Monolog czy dialog?

Czterdziestą rocznicę ogłoszenia soborowej Deklaracji o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich "Nostra aetate" uczczono w Polsce konferencjami naukowymi w Toruniu, Warszawie, Lublinie i Poznaniu. W stolicy Wielkopolski obrady naukowe zgromadziły zasłużonych dla idei dialogu między judaizmem, chrześcijaństwem i islamem przedstawicieli tych wyznań.

W ramach poznańskich uroczystości odbyła się modlitwa o pokój i pojednanie oraz uroczystość wręczenia dyplomów laureatom tytułu "Człowiek Pojednania". Obecny był też ambasador Izraela oraz biskup pomocniczy warszawski Tadeusz Pikus, odpowiedzialny za dialog z religiami niechrześcijańskimi z ramienia Konferencji Episkopatu Polski.

Religie wobec siebie

Uczestnicy sesji skupiali się przede wszystkim na tym, co łączy wyznawców religii monoteistycznych, zaznaczając zarazem konieczność uwzględnienia i poszanowania różnic, stanowiących podstawę tożsamości.

- Jedną bowiem społeczność stanowią wszystkie narody, jeden mają początek, ponieważ Bóg sprawił, że cały rodzaj ludzki zamieszkuje cały obszar ziemi, jeden także mają cel ostateczny - przypomniał fundamentalne dla rozwoju dialogu stwierdzenie Ojców Soborowych z "Nostra aetate" abp Stanisław Gądecki, przewodniczący Rady ds. Dialogu Religijnego Konferencji Episkopatu Polski, członek Papieskiej Komisji ds. Religijnych Relacji z Żydami. Metropolita poznański dodał, że Kościół traktuje inne religie z pełnym szacunkiem, ale zarazem odrzuca stanowczo relatywizm religijny prowadzący do przekonania, że każda religia ma taką samą wartość.

- Kiedy możemy razem ruszyć w świat, żeby promować godność i wartość każdego człowieka i potwierdzać jego prawowite miejsce na naszej planecie, wtedy prawdziwie urzeczywistniamy wizję Izajasza, że dom Boży stanie na wierzchołku gór i wszystkie narody popłyną do niego - stwierdził rabin Michael Signer.

Odwołując się do realizmu dokumentu "Nostra aetate", abp Michael Fitzgerald, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Dialogu Międzyreligijnego oraz Komisji ds. Kontaktów Religijnych z Islamem, przypomniał, że w świetle chrześcijańskiego Pisma Świętego cała ludzkość ma wspólny początek, a Boży plan zbawienia obejmuje wszystkich ludzi, toteż pragnienie Boga i dążenie do jedności jest naturalnym przymiotem ludzi.

- Wspólnym wzorem właściwej postawy człowieka wobec Boga dla żydów, chrześcijan i muzułmanów, niezależnie od różnic w rozumieniu posłannictwa, do jakiego wezwał go Bóg, pozostaje Abraham. To właśnie przez Abrahama chrześcijanie, żydzi i muzułmanie dziedziczą objawienie Boga jako Jedynego Stwórcę, Sędziego i Zbawcę - zauważył przewodniczący Muzułmańskiej Rady ds. Zgodnego Współistnienia Religii i Ras w Wielkiej Brytanii, imam Abduljalil Sajid.

Nieunikniony dialog

Za "imperatyw kategoryczny naszych czasów" jako jedną z lekcji wyniesionych z Szoah uznał dążenie do dialogu międzyreligijnego rabin Signer, odwołując się do wezwania Jana Pawła II, że żydzi i chrześcijanie jako dziedzice przymierza Abrahama, wychowani na wspólnej Biblii hebrajskiej - Starym Testamencie, mają stać się błogosławieństwem jedni dla drugich i dla świata.

- Stoimy przed wymagającym cierpliwości, lecz pilnym zadaniem uczenia się siebie nawzajem i interpretowania własnych tradycji - stwierdził Abduljalil Sajid. - Nie ma miejsca na apatię i wycofanie się, a tym bardziej na wzajemną niechęć. Musimy wymazać z naszego serca i umysłu negatywne stereotypy "innego", ponieważ krzywdzące wyobrażenia prowadzą do prześladowania, dyskryminacji i nienawiści. Dlatego konieczny jest dialog - ustawiczna, szczera, uczciwa i taktowna rozmowa nie z pozycji nauczania, lecz wspólnego uczenia się.

Modlitwa o pokój i pojednanie

Integralny element dialogu międzyreligijnego stanowi modlitwa i choć wyznawcy różnych religii spotykają się, by być razem, to każdy modli się zgodnie z własną wiarą. Tak było podczas "wzorcowego" spotkania w Asyżu w 1986 r., tak było też w Poznaniu, gdzie drugą sesję poprzedziła modlitwa przedstawicieli trzech religii o pokój i pojednanie. W imieniu żydów, po hebrajsku, angielsku i polsku, przewodniczący Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Warszawie Stanisław Krajewski przywołał tradycyjną modlitwę na "dobry dzień": "Dobro, błogosławieństwo, łaskawość, dobroć i miłosierdzie dla nas i dla wszystkich Twoich dzieci. Błogosław nas, nasz Ojcze, wszystkich jak jedno, światłem Twojego oblicza, bo w świetle Twego oblicza dałeś nam, Panie nasz, Boże, Torę życia, miłosierdzie, prawość, błogosławieństwo, miłość, życie i pokój".

Katolików reprezentował abp Stanisław Gądecki, który modlił się słowami "Hymnu o miłości" Apostoła narodów św. Pawła (1 Kor 13) w przekładzie ekumenicznym. W imieniu muzułmanów, odwołując się do Koranu - Świętej Księgi Islamu, modlił się mufti Tomasz Miśkiewicz: "Bóg mógł was wszystkich połączyć pod jedną wiarą, lecz, chciał doświadczyć, czy będziecie posłuszni Jego przykazaniom. Starajcie się wszyscy czynić dobro, gdyż wszyscy powrócicie do Niego, a On ukaże błędy wasze. [...]. Niech jeden lud nie wyśmiewa się z innego, albowiem tamten może być od niego lepszy. Zaprawdę najbardziej szlachetny spośród was w obliczu Boga jest ten, który jest najbardziej bogobojny i sprawiedliwy".

Rocznicowa konferencja pokazała, że deklaracja "Nostra aetate" pozostaje aktualnym i obfitym źródłem inspiracji i wskazań dla dialogu między wyznawcami różnych religii, a bezpośrednie spotkania i wymiana myśli stanowią wartość samą w sobie. Dialog oparty na autentycznym otwarciu na Boga i na drugiego człowieka prowadzi do pogłębienia wiary wszystkich jego uczestników. Wspólne nawrócenie chrześcijan i wyznawców innych tradycji religijnych do tego samego Boga, jest zaś - co podkreślił abp Stanisław Gądecki - właściwym celem dialogu międzyreligijnego, który z godną podziwu odwagą zapoczątkowali czterdzieści lat temu autorzy "Nostra aetate".