Łatwo można zauważyć dużą zbieżność elementów sytuacyjnych z tradycyjnymi kategoriami okoliczności czynu ludzkiego. Jest to jednak zbieżność materialna. Formalnie natomiast te elementy nie tylko obciążają lub usprawiedliwiają w sferze subiektywnej. Mają one natomiast to do siebie, że stanowią podstawę normowania obiektywnego, jako że stanowią skonkretyzowane i realne wezwanie Boże do człowieka. To wezwanie jest oczywiście zróżnicowane, a to za sprawą czterech zasadniczych cech: faktyczności, jedności (która oznacza jednorazowy wymiar sytuacji dla osoby), zmienności (w konsekwencji oznacza to, że natura ludzka jest w historii, człowiek jest istotą rozwijającą się), charakteru odpowiedzi i obligatoryjności (norma moralna jest wezwaniem etycznym dla człowieka, obligującym do nadania życiu sensu).
Tak więc mówiąc o sumieniu reagującym w konkretnej sytuacji, należy pamiętać, że spotyka się ono zarówno z elementem istoty człowieka, jak i niepowtarzalną sytuacją. Rozpoznanie to - poznanie siebie i siebie-w-świecie, oznacza nic innego, jak tylko poznanie istoty człowieka. Człowieka, który egzystuje w zmieniającym się świecie, ulegając całkowicie albo presji tego świata, albo ratując własne człowieczeństwo.
Herling Grudziński w "Innym świecie", pomimo że ulegał pokusie sytuacjonizmu etycznego, odrzucając możliwość stosowania ogólnych norm w nienormalnych warunkach łagrowych, ostatecznie powracając do świata ludzkiego, opowiada się za potrzebą istnienia tych właśnie norm etycznych, jako gwaranta człowieczeństwa.
Zadaniem sumienia jest rozpoznanie sytuacji, ale zachowanie wobec niej suwerenności.
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.
Artykuł pochodzi z numeru 44/2005
