Świat nie jest nieudanym eksperymentem Boga

Zacznijmy od tego, że liturgii nie da się w pełni wyjaśnić. Jest rzeczywistością bosko-ludzką. Kościół nazywa ją misterium, to znaczy, sposobem, w jaki Bóg się nam objawia i daje. Jej pewnego rodzaju tajemniczość, niepełna pojmowalność nie są więc wadą. Należą do jej istoty, podobnie jak jej inność, powtarzalność i to, co nieraz odbieramy jako nieprzystawalność do codziennego życia. W liturgii wieczność przebija się przez powłokę czasu, choć sama „nie jest stąd”.

Nie my kształtujemy Boga, lecz On kształtuje nas. Dlatego, cokolwiek dalej będę pisał w tym cyklu, warto zachować w pamięci intuicję abp. Rowana Williamsa, który pisze, że „kiedy myślimy o liturgii i wspólnym sprawowaniu kultu, najważniejszą kwestią, nad którą warto się zastanowić, jest to, czy wykonywane gesty i wypowiadane słowa niosą ze sobą poczucie, że dzieje się coś, czego nie sprawia nikt z obecnych”. Jeśli czujemy, że liturgia jakoś nas przerasta, że nie wszystko rozumiemy, to nie znaczy, że coś jest z nią nie tak. Przeciwnie, znaczy to, że znaleźliśmy się w dobrym miejscu. Liturgia nie jest przekazywaniem pobożnych idei, lecz doświadczeniem Boga działającego we wspólnocie. Wyjaśniać trzeba to, co możliwe, ale musimy zostawić miejsce i wolność głównemu Działającemu. A jest nim Trójca Święta.

Każda modlitwa eucharystyczna na początku uwielbia Boga Ojca, który działa przez Jezusa Chrystusa i mocą Ducha Świętego. Trzecia zwraca naszą uwagę na Jego świętość. Na czym ona polega? Słyszymy, że Ojciec „mocą Ducha Świętego ożywia i uświęca wszystko”, a „przez Jezusa Chrystusa obdarza świat wszelkimi dobrami”. Te dwa sformułowania tworzą klamry, w których zawiera się reszta tej modlitwy. Słyszymy więc najpierw o tym, kim jest dla całego świata i dla nas Bóg. Jest Stwórcą, który chce istnienia tego świata i utrzymuje go w istnieniu, a nawet więcej, obdarza różnymi darami. Nie mówimy jeszcze o Kościele, lecz o świecie, tym samym, który Bóg umiłował i któremu dał jako kolejny i największy dar swego Syna (J 3,16). Bóg umiłował ten świat, zanim go stworzył, i miłuje nadal, chociaż świat ten nie jest rajem. W tym właśnie objawia się Jego świętość: jest wierny swojej miłości, chce naszego bycia i istnienia całego stworzenia. Nie dlatego, że musi albo w odpowiedzi na nasze ofiary i błagania. Udziela swoich darów niezmiennie, stale i bez zważania na to, czy się one światu należą. Zgodnie z tym, co Jezus powiedział o Ojcu, który „sprawia, że słońce Jego wschodzi nad złymi i nad dobrymi, i On zsyła deszcz na sprawiedliwych i niesprawiedliwych” (Mt 5, 45).

Można więc powiedzieć, że świętość Boga to dawanie. A jeśli Bóg nadal podtrzymuje świat, w którym obecne jest zło, ludzka niewdzięczność i grzech, to znaczy, że pierwotna dobroć świata jest zachowana. Świat i stworzenie nie są całkowicie złe. Z tą samą logiką wiąże się to, co Katechizm Kościoła katolickiego nazywa błogosławieniem: „ jest [ono] czynnością Boską, która daje życie i której źródłem jest Ojciec. Jego błogosławieństwo jest równocześnie słowem i darem (KKK 1078). Liturgia jest też błogosławieństwem Boga.

Z faktu, że początek i koniec III modlitwy odwołuje się do Boga jako Stwórcy i do dobroci stworzenia – co często wydaje nam niewiarygodne, gdy patrzymy na cierpienie ludzkie, wojny i całą niesprawiedliwość – wypływa jeszcze jeden wniosek. Męka, śmierć, zmartwychwstanie Jezusa, a także misja Kościoła, są dalszym ciągiem stwarzania nas i całego świata. Nie możemy nigdy oddzielać Boga Stwórcy od Boga Zbawiciela. Zresztą, kiedy w Kanonie rzymskim celebrans modli się do Ojca, mówi, że ofiarę składamy „z otrzymanych od Ciebie darów”. Chodzi o chleb i wino – owoce ziemi i pracy człowieka. Przypominają one o pięknie i dobroci świata, które zło i ciemność nieustannie próbują zasłonić, podsuwając nam obraz „nieudanego eksperymentu stworzenia”. Tymczasem ziemia nadal rodzi owoce, a człowiek swoją pracą, rozumem i inteligencją potrafi tworzyć rzeczy dobre i piękne.

