Cudowny obraz

Z częstochowskim obrazem wiąże się tajemnica nadprzyrodzonego działania Maryi. Notowane są przy obrazie łaski uzdrowienia, powtarzają się liczne nawrócenia, pogłębia żywotność religijna ludzi. Z tego względu obraz nazywany jest „Cudownym”.

Gdy o godzinie 6 rano w kaplicy Cudownego Obrazu rozlega się dźwięk jasnogórskiej intrady, oczy wiernych kierują się ku ołtarzowi. Srebrna zasłona z łacińską inskrypcją Scandite mortales alta cacumina Montis – Hic vobis cunctis facta Maria Salus (Wstąpcie śmiertelni na wysokie szczyty gór – Tu Maryja wyjedna wam wszystkim zbawienie) powoli odsłania piękne i pełne królewskiego majestatu oblicze Jasnogórskiej Pani. Najstarszy opis Cudownego Wizerunku podaje Jan Długosz w „Liber Beneficiorum”: „Obraz Maryi Najchwalebniejszej i Najdostojniejszej Dziewicy i Pani, Królowej świata i Królowej naszej... wykonany dziwnym i rzadkim sposobem malowania... o przeładnym wyrazie twarzy, która spoglądających przenika szczególną pobożnością – jakbyś na żywą patrzył”.

Burzliwe dzieje

Trwają dyskusje związane z datowaniem Wizerunku Bogarodzicy. Legenda głosi, że namalował go św. Łukasz Ewangelista na blacie stołu, przy którym w Nazarecie modliła się i spożywała posiłki Najświętsza Rodzina. Ten obraz cesarz Konstantyn Wielki przewiózł z Jerozolimy do Konstantynopola i złożył w jednej z tamtejszych świątyń. Ikona, dzięki pośrednictwu cesarza Nicefora, stała się własnością cesarza Karola Wielkiego. Obraz znalazł się następnie na Rusi w dobrach księcia Lwa. Wizerunek odbierał cześć wśród poddanych księcia. Mijały wieki. W czasie wojny prowadzonej na Rusi przez Kazimierza Wielkiego Cudowny Obraz został ukryty w pewnym zamku. Tak według legendy wizerunek miał trafić do zamku bełskiego. W 1382 r. odnalazł go tam książę Władysław Opolczyk i przekazał następnie paulinom w Częstochowie.

Badania naukowe prowadzone nad obrazem wykazały, że to malowidło typu Hodegetrii (gr. hodegetria – przewodniczka, ta, która prowadzi) jest dziełem artystycznym wysokiej klasy oraz że jego początki można łączyć ze starożytnością chrześcijańską. W dzień Wielkanocy roku 1430 miał miejsce napad na Jasną Górę – Cudowny Obraz został wówczas zniszczony. Uszkodzony i zbeszczeszczony obraz paulini przewieźli do Krakowa. Na polecenie króla Władysława Jagiełły wizerunek poddano gruntownej restauracji. Malarze najprawdopodobniej usunęli z deski resztki pierwotnej ikony i namalowali jej wierną kopię. Pamiątką przypominającą zbrodniczy napad są podłużne cięcia namalowane na prawym policzku Matki Bożej.

Oczy Matki

Obraz składa się z trzech desek drzewa lipowego (121,8 x 81,3 x 3,5 cm), pokrytych płótnem i zaprawą kredową, na której położone jest malowidło wykonane techniką temperową. Całość obejmuje drewniana, gotycka rama. Cudowny Wizerunek przedstawia ukazaną do połowy postać Najświętszej Maryi Panny z Dzieciątkiem. Postacie Maryi i Jej Syna tchną powagą i dostojeństwem. Bogarodzica zwraca swe oczy ku patrzącemu, podejmuje z nim dialog, tak że człowiek czuje, że jest w zasięgu Jej spojrzenia. Oczy Maryi i ślady cięć na Jej twarzy przejmują do głębi. Przedziwny jest wyraz tych oczu – żywy, łagodny, uważny, melancholijny, a zarazem pełen zrozumienia i miłości. Malarz ukazał w Jej obliczu to, co w człowieku jest najczystsze i najwznioślejsze – jego rzeczywistość duchową i wewnętrzne piękno. Cudowny Obraz, otaczany w kraju powszechną czcią, stał się ikonograficznym ujęciem tytułu Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.