Bohaterowie z fabryki

W lesie bydgoskim na terenie Exploseum Centrum Techniki Wojennej DAG Fabrik Bromberg odsłonięto i poświęcono tablicę upamiętniającą żołnierzy Armii Krajowej.

Exploseum to oddział Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego otwarty w ubiegłym roku na terenie dawnej fabryki Dynamit-Aktien Gesellschaft Fabryk Bromberg. To unikalny na skalę światową przykład architektury przemysłowej zachowanej w praktycznie niezmienionym kształcie od czasów II wojny światowej. Tablica upamiętnia żołnierzy AK związanych z fabryką, którzy zajmowali się organizacją ucieczek pilotów brytyjskiego RAF ze Stalagu XX A.

Złożyli życie na ołtarzu Ojczyzny

Oddział Armii Krajowej działający na tym terenie, pod dowództwem  Henryka Szymanowicza „Marka”, był jednym z największych w obecnym województwie kujawsko-pomorskim. – To była jedna z kluczowych fabryk dla obsługiwania frontu wschodniego. Ci żołnierze w warunkach ciągłego zagrożenia życia swojego i rodzin prowadzili działalność konspiracyjną, która polegała przede wszystkim na dywersji, sabotażu, a także na przekazywaniu wszelkich informacji poprzez struktury AK do Londynu – mówił dyrektor Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy dr Michał Woźniak.

Na odsłoniętej i poświęconej tablicy widnieją nazwiska cichych bohaterów, którzy walczyli w ten sposób o wolną i niepodległą Polskę – Czesława Gorynia, Józefa Dąbrowskiego, Pawła Piotra Kotzbacha oraz Edmunda Ziółkowskiego. – Dzisiaj ich wszystkich wspominamy. Pamiętamy o żołnierzach Armii Krajowej, o tych, którzy tutaj, pod mocnym pręgierzem hitlerowskim, w konfrontacji z przeważającymi siłami nie szczędzili swego życia, byśmy dzisiaj żyli w wolnym kraju. Dziękujemy im za tę wielką ofiarę – podkreślił ks. Leszek Chudziński, który dokonał aktu poświęcenia.

Miejsce pamięci dla młodych pokoleń

Tablicę ufundował prof. Roman Kotzbach. – Dziękuję tym wszystkim, którzy przyczynili się do zorganizowania tej uroczystości. Dziękuję tej 200-tysięcznej armii podziemnej, największej walczącej w Europie z Niemcami w okresie wojny. Dzisiaj możemy cieszyć się z owoców przelanej przez nich krwi – powiedział. Wnuk żołnierza AK Pawła Piotra Kotzbacha, Dariusz Fedorowicz, podkreślił, że bohaterami byli młodzi i normalni ludzie, którzy „mieli wszystko do stracenia”. – Jednak się nie zawahali, aby bronić ojczyzny. Dlatego takie miejsca pamięci są niezmiernie ważne. Nie jest to tylko pusty symbol czy ciekawa nauka w plenerze, ale rdzeń polskości – powiedział.

Prezes Zarządu Okręgu Bydgoszcz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Alojzy Gładykowski przypomniał, że w okresie powstawania fabryki pracowało przy jej budowie nawet sto tysięcy osób. – Byli tu jeńcy polscy, angielscy, także Włosi, Francuzi. Stąd wychodziły różne wiadomości, co się tu działo, co produkowano. Od 1940 r. do końca wojny pracował tutaj również mój ojciec – opowiadał.

To w tym bydgoskim lesie 250 konspiratorów podzielonych na tzw. ogniwa trójkowe zajmowało się pozyskiwaniem informacji wywiadowczych, przekazywanych następnie do Komendy Głównej AK, a także opracowywaniem planów sytuacyjnych zakładów, zdobywaniem szeregu tajnych dokumentów oraz działalnością sabotażową. Dzisiaj Exploseum to nowoczesne muzeum typu narracyjnego, w którym multimedia idealnie współgrają z tradycyjnymi formami ekspozycyjnymi. Trasa zwiedzania licząca ok. 2 km wiedzie przez osiem budynków połączonych podziemnymi korytarzami.