Modlitwa w trosce o nasz wspólny dom

Formularz ten został przygotowany przez Dykasterię ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów i ogłoszony dekretem datowanym na 8 czerwca bieżącego roku, kiedy obchodziliśmy uroczystość Zesłania Ducha Świętego. Mimo iż był on przygotowany z inspiracji papieża Franciszka, to jego zatwierdzenia dokonał już papież Leon XIV. 
Zapowiedziano wtedy również, że papież przy użyciu tego formularza odprawi Mszę w czasie swojego wakacyjnego odpoczynku w Castel Gandolfo. 

Msze w różnych potrzebach 
Zanim jednak zajmiemy się nowym formularzem mszalnym, warto w ogóle wyjaśnić, o co chodzi z mszami w różnych potrzebach. Podstawowy rytm życia Kościoła wyznacza kalendarz z kolejnymi okresami liturgicznymi, uroczystościami i świętami, w których celebrujemy wydarzenia historii zbawienia oraz czcimy Chrystusa, Maryję i innych świętych Kościoła. Mszał zawiera jednak także formularze mszy, które „można stosować w różnych okolicznościach chrześcijańskiego życia, w potrzebach całego świata oraz Kościoła” (Ogólne wprowadzenie do mszału rzymskiego, nr 368), aby pokazać, że Eucharystia jest źródłem łaski uświęcającej praktycznie każde wydarzenie życia wiernych. Dlatego też mszał zawiera około pięćdziesięciu formularzy mszalnych w ramach tzw. mszy w różnych potrzebach. Formularze te są podzielone na trzy kategorie: I) za święty Kościół, gdzie znajdziemy na przykład formularz mszy o wybór nowego papieża czy mszę w rocznicę święceń kapłańskich; II) za różne okoliczności życia publicznego z modlitwami na przykład za ojczyznę czy rządzących państwem, mszę w czasie wojny czy mszę o dobre plony w okresie zasiewów; III) za różne inne okoliczności, takie jak: w intencji chorych i umierających, za rodzinę, przyjaciół, czy za tych, którzy nas trapią. Wprowadzenie do mszału tłumaczy, że tych formularzy mszalnych, według uznania celebransa, można użyć w zwykłe dni powszednie (OWMR 355c). 

Wezwanie do troski o stworzenie
Prezentacja nowego formularza mszalnego zbiegła się z dziesiątą rocznicą ogłoszenia encykliki papieża Franciszka Laudato si’ (18.06.2015), poświęconej trosce o nasz wspólny dom, którym jest Ziemia. Do treści encykliki nawiązuje sam dekret zatwierdzający formularz, jak i odwoływali się do niej prelegenci konferencji prasowej – kard. Michael Czerny SJ, prefekt Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka, oraz abp Vittorio F. Viola OFM, sekretarz Dykasterii ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów – podczas uzasadniania wprowadzenia nowego formularza. Kardynał Czerny wskazał, że temat stworzenia przenika liturgię katolicką, gdyż w każdej celebracji Eucharystii całe stworzenie wyśpiewuje hymn uwielbienia Boga. Arcybiskup Viola dodał, że każda celebracja liturgiczna jest świętowaniem Paschy Chrystusa, czyli tajemnicy odkupienia, w której dokonało się odnowienie i doprowadzenie do pełni całego stworzenia. Ponadto Kościół modlił się od wieków o dobre urodzaje oraz oddalenie wszelkich klęsk chociażby w ramach tzw. dni krzyżowych przed uroczystością Wniebowstąpienia Pańskiego. 
Nowy formularz mszalny wpisuje się zatem w wielowiekową modlitwę Kościoła za stworzenie i odpowiada nauczaniu Kościoła, który wzywa do wdzięczności Bogu za ten cenny skarb oraz do pielęgnowania go, aby w nienaruszonej postaci przekazać go następnemu pokoleniu. Hierarchowie prezentujący formularz wyraźnie podkreślali, że modlitwa w intencji troski o środowisko wpisuje się we Franciszkową ekologię integralną, a nie fałszywą lub powierzchowną ekologię, przed którą ostrzegał papież w swojej encyklice (Laudato si’, 59). Papież równie mocno sprzeciwiał się wypaczonemu antropocentryzmowi, który chciałby dać człowiekowi prawo do bezlitosnej eksploatacji natury, jak i wykluczeniu człowieka i poniżaniu jego godności, wskazując, że nie jest chrześcijańska taka wizja ekologii, która nie chroni człowieka na każdym etapie jego rozwoju i nie widzi w nim korony stworzenia, podkreślając niezbywalną godność osoby ludzkiej.
Łacińskie wyrażenie custodia, pojawiąjące się w tytule formularza, może oznaczać zarówno zachowywanie, strzeżenie, nadzorowanie, jak i troszczenie się o całe dzieło stworzenia. Oznacza to, że człowiek został obdarzony przez Boga odpowiedzialnością za świat, w którym żyje. Ma się o niego troszczyć, ale również chronić go przed zniszczeniem, nieodpowiedzialnym korzystaniem i nadużywaniem dóbr, które Bóg powierzył naszej opiece. Wyrazem tej troski jest również modlitwa.