Jednym z zadań liturgii, będącej szkołą modlitwy, miłości i wdzięczności, jest chronić nas przed zwątpieniem w dobroć świata i człowieka. Bez tego trudno rozpoznać działającego Boga. Liturgia nie kieruje naszej uwagi w stronę panoszącego się zła, ludzkich słabości, a nawet grzechu. O nich i tak słyszymy bardzo często, choćby za pośrednictwem mediów, które chętnie odwołują się do naszego lęku. Liturgia dotyka innej struny, jakby na przekór wielu naszym doświadczeniom, kieruje nas z powrotem do pierwotnego zaufania, do dobra stworzenia i do wdzięczności, Nie po to, żebyśmy zamykali oczy na zło tego świata i uciekali od niego, przeciwnie: dopiero wtedy możemy naprawdę się z nim mierzyć, gdy nieprzerwanie będziemy wierzyć w dobro stworzenia i nauczymy się rozpoznawać to podstawowe działanie Stwórcy w świecie.

Dlatego w centrum liturgii pozostaje to, co stałe, i to, co daje nam oparcie wtedy, gdy wszystko wokół wydaje się rozpadać na kawałki. Jest Nim miłujący i wierny Bóg, dla którego przeszkody pojawiające za sprawą człowieka na drodze Jego zamysłu, np. grzech, stają się drogą. Ale to nie człowiek jest przeszkodą dla Boga.

Tę jedność stworzenia i zbawienia widać wyraźnie w nauczaniu Jezusa, zwłaszcza w Jego przypowieściach. Nie powinno nas dziwić, dlaczego samo królestwo Boże i jego wzrost w sercach ludzkich porównywane jest do przyrody, do ziarna, drzew i innych roślin. Sama łaska, którą w Biblii symbolizuje woda, też związana jest z tym, co pozwala nam w ogóle żyć. Prorok Ezechiel porównuje Bożą dobroć i łaskę do wody wypływającej spod ołtarza świątyni i rozlewającej się na cały świat. Tam, gdzie dociera, przynosi życie: ryby nie giną, a drzewa zaczynają wydawać owoce (Ez 47,1–12). To obraz Bożej dobroci i łaski, która nie tworzy świata od nowa, lecz ożywia to, co już istnieje.

W przypowieści o siewcy w Ewangelii według św. Łukasza Jezus mówi, że serce ludzkie, na które pada Boże słowo, czasem staje się jak skała. Wprawdzie źdźbło wschodzi, ale usycha, „bo nie miało wilgoci” (Łk 8, 6). Tą wilgocią są sakramenty, zwłaszcza Eucharystia. Z kolei w przypowieści o nieurodzajnym drzewie figowym Jezus rysuje przed nami dwie postaci. Pierwsza to właściciel winnicy, który na widok braku owoców chce wyciąć figowiec. W jego obronie staje ogrodnik, stwierdzając, iż drzewo potrzebuje jeszcze trochę wsparcia: obłożenia nawozem, okopania, doglądania, nie licząc słońca i wody, które już otrzymuje. Ta troska ogrodnika to Boża miłość, która udziela się w liturgii.

Kiedyś myślałem, że właścicielem winnicy jest Bóg. Dzisiaj uważam, że Bóg objawia się bardziej w osobie ogrodnika. Jak często bowiem patrząc na siebie, na innych i na świat, rodzi się w nas to nieboskie uczucie i dążenie, by coś w sobie lub w innych „wyciąć”, ba, nawet chcielibyśmy, by coś przestało istnieć.  

Od czego więc zacząć przeżywanie każdej liturgii, bez względu na to, czy będzie to Eucharystia, czy spowiedź? Od uświadomienia sobie, że żyję. Oddycham, czuję, widzę, doświadczam. Warto na chwilę zatrzymać się przy tych prostych darach Stwórcy. Niezależnie od tego, jak się w danym momencie czuję, Boże dary nadal do mnie docierają i nadal podtrzymują świat. Trudno dobrze przyjąć dar Eucharystii, jeśli wcześniej nie potrafię ucieszyć się tym, co już otrzymałem od Boga jako Stwórcy, i za to podziękować.

Drzewo figowe można okopać i obłożyć nawozem, ponieważ już rośnie i już ma wartość. Podobnie jest z nami. To, co otrzymujemy przez śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, nie omija dobra, które już jest w nas obecne, i nie buduje czegoś obok. Kształtuje, uzdrawia i rozwija to, co nieustannie otrzymujemy od Boga jako Stwórcy.