Z pełną odpowiedzialnością stwierdzam, że jest to jedna z najpiękniejszych muzycznych premier tego roku: album niezwykle osobisty, pełen emocji, a przy tym dopracowany w każdym szczególe. Od pierwszych dźwięków artystka zaprasza nas do swojego świata, w którym bieszczadzkie mgły skrywają niejedną tajemnicę, dawne melodie przechowują pamięć o minionych czasach, historiach i ludziach, a muzyka staje się sposobem na odnalezienie drogi do domu.
Powrót
Tym domem są Bieszczady. Kari Sál, czyli Karina Bałdych, urodziła się w tym regionie, a jej rodzina, której historia naznaczona była przymusowym wysiedleniem w ramach akcji „Wisła”, związana jest z nim od pokoleń. Łemkowie rozproszeni są po różnych częściach Polski, a rodzina Kari trafiła w okolice Szczecina; jednak kiedy tylko pojawiła się taka możliwość, jej bliscy wrócili w Bieszczady i tam stworzyli dom, w którym wspólne muzykowanie było naturalną częścią codzienności. Z tych właśnie doświadczeń wyrasta najnowszy album wokalistki, w którym słyszę podróż bardzo sentymentalną, ważną i pozwalającą odkryć nowe znaczenia.
Kari Sál sięga m.in. po melodie zachowane w zbiorach Oskara Kolberga i zestawia je z własnymi kompozycjami, jazzem, improwizacją, elementami muzyki klasycznej i alternatywnego popu. Brzmi jak nadmiar, ale proszę mi wierzyć – wszystko współistnieje ze sobą w idealnej symbiozie.
Głos
Jej głos jednym z największych atutów tej płyty. Jasny, eteryczny, chwilami niemal unoszący się nad instrumentalnym tłem, mimo to niepozbawiony siły i charakteru. Swobodnie przechodzi od tradycyjnego śpiewu otwartym gardłem, zwanego białym głosem, przez melorecytację, aż po wokalne improwizacje. Opowiada, szepcze, prowadzi dialog. Jej techniczne możliwości służą emocjom, a te na Łemkowskich echach potrafią przybierać bardzo różne odcienie.
Wspaniałym przykładem jest Ej lije dożczyk – jego ludowa bezpośredniość, naturalność i piękno łemkowskiego języka, którego melodyjność sprawia, że nawet bez pełnego rozumienia słów można poddać się opowieści. To zresztą jeden z tych momentów, w których szczególnie wyraźnie widać, jak ważne jest dla artystki zachowanie językowego dziedzictwa, będącego żywą częścią tożsamości.
(W polskiej muzyce popularnej podobną rolę języka łemkowskiego przypomina twórczość Igora Herbuta, lidera zespołu LemON, który wychował się w łemkowskiej rodzinie, a język ten był jego pierwszym. Wystarczy przypomnieć Litaj ptaszko, by przekonać się, że łemkowszczyzna może brzmieć we współczesnej muzyce niezwykle naturalnie i poruszająco – polecam Państwu ten utwór, ilekroć do niego wracam, mam poczucie, że czas zatrzymuje się w miejscu).
Towarzysze
Ważną częścią płyty Sál jest również Adam Bałdych, o którym pisałam Państwu chociażby w kontekście jego albumu z Leszkiem Możdżerem, a którego skrzypce są równorzędnym narratorem tej historii. Brzmienie instrumentu jest aksamitne i wyraziste, a przy tym niezwykle elastyczne i wspaniale współgrające z jasną barwą głosu Kari. Raz subtelnie podąża za melodią, innym razem wysuwa się na pierwszy plan, komentuje ją, rozwija albo prowadzi w zupełnie nieoczekiwanym kierunku. Do tego jeszcze słyszymy (jak to często u Bałdycha) skrzypce renesansowe, które wprowadzają do całości dodatkowy wymiar brzmieniowy i historyczny.
Kari i Adam wspólnie tworzą przestrzeń, której nie wypełnia walka o uwagę słuchacza ani próby udowodnienia swojej wirtuozerii. Składa się ona z uważności na siebie, wzajemnego słuchania i zaufania. Gitara Jakuba Mizerackiego, fortepian Mateusza Kaszuby, kontrabas Romana Chraniuka i perkusja Dawida Fortuny budują spójny organizm, w którym każdy instrument ma swoje zadanie; jazzowa swoboda pozwala muzykom oddychać, ale nie rozmywa niepotrzebnie kompozycji.
Spotkanie
Słuchając Łemkowskich ech, warto zwrócić uwagę na to, że jazz i muzyka improwizowana nie są tu przypadkowym wyborem. Jazz wyrastał m.in. z doświadczenia emancypacji, walki o podmiotowość i prawa do własnego głosu, dlatego w tym sensie jego spotkanie z pieśniami społeczności, której historia naznaczona została przymusowymi przesiedleniami i utratą rodzinnych stron, ma w moim odczuciu szczególny wymiar. Kari Sál nie próbuje opowiadać o łemkowskości wyłącznie poprzez trudną historię, ale akcentuje także jej codzienność, czułość, miłość i potrzebę bycia razem.
Na uwagę zasługuje również przepiękna oprawa wizualna wydawnictwa. Fotografie autorstwa Wiktora Franko, stylizacje i cała estetyka albumu tworzą spójną całość z muzyką. Bardzo polecam Państwu poświęcić chwilę na zapoznanie się z tymi kadrami i produkcjami wideo, które towarzyszom płycie. Bardzo doceniam, kiedy artysta jest w stanie zaopiekować się swoim projektem w tak pełnowymiarowy sposób, kiedy niczego nie zostawia przypadkowi i kiedy dopracowuje każdy szczegół, który składa się na tę wyjątkową opowieść.
Echo
Łemkowskie echa są dla Kari Sál spotkaniem z własną historią i dowodem na to, że tradycja nie musi być ciężarem ani obowiązkiem przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Może być źródłem inspiracji, przestrzenią twórczej wolności i punktem wyjścia do poszukiwania zupełnie nowych brzmień. Artystka nie próbuje udawać kogoś, kim nie jest, ani odtwarzać świata, którego sama nie pamięta. Bierze to, co otrzymała od bliskich, i opowiada o tym własnym językiem.
W tytule płyty pobrzmiewa echo, czyli dźwięk, który wraca, choć jego źródło znajduje się już gdzieś indziej. W przypadku Kari Sál to echo okazuje się wyjątkowo wyraźne – przypomina o ludziach, miejscach i melodiach, które nie znikają tylko dlatego, że upływa czas albo zmienia się miejsce zamieszkania. A dom? Być może rzeczywiście nie zawsze jest adresem. Czasem mieści się w kilku nutach, znajomym brzmieniu języka, głosie bliskiej osoby albo melodii, którą pamiętamy, choć nie potrafimy już powiedzieć, kiedy usłyszeliśmy ją po raz pierwszy. Kari Sál zaprasza nas do takiego domu. I – co najpiękniejsze – nie zamyka za sobą drzwi.
Łemkowskie echa
Kari Sál
Imaginary 2026
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.









