Andy Burnham – wybawca czy zwodziciel?

Winston Churchill podczas dwóch kadencji przewodził krajowi przez blisko 10 lat. „Żelazna Dama" Margaret Thatcher rządziła nieprzerwanie przez 11 i pół roku. Bliższy naszym czasom Tony Blair też urzędował przez dekadę. Tradycyjnie stanowisko szefa rządu było posadą podkreślającą polityczną stabilność Wysp, a do rotacji dochodziło albo w związku ze zmianą władzy, albo wówczas, gdy liderowi posłuszeństwa odmawiało zdrowie.

Dopiero permanentny chaos powstały na skutek brexitu, a co za tym idzie – notoryczne niedotrzymywanie obietnic wyborczych ze strony partii rządzących – zmieniło reguły gry. Nie ma zapowiadanego ograniczenia migracji, służba zdrowia nadal zmaga się z brakami finansowymi i kadrowymi, a szybki wzrost gospodarczy i globalna rewolucja handlowa, które miały przywrócić krajowi dominującą pozycję w świecie, okazały się utopijną obietnicą bez pokrycia. Brytyjska Rada Finansów Publicznych w swoich raportach bezlitośnie obnaża koszty rozwodu z Brukselą, wskazując na drastyczny spadek PKB. Zamiast obiecanej potęgi przeciętny Brytyjczyk mierzy się dziś z bolesną codziennością stagnacji płac i ogólnego wzrostu kosztów życia.

Andy Burnham to człowiek, który przez lata budował swoją pozycję z dala od Westminsteru, rządząc jako burmistrz Manchesteru. Tam właśnie zyskał przydomek „Króla Północy", pozycjonując się jako głos pomijanych, uboższych regionów Anglii, które najmocniej odczuły skutki transformacji i gospodarczego marazmu. Dla lokalnych mieszkańców jego dotychczasowe osiągnięcia – w tym rewitalizacja i uporządkowanie miejskiego transportu – stanowiły namacalny dowód na skuteczność w działaniu. I dlatego teraz tak wiele osób patrzy w jego stronę z nadzieją.

Pierwszy katolik u szczytu władzy

Kościół anglikański od wieków miał niebagatelny wpływ na poczynania rządzących. Za pierwszego polityka na urzędzie premiera historycy uważają Roberta Walpole’a, który rozpoczął pełnię kontroli nad rządem i finansami państwa 305 lat temu! Przez trzy wieki, które minęły od tamtego momentu – do 2022 roku, gdy tekę szefa rządu przejął hinduista Rishi Sunak – do władzy dochodzili wyłącznie anglikanie i kilku bezwyznaniowców. Dotąd u sterów nigdy jednak nie stał katolik.

Owszem – Wielka Brytania od ponad stulecia stosuje niepisaną zasadę, którą dosadnym stwierdzeniem podsumował doradca Tony'ego Blaira Alastair Campbell: „We don't do God" [Nie zajmujemy się Bogiem – przyp. red.]. W założeniu oznacza to, że wiara premiera – lub jej brak – jest traktowana jako sprawa osobista i nie powinna wpływać na politykę państwa. 

Mimo wszystko najbardziej wyróżniającą cechą Andy'ego Burnhama – i tym, co każe upatrywać w nim kogoś więcej niż tylko kolejnego kandydata na dorobienie się – jest właśnie jego wyznanie. Jako zadeklarowany, wychowany w wierze katolik, obejmując urząd, stał się pierwszym w historii oficjalnie praktykującym członkiem Kościoła katolickiego na stanowisku premiera Zjednoczonego Królestwa. Notabene wybór ten wyraźnie współgra z głębokimi przemianami społecznymi w całym kraju. Przez to, że w ostatnich latach obserwowany jest wyraźny trend nawróceniowy, katolicyzm liczy obecnie w Wielkiej Brytanii więcej wyznawców niż protestantyzm. Trend przybrał na sile przede wszystkim wśród młodszego pokolenia, wychowywanego dotąd w tradycji luterańskiej.

Piętrzące się wyzwania

W dotychczasowej karierze Burnham często odwoływał się do wartości bliskich chrześcijańskiej nauce społecznej: solidarności z najuboższymi, walki z bezdomnością czy troski o wykluczonych. Dość jednak mówienia. Obecna sytuacja będzie wymagała od niego przekucia słów w czyny. Odbudowa zaufania do instytucji publicznych w środowisku politycznym, w którym lojalność partyjna dawno wyparła odpowiedzialność za dobro wspólne, graniczy z cudem. Burnham stoi wobec tego przed zadaniem, z którym nie poradził sobie żaden z jego sześciu brexitowych poprzedników: pogodzić głęboko spolaryzowane społeczeństwo i przywrócić powagę urzędowi.

