Kryzys przekuć w szansę

Wypowiedzi minister Barbary Nowackiej z 18 czerwca wskazują na jej zdecydowaną postawę wobec zmian w nauczaniu religii: od 1 września bieżącego roku ocena z tego przedmiotu nie będzie wliczana do średniej, od 1 września 2025 roku będzie jedna godzina religii w tygodniu. To reakcja na stanowisko biskupów wobec problemu opublikowane 12 czerwca. Trwa jakiś dialog z ministerstwem? 
– To są smutne dla Kościoła informacje. Nawiązując do stanowiska Konferencji Episkopatu Polski z 12 czerwca, chcę powtórzyć, że zmiany są krzywdzące lub wręcz dyskryminujące. Kościół jest zawsze otwarty na dialog. Dotychczas odbyły się dwa spotkania strony kościelnej ze stroną ministerialną. Pierwsze spotkanie miało charakter ogólny, zapoznawczy, drugie spotkanie miało charakter roboczy i tematem był ministerialny projekt zmieniający rozporządzenie o organizacji lekcji religii w zakresie łączenia klas. My uważamy, że wszelkie zmiany odnośnie do organizacji lekcji religii w szkole powinny dokonywać się zawsze zgodnie z obowiązującym prawem i w porozumieniu z Kościołami i związkami wyznaniowymi. Dokumenty mówią, że Rozporządzenie MEN z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie organizowania nauki religii może być zmienione „w porozumieniu” z władzami Kościoła Katolickiego i innych kościołów i związków wyznaniowych. Porozumienie zakłada zawsze wspólną zgodę w kwestii razem wypracowanego stanowiska. Chcemy wypracować wspólne porozumienie. 

W szkołach podstawowych łączone będą klasy 1-3, 4-6 i 7-8, a nie – jak planowano – 1-3, 4-8. Może warto zwrócić się do ekspertów w obronie praw dzieci? Myślę o biegłych z różnych dyscyplin, też spoza Kościoła, aby zachować naukowy obiektywizm. 
– To jest dobra rzecz, aby słuchać ekspertów, profesorów z zakresu pedagogiki, dydaktyki, psychologii. Ich głos jest zawsze przekonujący. Szukamy opinii, które ukażą proponowane zmiany jako szkodliwe. Zachęcam też, aby eksperci zabierali głos w tej sprawie. Ważny jest głos rzecznika praw obywatelskich Marcina Wiącka z 10 czerwca, który podkreśla między innymi różnice rozwojowe uczniów, zwraca uwagę na szczególny charakter zajęć religii, gdzie są prowadzone rozmowy o osobistych doświadczeniach wiary. Lekcje z nieznanymi osobami i w innym wieku to bardzo utrudniają. Mówi się, że nowa organizacja lekcji religii będzie skutkować zmniejszeniem liczby godzin, a co z tym związane, redukcją zatrudnienia katechetów. Czy zatem ministerstwo oszacowało, ilu katechetów może z tego powodu stracić pracę, i czy podjęło okresy przejściowe albo mechanizmy pomocowe? Ten aspekt ochrony pracy wynika z art. 24 Konstytucji. Jest też wiele innych jeszcze słusznych obserwacji. 

Zmiany mogą być szansą na zrewidowanie podręczników pod kątem ich aktualności z nauką Kościoła. Ta przecież ciągle się rozwija. Szczególnie w temacie roli kobiet, dialogu ekumenicznego, międzyreligijnego. Komitet ds. Dialogu z Judaizmem KEP chce przyjrzeć się „obrazowi judaizmu w podręcznikach”. Ich aktualizacja nie powinna być priorytetem?
– To jest też szansa. Biskupi na ostatniej konferencji zdecydowali, że powstanie zespół do przygotowania nowej podstawy programowej dla lekcji religii w szkole. Jest konieczność mocniejszego zaakcentowania treści kulturowo-wychowawczych. Lekcja religii powinna wtedy, obok treści ewangelizacyjnych, podjąć takie zadania jak nauczanie historii Kościoła, ukazywanie religii chrześcijańskiej w wymiarze historii, kultury, sztuki, pokazać wpływ wiary na kształtowanie postaw wychowawczych i prospołecznych, ważny jest wymiar egzystencjalny religii – wartość wiary dla osobistego życia. To będzie też okazja do uzasadnienia obecności lekcji religii w szkole. Oczywiście trzeba będzie dokonać aktualizacji też samej nauki Kościoła, o której Pani mówi. Ona też jest ważna.

---

Bp Wojciech Osial
Administrator apostolski sede vacante, biskup pomocniczy diecezji łowickiej, przewodniczący Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, doktor habilitowany nauk teologicznych