Obowiązek uczestniczenia we Mszy św. i usprawiedliwiona nieobecność

Nadspodziewanie duże zainteresowanie wśród sporej liczby czytelników wzbudził artykuł opublikowany w numerze 41 z dnia 13.10.2002 roku zatytułowany: "Kiedy nieobecność na Mszy św. jest grzechem?". Czytelnicy w swoich listach prosili o określenie, w jakie dni jest, a w jakie nie jest konieczna obecność na Mszy św.

Kodeks prawa kanonicznego wylicza dni obowiązkowego uczestniczenia we Mszy św.: wszystkie niedziele; uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (1 I); Objawienia Pańskiego (6 I); św. Józefa (19 III); Wniebowstąpienia Pańskiego; Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa; Świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 VI); uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 VIII); Wszystkich Świętych (1 XI); Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (8 XII); Narodzenia Pańskiego (25 XII). Wyliczone dni są jednak podane jakoby w dwóch grupach - niedziela i pozostałe uroczystości. Podkreślono, że niedziela, w czasie której jest czczona tajemnica paschalna, na podstawie tradycji apostolskiej powinna być obchodzona w całym Kościele jako najdawniejszy dzień świąteczny nakazany (por. kan. 1246 § 1 KPK). Kolejny kanon zawiera następującą informację: W niedzielę oraz w inne dni świąteczne nakazane wierni są zobowiązani uczestniczyć we Mszy świętej oraz powstrzymać się od wykonywania tych prac i zajęć, które utrudniają oddawanie Bogu czci, przeżywanie radości właściwej dniowi Pańskiemu oraz korzystanie z należnego odpoczynku duchowego i fizycznego (kan. 1247 KPK). Na innym miejscu tego samego Kodeksu czytamy, że: Konferencja Episkopatu może jednak, za uprzednią aprobatą Stolicy Apostolskiej, niektóre z dni świątecznych nakazanych znieść lub przenieść na niedzielę (kan. 1246 § 2 KPK).

Dokumentem obowiązującym od 25 kwietnia 1998 roku jest Konkordat. W dokumencie tym wyliczono wolne dni od pracy: niedziele, uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (1 I); drugi dzień Wielkanocy, dzień Bożego Ciała; uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 VIII); Wszystkich Świętych (1 IX); Boże Narodzenie (25 XII); drugi dzień Bożego Narodzenia (26 XII) (por. art. 9 Konkordatu). Większość dni wolnych od pracy pokrywa się z tymi, które Kodeks nazywa dniami świątecznymi nakazanymi.

Pozostają jeszcze dni nie zawarte w Konkordacie, a wymienione przez kodeks: uroczystość Objawienia Pańskiego (6 I); św. Józefa (19 III); Wniebowstąpienia Pańskiego; Świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 VI); Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (8 XII). Ponieważ są to dni pracy, dlatego może się zdarzyć, że nasza obecność na Mszy św. będzie bardzo utrudniona, a nawet niemożliwa.

W 1965 roku dla wszystkich wiernych w Polsce przez ks. prymasa została wydana dyspensa od obowiązku uczestniczenia we Mszy św. i wstrzymywania się od niekoniecznych prac fizycznych, m.in. w następujące dni: Objawienia Pańskiego (6 I); Wniebowstąpienia Pańskiego; Świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 VI); Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (8 XII). Uroczystość św. Józefa nie jest w Polsce obchodzona od niepamiętnych czasów, w związku z czym należy to potraktować za zwyczaj, który nabrał mocy obowiązującego prawa.

Prawo kanoniczne dotyczy Kościoła powszechnego obejmującego terytorialnie niemal całą ziemię. Nic więc dziwnego, że niektóre postanowienia nie realizują się w jednym zakątku kuli ziemskiej, natomiast są realizowane w innym. W poszczególnych krajach czy regionach uformowały się różne zwyczaje, które nie są praktykowane w innych miejscach. Nawet praktyki religijne różnią się między sobą, także w odczuciu obowiązku lub dowolności uczestniczenia w poszczególne dni w ciągu roku we Mszach św. Dla przykładu, nie wytworzyła się u nas praktyka uczestniczenia we Mszy św. 19 marca w uroczystość św. Józefa, ale ludzie przychodzą na Msze św. w dniach, o których nie wspomina Kodeks prawa kanonicznego, jak np. w II dzień Wielkanocy, II dzień Bożego Narodzenia czy Matki Boskiej Gromnicznej (2 II). Dni świąteczne wskazane przez kodeks wydany dla Kościoła powszechnego czy powstałe na bazie lokalnego zwyczaju są dniami szczególnymi i zawsze warto wykorzystać okazję, by przeżyć je również na spotkaniu z Bogiem we wspólnocie Ludu Bożego zgromadzonego na Mszy św. To jednak nie znaczy, że każda nieobecność w taki dzień na Mszy św. będzie grzechem. Może się okazać zaniedbaniem, którego należałoby uniknąć. Na spotkanie z Bogiem podczas Ofiary Eucharystycznej powinniśmy iść nie dlatego, że istnieje jakiś przepis, który nas do tego obliguje, ale ze względu na Jezusa, który umarł i zmartwychwstał dla naszego zbawienia, a Msza św. nam ten fakt uobecnia i pozwala nam na jednoczenie się z Chrystusem w darze ofiarnym oraz z Kościołem, który te tajemnice przypomina i uobecnia. Narzekamy nieraz na słabości i grzechy Kościoła. Byłby on zupełnie inny, gdyby wierni chętnie i z radością uczestniczyli we Mszy św., niezależnie od tego, czy jest to obowiązek czy raczej konieczność wynikająca z naszej wiary chrześcijańskiej.

Może byłoby dobrze, gdyby Papież czy Konferencja Episkopatu Polski wydała dokument, w którym jednoznacznie ustaliłaby, kiedy popełniamy grzech ciężki, kiedy lekki, a kiedy zaniedbanie, opuszczając Mszę św., ale przecież lepiej jest spojrzeć na tę kwestię od strony pozytywnej, a więc mobilizować siebie i innych jak najczęściej, przede wszystkim w tak zwane święta nakazane do uczestnictwa świadomego i dobrowolnego w Ofierze Eucharystycznej.

Obowiązek uczestnictwa we Mszy św. spełnia ten, kto bierze w niej udział, gdziekolwiek jest odprawiana, w obrządku katolickim, w sam dzień świąteczny bądź też wieczorem dnia poprzedniego (por. kan. 1248 § 1 KPK).