Zawodowe rewolucje: między marzeniem a ryzykiem

W chwilach zawodowego przeciążenia u wielu z nas pojawia się myśl, aby rzucić dotychczasowe zajęcie i podjąć zupełnie inną pracę: nierzadko radykalnie odmienną od tej, którą wykonujemy obecnie. Dla większości z nas tego typu impulsy stanowią jedynie wewnętrzne odreagowanie – niekiedy jednak marzenia o zmianie stają się wstępem do zawodowego „zmartwychwstania” i życiowej rewolucji.

Elastyczność i niepewność

Nawet bardzo pobieżna obserwacja rynku pracy dowodzi, że czasy, gdy w jednym zakładzie pracowało się przez całe życie, przeminęły: życie zawodowe większości z nas toczy się w różnych miejscach. Milenialsi i „zetki” nie podzielają doświadczeń swoich dziadków i rodziców, którzy miejsce pracy, w którym znaleźli się po technikum lub studiach, opuszczali dopiero wtedy, gdy nadchodził czas emerytury. Obecnie zmieniamy nie tylko firmy, w których jesteśmy zatrudnieni – z badań wynika, że niemal połowa aktywnych zawodowo Polaków jest gotowa dokonać nie tylko zmiany pracodawcy, ale i branży, w której pracują. Według raportu „Barometr Rynku Pracy 2025” przygotowanego przez Gi Group Holding gotowość do zmiany zawodu deklaruje 42,6 proc. pracowników. Kluczowym czynnikiem jest tu wiek: w grupie 18–24 lata gotowość na przebranżowienie zgłasza 54,4 proc. badanych, a wśród osób 55+ ten odsetek spada do 27,4 proc.

Wyniki te można interpretować na różne sposoby. Gotowość do zmian sugeruje elastyczność i otwartość polskich pracowników na wiedzę. Z drugiej strony, może się ona wiązać się z odczuwaną – zwłaszcza przez młodych ludzi – niepewnością jutra. Czasami zmiana pracy i przebranżowienie jest też po prostu ratowaniem siebie – podobnie jak zerwanie wyniszczającej, toksycznej relacji. Jeśli w danej firmie panuje mobbing, płace są niskie, a szef wymaga nadgodzin i bynajmniej nie zamierza za nie płacić, to pożegnanie z takim miejscem może być wręcz niezbędne dla odzyskania własnego zdrowia. Praca – niejako z definicji – może być wymagająca i powodować zmęczenie. Jeśli jednak prowadzi do przewlekłej frustracji i problemów zdrowotnych, to zrozumiałe jest, że chcemy tego typu miejsce opuścić.

Zobowiązania i zmiany planów

Niekiedy cierpienie człowieka w danym miejscu pracy wynika z tego, że po prostu wybrany zawód okazuje się „niekompatybilny” z jego temperamentem, oczekiwaniami lub życiem rodzinnym – niektóre osoby decydujące się na przykład na wykonywanie zawodów pomocowych po pewnym czasie odkrywają, że nie są w stanie mieć styczności z tak przytłaczającą ilością ludzkiego cierpienia. Wreszcie, motywacja do zmiany może być czysto finansowa: wykonywanie pracy, w którą wpisana jest pewna „misja”, niestety nie zawsze umożliwia życie w materialnym komforcie. Dążenie do zwiększenia zarobków oczywiście nie musi wynikać z pazerności – czasami jest to kwestia życiowych zobowiązań, które okazują się kosztowne. Dobiegający czterdziestki Patryk wspomina, że między innymi zbyt niskie zarobki doprowadziły go do podjęcia decyzji o zmianie branży. – Od czasu studiów marzyłem o pracy w laboratorium – opowiada. – Skończyłem politechnikę i spełniłem to marzenie. Pracowałem w państwowej instytucji i na początku nawet się realizowałem. Planowałem robić doktorat, byłem na dobrej drodze. Ale mój potencjalny promotor nie był łatwym we współpracy człowiekiem. Nie chciał mnie prowadzić, a na moje pomysły reagował lekceważeniem albo złością. Nie było przy tym innej osoby, która znałaby się na moim temacie i mogła mnie poprowadzić. Zaczęło mnie męczyć to, co kiedyś mnie ekscytowało. Potem zmarł mój tata. Mama nigdy nie pracowała. Musiałem pomóc jej finansowo. Rzuciłem laboratorium i poszedłem pracować do korporacji. I odnalazłem się lepiej, niż sądziłem. Mam jasno określone zadania i wbrew temu, co mówią niektórzy na temat dużych zagranicznych firm, wcale nie otaczają mnie ludzie, którzy tylko ze sobą rywalizują. Jestem spokojniejszy, dobrze zarabiam, mogłem pomóc mamie i odkładam na swoją przyszłość i przyszłość mojego syna. Zajmuję się zupełnie czymś innym niż parę lat temu – programuję i zarządzam małym zespołem. Nie trzymałem w rękach odczynników od lat i może już nigdy nie będę – ale wcale tego nie żałuję.

