Jakie skutki dla małżonków powoduje niesporządzenie aktu małżeństwa przez urzędnika stanu cywilnego?

Skutek jest jeden, pociągający za sobą istotne konsekwencje, a mianowicie, małżeństwo zawarte według formy kanonicznej nie wywołuje skutków w prawie polskim. Innymi słowy, małżeństwo, ważnie zawarte według prawa kanonicznego, nie jest rozpoznawane jako małżeństwo przez system prawny państwowy, a więc małżonkowie ci są traktowani jak osoby dla siebie obce.

W takiej sytuacji osoby uznawane za obce względem siebie mogą wykorzystać przywileje, jakie daje im, jako samotnym, prawo polskie, ale jednocześnie muszą się liczyć z konsekwencjami, które mają charakter pejoratywny.

Zilustrowaniu jednej i drugiej sytuacji posłużą przykłady, które ułatwią zrozumienie problemu. Fakt, że osoby żyjące razem są przez prawo państwowe uznawane za obce, może przynieść im pewną korzyść, kiedy w takim związku rodzi się dziecko. Ma ono matkę i ojca, którzy razem mieszkają i dzielą koszty utrzymania wspólnie zamieszkiwanego domu, jak i wynikające z utrzymania siebie i dziecka. Kobieta znajdująca się w tym związku nie pracuje zarobkowo, w rejestrach państwowych ludzie ci figurują jako osoby sobie obce, więc kobieta ma prawo do zasiłku przynależnego matkom samotnie wychowującym dziecko. Korzysta więc z przywileju, jaki mają matki samotnie wychowujące swoje dzieci, a de facto żyje z mężczyzną, który pracuje na utrzymanie całej trójki. Ma dodatkowy dochód kosztem podatników, ponieważ jej małżeństwo nie jest odnotowane w aktach urzędu stanu cywilnego, a więc w myśl prawa państwowego nie ma skutków cywilnoprawnych.

Inny skutek niesporządzenia aktu małżeństwa w Urzędzie Stanu Cywilnego może dotyczyć kwestii wynikających z prawa podatkowego. Uszczerbkiem będzie mianowicie konieczność zapłacenia wyższego podatku po rozliczeniu indywidualnym, niż ten, który małżonkowie zapłaciliby, gdyby rozliczali się wspólnie.

Następna przykra konsekwencja braku skutków prawnych małżeństwa zawartego w kościele może dotyczyć uprawnień spadkowych. W sytuacji, gdyby jeden ze współmałżonków nagle umarł, drugi, nie będąc uznanym za małżonka zmarłego przez prawo polskie, nie zostałby spadkobiercą ustawowym zmarłego, w związku z tym nie przysługiwałoby mu również prawo roszczenia do ewentualnego zachowku. Kolejna sytuacja niekorzystna dla małżonka pozostałego przy życiu jawi się na gruncie roszczeń z tytułu ubezpieczenia osobowego.

Już z tych kilku wymienionych przykładów, które oczywiście nie wyczerpują wszystkich możliwych sytuacji, widać, że niesporządzenie aktu małżeństwa przez urzędnika stanu cywilnego powoduje daleko idące konsekwencje dla małżonków.