Przywróćmy Ducha Europie!

Kongres, któremu przyświecało hasło "Europa Ducha. Chrześcijanie w procesie integracji europejskiej" zgromadził w Gnieźnie blisko 700 przedstawicieli najbardziej opiniotwórczych środowisk chrześcijańskich z 15 krajów europejskich oraz wybitnych ludzi Kościoła, polityki, nauki i kultury, którzy podjęli refleksję nad wspólnym dziedzictwem i wspólną odpowiedzialnością chrześcijan za jednoczący się kontynent oraz ich udziałem w kształtowaniu jego moralnego i duchowego oblicza. Było to - jak się wyraził sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski - ks. bp Piotr Libera - swego rodzaju spotkanie chrześcijańskich sił szybkiego reagowania na rodzące się w świecie zło. Trzydniowe obrady rozpoczęła wspólna modlitwa w intencji ofiar terrorystycznego zamachu w Madrycie oraz przesłanie Ojca Świętego Jana Pawła II, które odczytał przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich - ks. Abp Stanisław Ryłko. W adresowanym do uczestników Zjazdu liście Papież napisał, iż niepokoi go pojawiająca się w łonie rozszerzającej się wspólnoty europejskiej pokusa oddzielenia polityki i ekonomii od wartości duchowych, które stanowią fundament europejskiej tożsamości, i które - jak podkreślił - są dla narodów jednoczącego się kontynentu źródłem nadziei na lepsze jutro. Do tych słów Ojca Świętego nawiązał Prymas Polski ks. Kard. Józef Glemp, który w swoim wystąpieniu wyraził się bardzo dobitnie - Chcemy powiedzieć Europie, światu i sobie samym, iż potrzebujemy tych wartości. Do tych słów nawiązała także Danuta Hübner - minister ds. europejskich w rządzie RP, która stwierdziła, iż dyskusje nad "Europą wartości" nie zakończą się w dniu przyjęcia Polski do Unii Europejskiej, i że wszyscy powinni w nich uczestniczyć.

Europa to nie zlaicyzowana pustynia

Pierwszy dzień obrad zdominowały debaty dotyczące duchowego odrodzenia naszego kontynentu oraz wpływu, jaki na jego kształt mają środowiska chrześcijańskie. Swymi refleksjami na ten temat podzielili się z zebranymi twórcy wielkich ruchów religijnych, które, jak niejednokrotnie podkreślał Ojciec Święty Jan Paweł II, są znakami "Nowej Wiosny Kościoła". Założycielka Ruchu "Focolare" Chiara Lubich zwróciła uwagę, iż idea jedności Europy sięga połowy pierwszego tysiąclecia i jest nierozerwalnie związana z chrześcijaństwem. Jedności tej - jak mówiła - nie da się zachować bez żywej i silnej duszy, zwłaszcza w obliczu poważnych zagrożeń, takich jak: zagubienie dziedzictwa chrześcijańskiego, szerzenie się indywidualizmu oraz obojętności etnicznej, której konsekwencją jest pojawienie się kultury sprzecznej z Ewangelią. Niebezpieczeństwom tym mogą przeciwdziałać właśnie ruchy i wspólnoty religijne, które - zdaniem pani Lubich - jednoczą wszystkie narody, odmienności i kultury i które są owocem charyzmatów Ducha Świętego. O owej różnorodności kultur będących częścią europejskiej jedności mówił także prof. Andrea Riccardi, założyciel Wspólnoty św. Idziego, który wskazał na potrzebę prowadzenia polityki pokoju oraz otwarcia się naszego kontynentu na świat. Europa Ducha - jak przekonywał - to Europa, która nie żyje dla samej siebie, ale wychodzi poza próg własnego domu pełna miłości i odpowiedzialności za innych. To Europa, która troszczy się o innych i buduje wspaniałą "katedrę", jaką jest pokój i solidarność na świecie. Piątkową debatę zamknął dominikanin, o. Marie-Dominique Philippe, założyciel Wspólnoty "św. Jana", który wskazał na konieczność powrotu do radykalizmu Ewangelii. Po południu tego samego dnia odbyły się także dwie dyskusje panelowe poświęcone udziałowi polskich chrześcijan w budowaniu wspólnej europejskiej przestrzeni oraz chrześcijańskiemu spojrzeniu na kwestie ekonomiczno-finansowe. Uczestnicy drugiej: prof. Hanna Gronkiewicz-Waltz - wiceprezes Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, prof. Leo Andringa - były dyrektor Narodowego Banku Holandii oraz Michel Camdessus - były szef Międzynarodowego Funduszu Walutowego zgodnie stwierdzili, iż wspieranie najuboższych nie podlega dyskusji, i że nowa Europa musi być kontynentem potrafiącym dzielić się swym dobrobytem z innymi.

