Wycieczka w przeszłość szlakiem pocztówek

Nie lada gratkę dla wszystkich miłośników przeszłości Poznania i kolekcjonerów posnanianów przygotowało Wydawnictwo Święty Wojciech. Na półki księgarskie trafia właśnie piękny album o poznańskim Ratuszu. Jest to pierwsza publikacja z nowego cyklu „Poznaj Poznań”.

Cykl wydawniczy „Poznaj Poznań”, którego edycję rozpoczyna właśnie Wydawnictwo Święty Wojciech, jest próbą ukazania przeszłości miasta i jego najcenniejszych obiektów i miejsc w nowej, estetycznej odsłonie i atrakcyjnej formie, która zainteresuje zarówno wytrawnego znawcę dziejów miasta, jak i osobę spoza Poznania. Że to niełatwe zadanie jest możliwe do zrealizowania i to w sposób atrakcyjny i przystępny, udowadnia pierwsza pozycja z serii „Poznaj Poznań”, jaką jest album poświęcony poznańskiemu Ratuszowi.

Niebanalne ujęcie

Dzięki książce dzieje tej perły renesansowej architektury, zabytku uznawanego za najcenniejsze dzieło świeckiej architektury renesansowej na północ od Alp, poznajemy w sposób przystępny i atrakcyjny, mając jednocześnie szansę na przeżycie wspaniałej przygody w czasie. Już samo powierzenie przygotowania albumu dr Magdalenie Mrugalskiej– Banaszak było trafną decyzją. Autorka, jako wieloletni pracownik i kustosz Muzeum Historii Miasta Poznania, mieszczącego się właśnie w ratuszowych wnętrzach, jak mało kto zna przeszłość i liczne tajemnice centralnej budowli miasta. Swobodny, ale nie pozbawiony rygoryzmu badawczego tok narracji Mrugalskiej–Banaszak wiedzie czytelnika poprzez pasjonującą historię Poznania, symbolizowaną przez Ratusz. Dzięki opowieści, jaką w albumie przygotowała autorka, poznajemy nie tylko podstawowe fakty z dziejów miasta i Ratusza, ale też zaznajamiamy się z obyczajowością ludności XIX-wiecznego Poznania, rytmem życia miasta, wyznaczanym przez targi i handel, praktykowane w cieniu ratuszowej wieży; poznajemy blaski i cienie XIX-wiecznego miasta, przemiany zewnętrzne ratuszowej elewacji. Śledzimy codzienny obyczaj wygrywania hejnału, ale też obserwujemy wielkie wydarzenia historyczne, jakich świadkiem był poznański Stary Rynek. Książkę czyta się jednym tchem, a sugestywny opis sprawia, że czytelnik przeżywa treść niczym własne doświadczenie. Dalekie jest to od nużącej niekiedy sztampy turystycznych przewodników czy szablonowych albumów. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie niezwykła ikonografia albumu. Została ona stworzona wyłącznie z kart pocztowych, które od XIX wieku najczęściej ukazywały Ratusz jako wizytówkę Poznania. Są to pocztówki zarówno niemieckie, jak i polskie. Na wielu z nich znalazły się oryginalne życzenia czy treść korespondencji, co ogląda się z rozrzewnieniem.

Wielkim walorem albumu jest jego wyrafinowana szata estetyczna oraz tonacja kolorystyczna poszczególnych stron, a całe opracowanie graficzne Ewy Wąsowskiej zasługuje na duże uznanie. Nie mniejszą zaletą albumu jest jego niewygórowana cena, co sprawi zapewne, że już podczas najbliższych świąt publikacja ta zagości pod choinką w wielu domach.

Cykl „Poznaj Poznań” pod redakcyjną i koncepcyjna opieką Małgorzaty Jańczak już w przyszłym roku wzbogaci się o kolejny album, tym razem poświęcony d. Zamkowi Cesarskiemu w Poznaniu – jego autorem będzie historyk sztuki Janusz Pazder.

Pani na Ratuszu

Z dr Magdaleną Mrugalską-Banaszak, kierownikiem Muzeum Historii Miasta Poznania, rozmawia Adam Suwart

Jest Pani autorką wydanego właśnie albumu o poznańskim Ratuszu. Nie było chyba łatwo stworzyć publikację, która nie powtarzałaby schematu wielu wcześniej wydanych opracowań czy albumów poświęconych temu niezwykłemu zabytkowi…

– Publikacja o poznańskim Ratuszu jest pierwszą z cyklu „Poznaj Poznań”, której pomysłodawcą i redaktorem jest pani Małgorzata Jańczak. Starałyśmy się wybrać taką konwencję redakcyjną, która sprawi, że album będzie czytelny dla odbiorcy nie zaznajomionego dobrze z dziejami Poznania i historią Ratusza, a jednocześnie będzie pokazywał te dzieje w sposób atrakcyjny i niekonwencjonalny, ciekawy także dla wytrawnych zbieraczy posnanianów. Dlatego właśnie podzieliłam album na trzy zasadnicze części. Pierwsza pokazuje Stare Miasto w Poznaniu z renesansowym Ratuszem, jako centralną, świecką budowlą, ale i instytucją miasta. Ratusz występuje tu – zgodnie zresztą z tytułem pierwszego rozdziału – „w roli głównej”, ukazany jest w szerokiej perspektywie śródmiejskiej. W kolejnych dwóch częściach opowiadam o Ratuszu jako budynku, prezentuję dzieje jego budowy, a także funkcje, jakie przez wieki pełnił jako siedziba władz miejskich. W części trzeciej album pokazuje bezcenne wnętrza Ratuszowe, omawiając zmiany ich funkcji i przeznaczenia oraz ukazuje budowlę na historycznych widokach Poznania.