Formularz mszalny 
Stolica Apostolska opublikowała na razie łaciński tekst typiczny oraz tłumaczenie na kilka języków kongresowych. Na oficjalne polskie tłumaczenie, które umożliwi celebrację mszy z tego formularza po polsku, zapewne będziemy musieli chwilę poczekać. 
Formularz jest zbudowany z dwóch antyfon oraz trzech modlitw prezydialnych celebransa. Obie antyfony – na wejście oraz na Komunię – zostały zaczerpnięte z psalmów (odpowiednio: Ps 18, 2 oraz Ps 97, 3) i mają na celu wzbudzić w nas podziw nad dziełem stworzenia, skłonić do oddania chwały Bogu oraz wyzwolić z postawy konsumpcjonizmu wobec dóbr ziemi. 
Charakterystyką nowego formularza jest to, że wszystkie trzy oracje zostały skierowane do Boga, który jest Ojcem. Kolekta, nawiązująca do trzech tekstów biblijnych (Kol 1, 15–16; Rdz 2, 7; Ps 8, 7) oraz encykliki Jana Pawła II Dominum et vivificantem (nr 34), prosi Ojca, który w Chrystusie – pierworodnym wobec całego stworzenia – wszystko powołał do istnienia, „abyśmy pouczani przez tchnienie życia Twojego Ducha, z miłością chronili dzieła Bożych rąk”. W modlitwie nad darami Kościół prosi Ojca, aby dary ofiarne – owoce ziemi i naszych rąk – „zostały przekształcone przez Ducha Świętego i stały się dla nas pokarmem i napojem życia wiecznego”. W ten sposób oracja nawiązuje do modlitw błogosławieństwa wypowiadanych przez celebransa nad chlebem i winem oraz wskazuje, że cała historia zbawienia, mająca początek w dziele stworzenia, osiąga swój szczyt i spełnienie w Passze Pana.
Modlitwa po Komunii nazywa, w nawiązaniu do słów św. Augustyna, Eucharystię „sakramentem jedności”, podkreślając, że buduje on i wzmacnia naszą wspólnotę z Bogiem i braćmi. Dalsza część modlitwy, nawiązując do encykliki Franciszka Laudato si’ (nr 66), wyraża prośbę do Ojca, „abyśmy oczekując nowej ziemi i nowego nieba (por. 2P 3, 13), nauczyli się zgodnie żyć razem z całym stworzeniem”. Innymi słowy, modlitwa jest prośbą o to, aby przez Eucharystię został naprawiony jeden ze skutków grzechu pierworodnego, którym jest rozbicie pierwotnej harmonii w relacji między człowiekiem a Bogiem oraz człowiekiem a całym stworzeniem. 
Do formularza została dołączona lista czytań biblijnych, które również mają na celu pokazać teologię stworzenia i Boże wezwanie do troski i ochrony stworzenia. Czytanie z Księgi Mądrości (Mdr 13, 1–9) zaprasza do rozpoznawania piękna Stwórcy na podstawie piękna stworzenia. Hymn z Listu św. Pawła do Kolosan (Kol 1, 15–20) dokonuje interpretacji dzieła stworzenia z perspektywy chrystologicznej, gdyż przez Chrystusa i w Nim wszystko zostało stworzone. Dwa psalmy responsoryjne do wyboru stanowią pieśń błogosławieństwa Boga za piękno dzieło stworzenia (Ps 18 i 103). Również otrzymujemy dwie perykopy ewangeliczne do wyboru, które wskazują na Opatrzność Bożą z troską doglądającą całego stworzenia (Przypatrzcie się ptakom niebieskim; Mt 6, 24–34) oraz moc Jezusa, który jest Panem rządzącym całym stworzeniem (Uciszenie burzy na jeziorze; Mt 8, 23–27).