Jedność Europy - jedność Kościoła

Drugi dzień Kongresu poświęcono omówieniu źródeł jedności Starego Kontynentu oraz kwestiom niepełnosprawności, ochrony życia oraz integrowania duchowości Wschodu i Zachodu. Zagadnienia te podjęli: Marie-Héléne Mathieu, założycielka Wspólnoty "Wiara i Światło", Karol Okęcki, dyrektor wspólnoty "Arka", o. Laurent Fabre, twórca Wspólnoty "Chemin Neuf" oraz Karina Czerniak z moskiewskiej Wspólnoty "Hossanna". Popołudnie upłynęło pod znakiem debat dotyczących porozumienia zranionych licznymi podziałami Kościołów chrześcijańskich. Temat ten był zresztą poruszany każdego dnia obrad. Zdaniem wielebnego ks. Archimandryty Benedicta Ioannou - przedstawiciela Ekumenicznego Patriarchy Konstantynopola Bartłomieja I - różnorodność i pluralizm w społeczeństwie europejskim nie powinien być przeszkodą lub przyczyną sporów, lecz bogactwem. - Jako Kościoły i jako słudzy Boscy powinniśmy zawsze dawać przykład jedności: jedności w różnorodności - zaznaczył. - Jest to nasza wspólna odpowiedzialność i nasza misja w Europie. O dążeniu do jedności mówił także prawosławny Abp Jeremiasz - prezes Polskiej Rady Ekumenicznej, który stwierdził, iż różniące chrześcijan ze Wschodu i Zachodu podziały wprawdzie istnieją, są jednak powierzchowne i w ostatecznym rozrachunku ustępują przed głęboką jednością, jaka już dziś łączy oba płuca Europy. Z kolei sekretarz generalny Konferencji Kościołów Europejskich - ks. dr Keith Clemens zwrócił uwagę na to, iż chrześcijanie winni myśleć o teraźniejszości i przyszłości, a nie o historii oraz skupić się na czynach, które przemawiają głośniej niż słowa. Tego samego dnia, podczas obrad tzw. "okrągłego stołu" poruszono także kwestie: rodziny i jej miejsca we współczesnej Europie, chrześcijan wobec rynku i bezrobocia, odpowiedzialności Europejczyków za świat oraz misji niepełnosprawnych wobec społeczeństwa i Kościoła.

Chrześcijaństwo inspiracją na dziś i jutro

W niedzielę głos zabrali europejscy politycy, m.in. prof. Rocco Buttiglione - minister ds. europejskich Republiki Włoskiej, Emil Constantinescu - były prezydent Rumunii oraz Tadeusz Mazowiecki - były premier RP. Przemawiał także przybyły tuż po 10.00 prezydent Polski, Aleksander Kwaśniewski, który przypomniał, iż Europa przez wieki czerpała z chrześcijaństwa, i że struktury europejskie powinny mieć swoją duchowość. - Aby nie wpaść w ślepą uliczkę, świat polityki musi pozostać wierny europejskim wartościom - mówił, wyrażając przekonanie, iż możliwe jest stworzenie "europejskiego obywatelstwa", które zachowałoby narodowe tożsamości. Prezydent wskazał także ogromny wkład Papieża Polaka w obalenie dzielących kontynent europejski murów oraz podkreślił iż, Ojcu Świętemu przysługuje miano "ojca rozszerzonej, wspólnej Europy". Wystąpienie Aleksandra Kwaśniewskiego poprzedziła dyskusja, którą organizatorzy Zjazdu nazwali "Wymianą darów między Wschodem i Zachodem", i w której uczestniczyli kardynałowie i biskupi z Czech, Niemiec, Rosji i Polski. Odnosząc się do hasła przewodniego debaty, ks. bp Josef Homeyer - przewodniczący Komisji Episkopatów Wspólnoty Europejskiej (COMECE) przypomniał, iż w Adhortacji apostolskiej "Ecclesia in Europa" Jan Paweł II traktuje Kościół na kontynencie europejskim jako całość i ubolewał, iż urzeczywistnienie tej wizji sprawia niemałe kłopoty. Jego zdaniem, należy wykreować nową jakość współpracy i wymiany doświadczeń oraz nauczyć się modlić i działać "po europejsku". Bez wysiłków ekumenicznych - mówił - kształtowanie wspólnej Europy się nie uda. Można to robić tylko razem, akceptując wzajemnie własne przekonania i wnosząc je do wspólnej, duchowej przestrzeni europejskiej. Ks. Kard. Miloslav Vlk z Czech dodał, iż podstawą wymiany darów między Wschodem i Zachodem musi być także przebaczenie, pojednanie i pokora, a ks. Abp Tadeusz Kondrusiewicz z Moskwy stwierdził, iż nową Europę należy wznosić przede wszystkim na fundamencie Ewangelii. Głos zabrał także gospodarz Zjazdu ks. Abp Henryk Muszyński, według którego chrześcijanie różnych wyznań mogą wnieść do duchowej przestrzeni jednoczącego się kontynentu wiarę w Zmartwychwstałego Chrystusa i płynącą z niej nadzieję, iż "Bóg nas prowadzi". Kongres zakończyła Msza św. sprawowana w gnieźnieńskiej katedrze pod przewodnictwem Prymasa Polski, ks. Kard. Józefa Glempa, w której prócz kongresowych gości uczestniczyli także mieszkańcy miasta. W wygłoszonej u grobu św. Wojciecha - patrona jednoczącej się Europy - homilii Metropolita Gnieźnieński jeszcze raz przypomniał, iż chrześcijaństwo to nie tylko korzenie Europy, ale źródło wciąż żywych i fascynujących inspiracji duchowych oraz wezwał wszystkich chrześcijan do niesienia jednoczącemu się kontynentowi oraz całemu światu wiary, nadziei i miłości.