Wielu czytelników może zdziwić fakt, że ikonografią albumu są wyłącznie karty pocztowe, czyli pocztówki.

 – To celowy zabieg. Dzięki temu pokazujemy Ratusz tak, jak prezentowano go na zewnątrz, jak „sprzedawano” go światu od XIX wieku począwszy do współczesności - właśnie jako główną atrakcję miasta. Pocztówek tych zachowało się bardzo wiele, nie przesadzę, jeżeli powiem, że kilkaset. W albumie jest ich blisko sto, a pochodzą z prywatnej kolekcji pana Stefana Anioły oraz ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. W naszym albumie pocztówki zyskały piękną oprawę graficzną, której autorką jest pani Ewa Wąsowska.

Pocztówki przeplatają się z opowieścią, jaką w formie komentarzy ułożyła Pani w pewnym porządku.

 – Chcieliśmy, by dzięki temu album stanowił z jednej strony zamkniętą całość, z drugiej zaś, aby o każdej pocztówce można było przeczytać coś odrębnego, dowiedzieć się, kiedy powstała i co dokumentuje. Pocztówki z tamtego okresu wcale nie są sztampowe, dla poważnych badaczy dziejów miasta stanowią znakomite źródło wiedzy o dawnym Poznaniu. Możemy z obrazów utrwalonych na kartach pocztowych wyczytać dużo informacji o życiu miasta: jakie sklepy mieściły się w konkretnych budynkach, jak ubierali się ludzie w dawnych czasach, jak wyglądały budowle dziś już nieistniejące, na przykład pruski Nowy Ratusz. Niektóre pocztówki utrwalały też konkretne wydarzenia polityczne czy historyczne, których areną był Stary Rynek, a tłem Ratusz.

Album jest kolejną Pani publikacją poświęconą Ratuszowi, czyli gmachowi, z którym związała Pani swoje życie zawodowe. Pracując tyle lat w pięknym renesansowym zabytku i kierując placówką w nim umieszczoną, ma się zapewne niezwykły sentyment do tego szczególne miejsca.

 – Tak się składa, że przez ponad pół wieku istnienia Muzeum Historii Miasta Poznania placówce tej szefowały zawsze kobiety: dr Hanna Ziółkowska, Teresa Ruszczyńska i dr Magdalena Warkoczewska. Mówiono o każdej z nich tradycyjnie „pani na Ratuszu”. Rzeczywiście praca w takim miejscu jest niezwykłym, wzbogacającym doświadczeniem życiowym i myślę, że mogę to powiedzieć w imieniu wszystkich „pań na Ratuszu”. Po pierwsze Ratusz jest unikatowym zabytkiem świeckiej architektury renesansowej, miejscem, gdzie przez wieki koncentrowało się życie Poznania. Ale i dziś, Ratusz – mimo że nie urzęduje tu już prezydent miasta, a rada miasta zbiera się tylko na najbardziej uroczystych sesjach – żyje licznymi wydarzeniami. Wiele z nich obserwuję już od ponad 17 lat kierowania muzeum w Ratuszu. I choć w każdej pracy zdarzają się chwile trudne, to rzeczywiście jest coś w tym, że praca w takim niezwykłym miejscu potrafi zrekompensować deprymującą niekiedy szarzyznę rzeczywistości.

Magdalena Mrugalska – Banaszak

Doktor nauk humanistycznych, autorka wielu prac o Poznaniu oraz licznych wystaw z dziejów miasta, od 1992 roku kustosz i kierownik Muzeum Historii Miasta Poznania (Oddział Muzeum Narodowego) w Ratuszu. Specjalizuje się w zagadnieniach budownictwa i architektury przemysłowej miasta Poznania do 1939 roku. Jest wybitną znawczynią dziejów rodzin poznańskich kupców i przemysłowców. Na kanwie swojej pracy doktorskiej wydała publikację poświęconą dziejom historycznej dzielnicy Wilda, od 1253 roku do wybuchu II wojny światowej. W swym dorobku ma m.in. książki: „Poznańskie rody i rodziny – Czepczyńscy”, „Jeden dzień z Ratuszem w tle”, „Jedna dekada – dwie odsłony. Poznań w latach 50. XX wieku”, „Śledztwo w sprawie króla smalcu. Życie codzienne rodziny Jezierskich na początku XX wieku w Poznaniu” oraz nowo wydany album „Ratusz” w cyklu „Poznaj Poznań” Wydawnictwa św. Wojciech. W swych pracach łączy drobiazgowość i analityczność historyka z błyskotliwą narracją literacką.