Co to jest konkordat?

Konkordat (z łac. concordare - zgadzać się) jest umową międzynarodową między Stolicą Apostolską a określonym państwem. Termin konkordat bywa stosowany w znaczeniu ścisłym i szerszym. W ścisłym tego słowa znaczeniu termin ten oznacza uroczystą umowę (conventio sollemnis) między Stolicą Apostolską i suwerennymi organami władzy państwowej, zawartą zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego na zasadach partnerstwa układających się stron. Umowa ta dotyczy spraw będących przedmiotem zainteresowania tych stron i, bez względu na zakres regulowanych spraw, wywiera skutki prawne dla obu partnerów. Konkordatem w szerszym znaczeniu tego słowa jest każda dwustronna umowa między Stolicą Apostolską a danym państwem. Przez Stolicę Apostolską, jako stronę zawierającą konkordat, rozumiemy nie Państwo Watykańskie, które jako podmiot stosunków międzynarodowych zawiera umowy dotyczące podstaw materialnych swego funkcjonowania, lecz reprezentację Kościoła katolickiego, jego religijnej społeczności uniwersalnej, a także tej jego części, która znajduje się w granicach terytorium danego państwa. Drugą stroną umowy konkordatowej jest państwo jako suwerenny podmiot stosunków międzynarodowych.

Porozumienia między Kościołem powszechnym reprezentowanym przez papieży a władzą świecką, również w formie konkordatów, są znane od bardzo dawna, istotnego jednak przełomu w kwestii konkordatowej dokonał Sobór Watykański II, który ustalił, że podstawową zasadą stosunków między państwem a Kościołem jest ochrona wolności religijnej - w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym - mającej źródło w należnej każdemu człowiekowi godności osoby ludzkiej (por. DWR nr 2). Konsekwencją tego założenia były kolejne postulaty i deklaracje wysunięte przez Sobór: - apel, by w poszczególnych systemach prawnych było uznane i respektowane prawo wszystkich obywateli i wspólnot religijnych do wolności religijnej (por. DWR nr 6); - deklaracja, że Kościół wyrzeknie się pewnych praw ofiarowanych mu dawniej przez władze państwowe, jeżeli korzystanie z nich podważa szczerość jego świadectwa albo że nowe warunki życia domagają się innego układu stosunków (KDK nr 76); - prośba do władz świeckich, by samorzutnie zrzekły się praw lub przywilejów odnośnie do wyboru, nominacji, przedstawiania czy wyznaczania na stanowisko biskupa, przysługujących im dotychczas na mocy umowy albo zwyczaju, po porozumieniu się ze Stolicą Apostolską (por. DB nr 20).

W ramach przedmiotu umowy konkordatowej aktualnie można wyróżnić następujące elementy: - relacje między państwem a Stolicą Apostolską na arenie międzynarodowej (stosunki dyplomatyczne); - relacje między konkretnym państwem a Kościołem katolickim działającym na jego terytorium (zespół kościołów partykularnych będących częścią Kościoła powszechnego); - stosunki między danym państwem a jego obywatelami, którzy jednocześnie są członkami Kościoła katolickiego.

Postanowienia wpisywane do konkordatów zawieranych po Soborze Watykańskim II zawierają gwarancje wolności religijnej należnej ze względu na zasadę poszanowania godności osoby ludzkiej. W konsekwencji otwarto drogę do zawierania konkordatów także z państwami innego typu niż katolickie.