Nie zawsze to, o czym marzyliśmy, okazuje się dla nas korzystne. Czasami rozwiązania, które mogłyby wydawać się „oklepane” i przynoszące mniej chwały niż wcześniejsza praca, pozwalają prowadzić bardziej satysfakcjonujące i spokojne życie. Czasami rozstanie się z czymś, co niegdyś było marzeniem, wymaga nie mniejszej odwagi niż pójście „za głosem serca”.

Spełnienie i czas dla rodziny

Zmiana w życiu zawodowym nie musi wynikać z głębokiego rozczarowania wcześniejszym miejscem pracy. Czasami – zwłaszcza u osób dłużej aktywnych zawodowo – pojawia się po prostu potrzeba spróbowania czegoś nowego i „odświeżenia” swojej zawodowej drogi. Ludzie zamieszkujący przestronne i schludnie urządzone domy także odczuwają niekiedy chęć remontu bądź przeprowadzki do innego miasta – choćby na jakiś czas. Motywacją do zawodowej zmiany może być ciekawość, fascynacja nową branżą lub chęć pracy z kimś bliskim (impulsem do niejednego zawodowego „przewrotu” była propozycja krewnego lub przyjaciela, by wejść w spółkę). Monika, która przez wiele lat pracowała w handlu i odnosiła sukcesy, w pewnym momencie postanowiła zmienić swoje zawodowe funkcjonowanie tak bardzo, że część rodziny była przekonana o tym, że kobieta została zwolniona. – Pracowałam w firmie związanej z produkcją żywności – mówi. – Miałam odpowiedzialne stanowisko – od zawsze rodzice powtarzali mi, że muszę być samodzielna i zaradna. Od dziecka jednak marzyłam o tym, by pracować z ludźmi, inspirować ich i pomagać. Praca w sprzedaży wiązała się ze sporymi pieniędzmi, ale i z częstymi wyjazdami. Lubiłam swoją pracę, moje szefostwo było bardzo „ludzkie”, a w moim zespole pracowała moja przyjaciółka. Kiedy miałam mniej niż trzydzieści lat, byłam w stanie dużo pracować i żyć w biegu – czułam, że chcę się rozwijać i bawić. Jednak później urodziłam dziecko. Wiedziałam, że nie chcę przegapić najważniejszych momentów w jego życiu. Stanowisko na mnie czekało – ale po ciąży i porodzie już nie wróciłam do pracy na etacie. Zamiast tego dokończyłam studia z pedagogiki, które kiedyś przerwałam – był to mój drugi kierunek. I po czasie podjęłam pracę jako doradczyni zawodowa i coach. Pracuję w elastycznych godzinach, mam czas dla rodziny, spełniłam swoje marzenie. Nie jem w biegu, tylko we własnej jadalni, bo pracuję głównie z domu. Dzięki temu schudłam i czuję się lepiej w swoim ciele. Mój mąż mnie wspierał, ale rodzice długo myśleli, że skoro nie wróciłam po macierzyńskim i wychowawczym do starej pracy, to znaczy, że mnie zwolniono – uważali, że zostałam skrzywdzona. Nie mieści im się w głowach, że można być szczęśliwym, realizując inny plan niż ten, który w oczach ludzi wydaje się prestiżowy.

