Czy czeka nas mszalna rewolucja?

Tekst został pierwotnie opracowany w 2000 r. przez Kongregację ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów jako oddzielny dokument. W dwa lata później watykańscy liturgiści opracowali (z pewnym poślizgiem - miał to być ciągle ten sam Rok Jubileuszowy 2000) trzecie wydanie Mszału. Przy tej okazji poprawiono też nieco samo wprowadzenie. Wynika z tego, że na dzień dzisiejszy mamy do dyspozycji jedynie przepisy nowego wstępu do Mszału, ewentualnie wersję łacińską Edytio Typica samego Mszału Rzymskiego.

Zasadność "Wprowadzenia"

Odpowiedź na pytanie wbrew pozorom wcale nie jest łatwa. Z jednej strony waga tego dokumentu jest wielka. Okazuje się, że sam Mszał jest zasadniczo zbiorem modlitw mszalnych, z lakonicznym opisem czynności towarzyszących stałym częściom Mszy i kilkoma króciutkimi komentarzami. Natomiast wszelkie przepisy szczegółowe, dotyczące zasad doboru tych tekstów, sposobu sprawowania Eucharystii, mówiące o sprawujących liturgię, o miejscu i czasie liturgii, czy o tym, co jest do Mszy św. potrzebne, zawarte są właśnie w OWMR. Znajdziemy tu, oprócz opisu samej liturgii, cały szereg niezwykle cennych wskazówek natury teologicznej, dogmatycznej, duszpasterskiej, prawniczej, historycznej czy ascetycznej. Z drugiej jednak strony, obecne wprowadzenie daje Episkopatowi i biskupom tak wiele możliwości zmian i adaptacji obrzędów mszalnych, że ostateczny kształt Mszy św. może być znacząco różny od tego, co zawarte jest w obecnym wprowadzeniu.

Co nowego?

Piękna liturgia - to m.in. umiejętność zachowania milczenia. - Nie tylko w czasie liturgii, ale i przed nią: "Godne pochwały jest zachowanie milczenia w kościele, w zakrystii i w przylegających do niej pomieszczeniach już przed rozpoczęciem celebracji, aby wszyscy pobożnie i godnie przygotowali się do sprawowania świętych czynności" (nr 45). Czyżby znaczyło to, że wspólne różańce czy inne modlitwy odmawiane przez lud Boży aż do chwili wyjścia kapłana do ołtarza winny zakończyć się wcześniej? Że nie wspomnę o tym, co - bywa - dzieje się przed liturgią w zakrystii…

- Liturgia winna być tak sprawowana, by sprzyjała medytacji. Stąd, zamiast pośpiechu, lepiej wprowadzić w czasie liturgii krótkie chwile milczenia. Tę ciszę wypada zachować np. w liturgii słowa przed jej rozpoczęciem, po pierwszym i drugim czytaniu oraz po homilii. Tu następują pewne nowości, mianowicie: na czas proklamacji Ewangelii wszyscy winni się zwrócić ku ambonie na znak czci dla Dobrej Nowiny (por. nr 133). I druga: w czasie uroczystych celebracji biskup może udzielić ludowi błogosławieństwa księgą Ewangelii (por. nr 175).

Piękna liturgia - to piękna muzyka i śpiew liturgiczny (por. nr 40-41). - Wyjątkowo mocny akcent położono na wartość śpiewu liturgicznego kapłanów, zachęcając, aby części, które posiadają zapis nutowy, były przez nich śpiewane, zwłaszcza w niedziele i święta nakazane.

Piękna liturgia - to pięknie i świadomie wykonane gesty i postawy liturgiczne. - Klękanie - to symbol adoracji, uwielbienia Boga. Obowiązuje ono przed tabernakulum i w Wielkim Tygodniu przed Krzyżem. W nowych przepisach czytamy, że jeśli Najświętszy Sakrament znajduje się w prezbiterium, wtedy kapłan i inni usługujący klękają, kiedy przychodzą i odchodzą od ołtarza; nie klękają jednak, przechodząc przed nim w czasie Mszy świętej. Poza Mszą wszyscy klękamy przed tabernakulum, nie czynimy jednak tego, kiedy idziemy w procesji (por. nr 274). Pewne zdziwienie przy tej okazji budzi przepis, który powiada, że: "Gdzie istnieje zwyczaj, iż lud klęczy od zakończenia aklamacji "Święty" aż do końca Modlitwy eucharystycznej oraz przed Komunią świętą, gdy kapłan mówi "Oto Baranek Boży", zwyczaj ten wypada zachować" (nr 43).

Znak pokoju. Interesujący jest tu nr 154 OWMR, gdzie najpierw czytamy, że "kapłan może dodać stosownie do okoliczności: "Przekażcie sobie znak pokoju"". A więc nie musi? Czytamy dalej: "Kapłan może przekazać znak pokoju usługującym, zawsze jednak pozostając w prezbiterium, aby nie zakłócać celebracji. Wszyscy zaś zgodnie z postanowieniem Konferencji Episkopatu wyrażają sobie wzajemnie pokój i komunię miłości." Ciąg dalszy jest jeszcze ciekawszy, zwłaszcza jeśli ktoś pamięta spór o wspólną aklamację "Pokój nam wszystkim": "Kiedy przekazuje się znak pokoju, można powiedzieć: "Pokój Pański niech zawsze będzie z tobą", lub "Pokój z tobą". Jaka jest wobec tego odpowiedź wiernych? Logika podpowiada, że najlepiej pasowałoby "I z Duchem Twoim". Tymczasem prawodawca ustalił: "Na te słowa odpowiada się: Amen".

Poruszone tu zagadnienia to co najwyżej nieśmiałe dotknięcie problemu. Myślę, że na inne problemy liturgiczne przyjdzie czas i jeszcze niejeden artykuł nowemu "Wprowadzeniu" będzie poświęcony.