Zmartwychwstanie to ,,oś" chrześcijaństwa

Wielkanoc jest najstarszym i najważniejszym świętem chrześcijańskim obchodzonym na pamiątkę Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Uroczystość tę poprzedza celebracja Triduum Paschalnego. Skąd wzięła się w Kościele tradycja liturgicznych obchodów tych ostatnich trzech dni Wielkiego Tygodnia i jaki jest ich sens?

- Dla chrześcijaństwa prawda o zmartwychwstaniu Chrystusa i zmartwychwstaniu wszystkich wierzących była zawsze doktryną o fundamentalnym znaczeniu. Zmartwychwstanie bowiem stanowi "oś" całego chrześcijaństwa, wyznacza styl życia, gdyż zawiera w sobie ostateczną odpowiedź na odwieczne pytanie o sens ludzkiej egzystencji. Wyjątkowość wydarzenia zmartwychwstania Chrystusa Pana tak silnie oddziaływała na pierwszych chrześcijan, że przez pierwsze wieki nie obchodzili oni żadnego innego święta, jak tylko ten historyczny dzień powstania z martwych Jezusa Chrystusa. Tu leży wyjaśnienie faktu, że obchody Wielkanocy przypadają zawsze na dni między 22 marca a 25 kwietnia. Związane jest to z obliczeniami wiosennej pełni księżyca. Zmartwychwstanie Chrystusa Pana miało bowiem miejsce pierwszego dnia po żydowskim święcie Paschy, będącej pamiątką wyjścia z niewoli egipskiej, która zgodnie z księżycowym kalendarzem żydowskim przypada zawsze na wiosenne zrównanie dnia z nocą. Stąd zbieżność obchodów Paschy żydowskiej i Zmartwychwstania Pańskiego. Do liturgicznie celebrowanego Zmartwychwstania Chrystusa Pana w czasie Wigilii Paschalnej stopniowo, bo od IV wieku, dochodzą obchody pamiątki Wieczerzy Pańskiej, czyli Wielkiego Czwartku oraz obrzęd adoracji Krzyża, praktykowany dzień później, czyli w Wielki Piątek. Pierwszych świadectw tychże liturgicznych obchodów dostarcza nam opis liturgii jerozolimskiej z IV wieku. Praktykę jerozolimskich obchodów Wielkiego Czwartku i Wielkiego Piątku stopniowo przyjął cały Kościół rzymski.

Jakie jest znaczenie tak zwanej Mszy św. rezurekcyjnej?

- Tak zwaną Mszę św. rezurekcyjną, połączoną z procesją odbywającą się we wczesnych godzinach porannych Niedzieli Wielkanocnej, sprawuje się dzisiaj prawie wyłącznie w Kościele w Polsce, choć już nie we wszystkich parafiach. W przekonaniu wielu wiernych to właśnie ta Msza św. jest istotną celebracją upamiętniającą Zmartwychwstanie Chrystusa Pana. Nic bardzie błędnego! Jednakże dla zrozumienia takiego popularnego przekonania, należy przypomnieć kilka ,,usprawiedliwiających" faktów historycznych. Gdy od przełomu V/VI wieku chrzest dorosłych stawał się w Kościele coraz rzadszą praktyką, liturgię Wigilii Paschalnej odprawiano już nieco wcześniej, nie o północy, lecz już w sobotę wieczorem. Stopniowo jednak celebrę obrzędów Wigilii Paschalnej przesuwano na coraz "wygodniejsze", wcześniejsze godziny Wielkiej Soboty, a od XIII wieku nawet na godziny poranne. I taki zwyczaj przetrwał aż do połowy XX wieku. Oderwało to celebrę Wigilii Paschalnej od jej naturalnego, "historycznego", oryginalnego i czasowego "podłoża", czyli od Niedzieli Zmartwychwstania Chrystusa. A ponieważ Niedziela Wielkanocna pozostawała wtedy bez własnego formularza mszalnego, w XIII wieku wprowadzono do tej niedzieli dodatkowe teksty drugiej Mszy św. rozpoczynające się od słów "Resurrexi" (Zmartwychwstałem) - stąd popularna w Polsce nazwa ,,Mszy św. rezurekcyjnej". W Polsce połączone to było ze zwyczajem obrzędu ,,Otworzenia Grobu Pańskiego" wraz z procesją eucharystyczną, podczas której niesie się również symbole Zmartwychwstania Pańskiego: Krzyż przepasany czerwoną stułą oraz figurę Zmartywchwstałego. W roku 1951 Stolica Apostolska z inspiracji papieża Piusa XII postanowiła przywrócić Wigilii Paschalnej należne jej miejsce i konsekwentnie rozpoczynać celebrę Wigilii Paschalnej nie wcześniej niż po zapadnięciu zmroku w Wielką Sobotę, czyli po godz. 20.00.

Jedno z przykazań kościelnych mówi: ,,przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym przyjąć Komunię świętą". Dlaczego właśnie w okresie wielkanocnym? Jak długo on trwa?

- Powyższe przykazanie kościelne przeznaczone jest oczywiście dla ,,minimalistów". Pełne uczestnictwo we Mszy św., zwłaszcza niedzielnej, domaga się każdorazowego przystąpienia do Stołu Pańskiego. To dopiero zanik pierwotnej duchowości spowodował, że Sobór Laterański IV, w 1215 roku, w swej Konstytucji zadekretował: ,,wszyscy wierni (...) powinni osobiście przynajmniej raz w roku wiernie wyznać wszystkie swoje grzechy (...) przyjmując z uszanowaniem w czasie Paschy Sakrament Eucharystii". Dlaczego sobór wyznaczył okres wielkanocny na wypełnienie powyższego postulatu? Wiąże się to z instytucją katechumenatu, praktykowanego w czasach Kościoła starożytnego do końca VIII wieku. Wtedy, po okresie dwu-trzyletniego przygotowania, dorosły przyszły chrześcijanin przyjmował łącznie sakramenty wtajemniczenia, czyli chrzest, bierzmowanie oraz Eucharystię. Dokonywało się to raz w roku i to zawsze w czasie liturgii Wigilii Paschalnej, czyli w czasie Mszy św. wielkanocnej sprawowanej o północy. Wraz ze stopniowym zanikaniem instytucji katechumenatu, zwłaszcza z racji nowej praktyki udzielania chrztu św. dzieciom, a nie wyłącznie dorosłym, zwyczaje jednorazowego przyjmowania sakramentów wtajemniczenia, jak też udzielania ich wyłącznie w czasie Wigilii Paschalnej, przestały obowiązywać. W sensie prawnym, jeśli wierzący ogranicza swoje pełne uczestnictwo we Mszy św. do minimalnego przestrzegania przykazania kościelnego, powinien przyjąć wielkanocną Komunię św. przed zakończeniem okresu wielkanocnego, który zamyka się wieczorem w uroczystość Zesłania Ducha Świętego.