Ranga Konkordatu

Warto podkreślić rangę Konkordatu w relacji do Konstytucji RP i ustaw zwykłych obowiązujących w prawie polskim. W artykule 8.1. Konstytucji RP czytamy: Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawodawca poprzez to stwierdzenie zadeklarował prymat Konstytucji nad wszystkimi innymi źródłami prawa stanowionego, wskazał na jej nadrzędne miejsce w systemie źródeł prawa polskiego. Konkordat natomiast, jako umowa międzynarodowa, stoi niżej w hierarchii źródeł prawa, w związku z tym jego treść nie może być niezgodna z ustaleniami Konstytucji.

Odnośnie do umów międzynarodowych ratyfikowanych za zgodą Parlamentu i ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ustawodawca polski zadecydował, że zostają one automatycznie inkorporowane do prawa polskiego i są bezpośrednio stosowane, chyba że ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

Odnośnie relacji wzajemnych między umowami międzynarodowymi a ustawami obowiązującymi w prawie polskim ustalono przewagę tych pierwszych w kolizji z drugimi.

W Konstytucji RP znajdujemy także miejsce, w którym podano źródło relacji między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem katolickim, wskazując na umowę międzynarodową zawartą ze Stolicą Apostolską - Konkordat i ustawy. Znaczy to, że postanowienia Konkordatu należy stosować bezpośrednio, chyba że w tekście dokumentu zostało wyraźnie powiedziane, iż stosowanie danej normy jest uzależnione od wydania ustawy lub norma jest tak sformułowana, że nie nadaje się do bezpośredniego stosowania.

Do stosowania Konkordatu są uprawnieni i zarazem zobowiązani wszyscy jego adresaci, a więc zarówno organy władzy państwowej - sądowe i administracyjne, jak również wszystkie osoby prawne i fizyczne, których dotyczy dana ustawa konkordatowa. Zasada bezpośredniego stosowania Konkordatu obejmuje także prawo do domagania się ochrony sądowej, a więc daje prawo do wniesienia skargi sądowej przez tego, kto czuje się pokrzywdzony przez kogokolwiek z powodu naruszenia gwarancji konkordatowych.

W niektórych sytuacjach bezpośrednie stosowanie ustaleń konkordatowych jest niemożliwe. Dzieje się tak wtedy, gdy zawarta w Konkordacie norma jest niekompletna, czyli nie określa koniecznych elementów do jej stosowania w życiu. W takim przypadku należy postarać się o jej uzupełnienie bądź to jednostronnie przez ustawodawcę polskiego na drodze ustawowej, bądź w drodze nowej umowy między Stolicą Apostolską i władzami RP, albo wreszcie na drodze rozmów między Konferencją Episkopatu Polski a odpowiednimi władzami państwowymi.