Brak władzy rozgrzeszania

Ograniczenia wynikające z prawa karnego zawierają, m.in. przestępstwa obwarowane interdyktem, a jeśli chodzi o duchownych, także suspensą: – użycie przemocy fizycznej wobec posiadającego sakrę biskupią (kan. 1370 § 2 KPK); – usiłowanie odprawienia Mszy św. przez osobę nie posiadającą święceń kapłańskich (por. kan. 1378 § 2 nr 1 KPK); – usiłowanie udzielenia rozgrzeszenia sakramentalnego lub słuchania spowiedzi przez osobę, która nie może ważnie rozgrzeszyć (por. kan. 1378 § 2 nr 2 KPK); – fałszywe doniesienie do przełożonego kościelnego na spowiednika o solicytację (por. kan. 1390 § 1 KPK); – usiłowanie zawarcia małżeństwa, także cywilnego, przez duchownego lub zakonnika o ślubach wieczystych (por. kan. 1394 § 1 i 2 KPK).

Gdy zachodzą szczególne okoliczności, mogą one ulec rozluźnieniu, głównie ze względu na dobro dusz, w Kościele winno być najwyższym prawem (por. kan. 1752 KPK). Chodzi tu przede wszystkim o tzw. wypadek naglący, gdy penitentowi trudno pozostawać w grzechu aż do czasu zwrócenia się do kompetentnego przełożonego. Mamy tu do czynienia z okolicznością subiektywną, która domaga się oceny indywidualnej ze strony spowiednika. W takiej sytuacji spowiednik upoważniony jest do uwolnienia penitenta w ramach spowiedzi sakramentalnej od kar zaciągniętych mocą faktu (latae sententiae): ekskomuniki oraz interdyktu, jeszcze nie zdeklarowanych (por. kan. 1357 § 1 KPK). Udzielając zwolnienia, spowiednik powinien nałożyć na penitenta obowiązek odniesienia się w ciągu miesiąca, pod groźbą ponownego popadnięcia w karę, do kompetentnego przełożonego, bądź do kapłana posiadającego odpowiednie uprawnienia oraz zastosowania się do otrzymanych poleceń. Tymczasem spowiednik powinien nałożyć odpowiednią pokutę i w razie potrzeby nakazać naprawienie zgorszenia i wyrównanie wyrządzonej szkody. Odniesienia może dokonać także spowiednik bez podania nazwiska. (...) Zwolnienia z cenzury nie można udzielić, jeśli przestępca nie odstąpił od uporu, (...) odstępującemu zaś od uporu nie można odmówić zwolnienia (kan. 1357 § 2; 1358 § 1 KPK). Prawodawca bierze w obronę osobę penitenta, umożliwiając mu pojednanie z Bogiem i Kościołem, a jednocześnie czyni zadość władzy zakresu zewnętrznego przez konieczność odniesienia się do przełożonego. Jeżeli konieczne jest zwrócenie się do Stolicy Apostolskiej, należy to czynić poprzez nuncjusza lub w przypadku jego braku, innego legata papieskiego. W takim przypadku stosowne pismo należy umieścić w kopercie zaadresowanej do odpowiedniego urzędu Stolicy Apostolskiej i całość włożyć do drugiej z adresem siedziby legata papieskiego własnego kraju.

Szerokie uprawnienia posiadają kapelani szpitalni i więzienni oraz podróżujący na morzu w odniesieniu do osób tam przebywających. Mogą uwalniać wszystkie te osoby, jeśli spełniły określone warunki, od cenzur latae sententiae, ale nie zarezerwowanych i nie zdeklarowanych (por. kan. 566 § 2 KPK). Podobnie kanonicy penitencjarze, zarówno kościoła katedralnego, jak i kolegiackiego, z racji urzędu mają władzę zwyczajną rozgrzeszania w zakresie sakramentalnym od cenzur wiążących mocą samego prawa nie zdeklarowanych i nie zastrzeżonych Stolicy Apostolskiej na terenie swojej diecezji, a także poza nią swoich diecezjan (por. kan. 508 KPK).

Odrębną grupę stanowią znajdujący się w niebezpieczeństwie śmierci, ważnie i godziwie rozgrzesza ich każdy kapłan z wszelkich cenzur i grzechów, pod warunkiem jednak późniejszego odniesienia się do kompetentnej władzy, gdy penitent wyzdrowieje (por. kan. 976; 1357 § 3 KPK). Jak nietrudno się zorientować, istnieją spore ograniczenia, którym podlegają kapłani w zwyczajnych sytuacjach podczas pełnienia posługi w ramach sakramentu pokuty. Szczególne obwarowania prawne zastosowano wobec tych, którzy zaciągnęli kary kościelne i pragną się od nich uwolnić. Trzeba wtedy skrupulatnie stosować procedurę przewidzianą przez Prawodawcę.