Nie zawsze zmiana pracy – nawet jeśli przez nas samych przeżywana jest jako „zawodowe zmartwychwstanie” – spotyka się ze zrozumieniem i aprobatą innych. Jednak jeśli choć jedna bliska osoba rozumie naszą motywację (w przypadku Moniki był to mąż), a my sami wiemy, co   chcemy osiągnąć, pójście nową ścieżką staje się łatwiejsze. Co więcej, niekiedy „postawienie na swoim” i zmiana pracy mimo niezadowolenia otoczenia może być ważnym krokiem na drodze do prawdziwej życiowej dojrzałości. Odrzucenie nieadekwatnych oczekiwań części bliskich i zgoda na to, że ktoś będzie rozczarowany naszym wyborem, pozwala prowadzić bardziej spójne i autentyczne życie, o którego kształcie – jako dorośli ludzie – decydujemy samodzielnie. Aby jednak cieszyć się tego rodzaju swobodą, należy zaakceptować, że będziemy musieli zgodzić się na wszystkie konsekwencje zmiany – zarówno przyjąć te pozytywne, jak i zmierzyć się z ewentualną porażką. Nikt nie da nam przecież gwarancji, że zmiana branży czy po prostu miejsca pracy doprowadzi nas do niezmąconego szczęścia i bogactwa.

Luksus swobody

Twierdzenie, że każda osoba w dowolnym momencie może dokonać zmiany branży, świadczyłoby o naiwności lub zwyczajnej nieszczerości. Większość z nas doskonale wie, że rzucenie dotychczasowej pracy z dnia na dzień po to, by otworzyć własną restaurację nad brzegiem morza (zgodnie z dziecięcymi marzeniami) albo hotel na greckich wzgórzach (inspirując się musicalem Mamma Mia!), w standardowych warunkach byłoby szaleństwem, mającym również posmak autoagresji. Zerwanie ze starą pracą i znalezienie nowego, zupełnie innego zajęcia nie jest kwestią jedynie wizjonerstwa, siły czy osobistego wyboru. Niemal każdy z nas pracuje nie tylko dla satysfakcji, ale zwyczajnie – dla pieniędzy, dzięki którym możemy zaspokoić potrzeby własne i bliskich nam osób. Rewolucja w życiu zawodowym przeprowadzona bez przygotowania, zaplecza czasowego i finansowego może skończyć się dramatycznie: podatkiem od nieprzemyślanego podążania za marzeniem mogą być długi, rozczarowanie bliskich i samego siebie. Wizje szczęścia powinny iść w parze z realizmem, a ten podpowiada, że nie zawsze możliwe jest pójście w pełni „za głosem serca”. Osobom starszym, mającym na utrzymaniu dzieci i nieposiadającym oszczędności, może być trudniej dokonać zmiany branży niż komuś, kto jest młody, ma wsparcie zamożnych krewnych i nie musi spłacać kredytu. Nie, nie jest moim celem demotywowanie kogokolwiek, kto czuje, że „utknął” w niewygodnym miejscu i pragnie zmiany. Należy jednak być bardzo ostrożnym z głoszeniem twierdzeń typu „podążaj za tym, czego pragniesz” czy „zawsze jest dobry czas na spełnienie marzeń”. Możliwość swobodnej zmiany pracy jest przywilejem, a nawet luksusem – podobnie zresztą jak wykonywanie pracy marzeń. Większość z nas do ewentualnej zmiany musi się przygotować poprzez zadbanie o poduszkę finansową, analizę rynku pracy i dokształcenie się – wówczas zmiana ma szansę dostarczyć spełnienia, a nie tylko chwilowego wzrostu adrenaliny.

Zmiana pracy bywa decyzją, za którą po latach sami jesteśmy sobie wdzięczni. Wymaga ona z jednej strony odwagi i gotowości na zmierzenie się z niepewnością – z drugiej zaś potrzebny jest choćby bazowy plan i odpowiednie zaplecze, aby zmiana nie okazała się krokiem w stronę finansowej (i często relacyjnej) ruiny. Warto iść za marzeniami – nie zawsze jednak należy na ślepo za nimi gonić.

Niektóre szczegóły historii zostały zmienione.