujrzał i uwierzył” – J 20, 8). Dopiero zjawienie się anioła (aniołów) i ich świadectwo czyni z pustego grobu znak zmartwychwstania. Czytamy w Ewangelii wg św. Mateusza: „Anioł przemówił do niewiast: Wy się nie bójcie! Gdyż wiem, że szukacie Jezusa Ukrzyżowanego. Nie ma Go tu, bo zmartwychwstał, jak powiedział” (28, 5–6; por. Mk 16, 6 i Łk 24, 5n.).

Chrystofanie

Oprócz pustego grobu, w którym zaświadczył anioł o zmartwychwstaniu Chrystusa Pana, ważne są też chrystofanie (gr. Christos Chrystus, Mesjasz; fainomai ukazywać się, pokazywać, objawiać), czyli zjawienia się Jezusa Chrystusa po Jego zmartwychwstaniu. Są to najważniejsze znaki rzeczywistego zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Ukazana jest w nich prawda zmartwychwstania tak, że widzimy ciało Jezusa. Co prawda, nie jest ono takie samo jak ciało ziemskie Pana Jezusa, ale jest rozpoznawalne. Te zjawienia się Mistrza ugruntowały u jedenastu apostołów wiarę w Chrystusa Mesjasza, Odkupiciela i Zbawiciela. Ci z kolei poszli i świadczyli innym, że Chrystus, który umarł, zmartwychwstał i żyje w swoim Kościele. Niezachwiana wiara apostołów stała się podstawą misji Kościoła (por. np. Mk 16, 1–8 i 9–20; Łk 24, 1–12. 13–35. 36–49. 50–52).

Nauczanie Kościoła

Wypowiedzi Magisterium Kościoła o zmartwychwstaniu były od początku wyraźne i jednoznaczne, mimo częstych obiekcji wobec nadziei zmartwychwstania w ciele. W symbolach wiary i wypowiedziach soborów zmartwychwstanie jest kamieniem węgielnym naszej nadziei. Symbol apostolski mówi o „ciała zmartwychwstaniu” (carnis resurrectio), a Credo nicejsko-konstantynopolitańskie o „zmartwychwstaniu umarłych” (resurrectio mortuorum). Sobór Laterański IV (1215 r.) podaje do wierzenia, że wszyscy żywi i umarli „powstaną w swoich własnych ciałach, które teraz mają”. Kongregacja Nauki Wiary potwierdza powyższe orzeczenia w liście do biskupów z 1979 r. i w grudniu 1983. Katechizm Kościoła Katolickiego, którego 20-lecie wydania obchodzimy w tym roku, stwierdza, że „Wierzymy mocno i mamy nadzieję, że jak Chrystus prawdziwie zmartwychwstał i żyje na zawsze, tak również sprawiedliwi po śmierci będą żyć na zawsze  z Chrystusem Zmartwychwstałym i że On wskrzesi ich w dniu ostatecznym. Nasze zmartwychwstanie będzie – podobnie jak w przypadku zmartwychwstania Jezusa Chrystusa – „dziełem Trójcy Świętej” (KKK, nr 989). Niemniej jednak zaznacza, że sposób, w jaki się to dokona, „przekracza naszą wyobraźnię i nasze rozumienie; jest dostępne tylko w wierze. Udział w Eucharystii daje nam już zadatek przemienienia naszego ciała przez Chrystusa” (KKK, nr 1000).