Palmy sięgają nieba

Palma ma znaczenie symboliczne. W Arabii, Afryce i Polinezji to drzewo życia. Starożytni Grecy uważali ją za słońce i światło, a dla Rzymian była godłem igrzysk. Różdżki palmowe w pierwszy dzień żydowskiego Święta Szałasów symbolizują radość i wesołość. Dla chrześcijan są oznaką radości i triumfu, symbolizują gałązki, którymi witano Chrystusa wjeżdżającego do Jerozolimy.

Procesja rękodzieł

Najczęściej palmy kupujemy gotowe, ale w kilku regionach Polski nadal robi się je samemu. Choć również i te kupione na targu są rękodziełem. Tradycyjne palmy to bukiet z bazi ozdobiony świeżą zieleniną. Tylko na Podkarpaciu i Kurpiach przetrwał obyczaj robienia niezwykłych oryginalnych palm. Tam też są najbarwniejsze procesje. Na Kurpiach i Podbeskidziu charakterystyczne style bogatego zdobienia palm przekazuje się z pokolenia na pokolenie. Palmy buduje się na żerdzi. Jest nią młoda sosna lub jałowiec. Drzewko ścina się wcześniej, bo świeże i mokre byłoby za ciężkie do niesienia w procesji. Ostatnie gałęzie się zostawia - one tworzą czub palmy. Na Podkarpaciu czub musi być okazały jak pióropusz. Ozdabiają go wymyślne kwiaty i sitowie, często bywa w kształcie krzyża. Spływają z niego kolorowe wstążki. Głównym motywem ozdobnym jest trzcina. Zbiera się ją już we wrześniu, bo nie może być przekwitnięta. Do wysokich żerdzi przyczepia się bazie i jedlinę.

Na Kurpiach pień młodej, smukłej sosny bądź leszczyny oplata się spiralnie i ciasno roślinnością leśną, taką jak: jałowiec, sosna, świerk, pędy jagód, borowina, wrzos, szyszki, bukszpan, cis i puszysty mech. W to zielone tło wpinane są różnokolorowe kwiaty z kolorowej bibuły. Na koniec zdobi się palmę szerokimi kolorowymi wstęgami z bibuły. Parafie Łyse i Lipniki mają swój, charakterystyczny sposób zdobienia czubów palm. Do takich palm wybiera się młode drzewa sosnowe, pozostawiając na wierzchołku naturalnie rozwidloną kiść (zazwyczaj o trzech rozwidleniach) i właśnie te rozwidlenia zdobi się najpiękniejszymi, kolorowymi kwiatami.

Palmy z Wilna

Jednymi z najsłynniejszych są palmy wileńskie. Tradycja ich wyrobu sięga początków XIX wieku, kiedy to zaczęły je wyplatać mieszkanki podwileńskich wsi. Palmy wileńskie robi się z kwiatów i kłosów zbieranych w różnych porach roku na polach, łąkach i w ogrodach. Rośliny suszy się rozłożone bądź zawieszone w pęczkach na strychu. Dawniej do wyrobu palm używano jedynie roślin w kolorach naturalnych, dopiero w XX wieku zaczęto je barwić, głównie farbami anilinowymi.

Wyplatanie palm nie jest skomplikowane. Do patyka długości od 30 do 50 centymetrów przymocowuje się wierzchołek z trzciny lub trzcinnika, po czym jedną ręką powoli obraca się pręt, a drugą od góry układa się kwiaty (zwilżone, żeby się nie kruszyły), okręcając je naprężoną nicią. Ze względu na kształt palmy wileńskie dzielą się na wałeczkowe, rózeczkowe, płaskie, wiórowe i figuralne. Do najstarszych należą palmy wałeczkowe, robione z kwiatów ułożonych w różne wzory (najprostszy z nich to kolorowe paski). Palmy rózeczkowe wyróżniają się tym, że mają nieduże wierzchołki, palmy płaskie zaś swym kształtem przypominają ptasie pióra. Palmy wiórowe powstają przez nacinanie drewna na gałęzie leszczyny, kruszyny lub trzmieliny; ich ozdobą są mocno wygięte wióry, a także wianuszki z kwiatów w różnych kolorach. Palmy figuralne plecie się przeważnie z kłosów żyta, formując z nich bryły różnego kształtu. Wzory kwiatowe układa się z roślin dziko rosnących: krwawnika, ostrożenia, wrotyczu, kłosów traw - tymotki, wyczyńca i drżączki oraz z roślin uprawnych i ogrodowych: kłosów zbóż, kocanek, zawciągu i szczeci draperskiej.

Trzysta kwiatów na 20 metrów

Praca przy palmie trwa około dwóch tygodni. Obróbka tyczki, obłożenie jej wikliną - dwa do trzech dni. Jeden dzień trwa przygotowanie prętów, wycięcie, przebranie. Trzy dni - produkcja kwiatów, dwa do trzech dni zdobienie. Na 20-metrową palmę zużywa się około 300 kwiatów. Wielkanocne obrzędy nie kończą się na Niedzieli Palmowej, po poświęceniu palm na Kurpiach wyrabia się krzyżyki ozdobione wstążkami. Wbijane w Wielki Piątek w każdym gospodarstwie oraz zaczepiane pod okapem domu i zabudowań gospodarskich, mają chronić od klęsk burz i gradu. Bazie z palmy natomiast daje się zwierzętom do karmy, by chroniły je od chorób i zarazy.