Dla naszych rodaków mieszkających w UK rządy Burnhama to czas konkretnych oczekiwań. Polonia, silnie reprezentowana w sektorze usług, logistyce, budownictwie oraz w brytyjskiej służbie zdrowia, liczy przede wszystkim na stabilizację gospodarczą, ochronę praw pracowników, uporządkowanie procedur wokół statusu osiedleńczego oraz dofinansowanie przeciążonego systemu ochrony zdrowia.

Przez lata pracy we władzach miasta Burnham oficjalnie oddawał 15 proc. swej comiesięcznej pensji na cele charytatywne. Mimo że otwarte mówienie o tym z pewnością ocieplało jego wizerunek w oczach wyborców, to jednak warto wziąć pod uwagę, że jego motywacje były czyste. Wizerunek „Króla Północy" oddającego część pensji na schroniska był skuteczny w kampanii. Jednak rzeczywistość Downing Street wymusi inne mechanizmy działania. Krytycy Burnhama wprost sugerują, że jego społeczna wrażliwość może zostać instrumentalnie wykorzystana przez aparat partyjny. Laburzystom potrzebna była wiarygodna twarz po wewnętrznych tarciach z czasów kadencji Keira Starmera. Istnieje ryzyko, że nowy premier stanie się jedynie parawanem dla bolesnych cięć budżetowych. Ograniczenia wydatków publicznych uderzą przecież bezpośrednio w najuboższych – w tym również w imigrantów zarobkowych z Europy Środkowo-Wschodniej.

Pragmatyzm ponad wiarę

Napięcie między etosem chrześcijańskim a polityczną bezkompromisowością widać także w biografii Burnhama. Nowy szef rządu deklaruje przywiązanie do katolickiej nauki społecznej. Pomimo to jego dotychczasowa aktywność parlamentarna pokazuje pełną lojalność wobec liberalnego skrzydła partii. W kluczowych głosowaniach dotyczących ochrony życia poczętego Burnham wielokrotnie popierał projekty sprzeczne z nauczaniem Kościoła. Wybierał wtedy dyscyplinę partyjną. To stawia go w opozycji do polityków takich jak choćby Jacob Rees-Mogg z Partii Konserwatywnej, którzy bezkompromisowo bronią doktryny.

Równie wyraźny dystans wobec Watykanu widać w podejściu Burnhama do innych kluczowych debat światopoglądowych. W 2013 roku poparł on legalizację małżeństw jednopłciowych, argumentując to potrzebą pełnej równości obywateli wobec prawa. Decyzja ta kosztowała go zresztą kryzys w relacjach z własną rodziną, która publicznie opowiedziała się po stronie tradycji. Z kolei w głośnej debacie nad eutanazją nowy premier przeszedł drogę od dawnego sceptycyzmu do otwartego poparcia prawa do tzw. wspomaganego umierania dla osób nieuleczalnie chorych. Burnham warunkuje to wprawdzie dofinansowaniem hospicjów, jednak sama akceptacja procedury stawia go w bezpośrednim, jawnym konflikcie z nauczaniem Kościoła instytucjonalnego. I budzi pytania przed jego kolejnymi krokami.

Pytany o tę kwestię powtarza, że fundamentem jego tożsamości politycznej nie jest doktryna obyczajowa czy dogmaty, ale chrześcijańska nauka społeczna. To z niej wywodzi swój program walki z ubóstwem, wykluczeniem i bezdomnością. W jego ocenie bycie katolikiem w brytyjskiej sferze publicznej oznacza przede wszystkim realizację solidarności społecznej, a nie narzucanie prawodawstwa opartego na zasadach religijnych.

Przed nowym premierem stoi zadanie uwiarygodnienia własnej niezależności. Wyspiarze są zmęczeni dekadą chaosu i brakiem stabilizacji. Burnham musi udowodnić, że potrafi zarządzać kryzysem bez rezygnacji z osobistych wartości, oraz stworzyć stabilne warunki do życia i pracy dla wszystkich mieszkańców Zjednoczonego Królestwa. 

Historia brytyjskiej polityki pokazuje, że Londyn rzadko wybacza ideowość. Tony Blair ukrywał swój katolicyzm przez dekadę ze względów wizerunkowych. Jeśli Burnham nie udźwignie roli, którą – chcąc nie chcąc – przyjął, prędzej czy później podzieli los szóstki swoich poprzedników z czasów pobrexitowych. A Zjednoczone Królestwo dopisze do swojej historii kilka kolejnych lat zastoju. Jeśli jednak udźwignie – nie tylko ocali przed stagnacją swój kraj, ale i udowodni sceptycznym Wyspiarzom, że działanie oparte na sumieniu nie musi być wyłącznie domeną politycznych samobójców.