Pojęcie duchowości na dobre zadomowiło się w Kościele. Zazwyczaj posługujemy się nim, mówiąc o różnych szkołach modlitwy i życia duchowego, jak duchowość karmelitańska, ignacjańska czy benedyktyńska. Świadczą one o bogactwie i różnorodności charyzmatów czy odrębnych źródeł, mających źródło w Tym, który jest jedyną Drogą, Prawdą i Życiem, czyli w Chrystusie. Poszczególne duchowości nie wykluczają się ani nie przeciwstawiają sobie nawzajem, lecz ukazują, na jak wiele sposobów można być uczniem Chrystusa w ramach jednej wspólnoty Kościoła.
Wraz z upowszechnieniem się pojęcia duchowości pojawiło się jednak pewne nieporozumienie. Zaczęto ją postrzegać tak, jakby obejmowała jedynie to, co dzieje się w naszym wnętrzu, jakby zamykała się w obrębie prywatnej relacji z Bogiem, w oderwaniu od reszty życia i innych ludzi. Być może jest to pokłosie oświeceniowego oddzielania tego, co religijne od tego, co świeckie. Ale to raczej nawrót do religijności naturalnej, która świetnie się maskuje, oddalając nas od tajemnicy Wcielenia i autentycznego świadectwa wiary.
Eucharystia jako źródło codziennego życia
W adhortacji Sacramentum Caritatis Benedykt XVI pisze o „duchowości eucharystycznej” (48). W Eucharystii doświadczamy działania Boga i jedności ze wspólnotą Kościoła, czerpiemy miłość i uczymy się nią żyć. Jest to doświadczenie wszystkich członków Ciała Chrystusa, niezależnie od tego, czy modlimy się po ignacjańsku, czy po benedyktyńsku, czy żyjemy w małżeństwie, samotnie, czy jesteśmy zakonnikami lub prezbiterami.
Nasza codzienność składa się z wielu różnych doświadczeń: relacji z ludźmi, pracy, zmagań z naszymi cierpieniami i poranieniami, wypoczynku, pasji itd. Instynktownie skłonni jesteśmy do ich ostrego oddzielania, jakby nie łączyło ich nic wspólnego. Podobnie możemy spoglądać na liturgię – do której należy też osobista modlitwa – jak na coś, co należy się Bogu lub czego – co gorsza – Bóg od nas wymaga. Trudniej dostrzec w nich źródło życia, które przenika i ogarnia całą naszą egzystencję.
A przecież w każdej Eucharystii, podobnie jak w innych sakramentach, celebrujemy to, kim już jesteśmy i kim mamy się stać w jedności z Bogiem i wspólnotą Kościoła. To stawanie się ma jednak dokonywać się w naszym codziennym życiu. W tym sensie liturgia tak naprawdę nigdy się nie kończy. Trwa nadal po wyjściu z kościoła, po odejściu od konfesjonału czy przyjęciu namaszczenia chorych – już nie w rytuale, lecz w tym, jak żyjemy tym, co przyjęliśmy podczas liturgii. W Eucharystii dokonuje się sianie i podlewanie, a w codzienności, która nie szczędzi nam przykrości, ciemności i utrapień, ma wzrastać to, co zostało zasiane.
Dlaczego liturgia nie zawsze przemienia nasze życie?
Jean Corbon w książce Liturgia. Źródło wody życia pyta z pewnym smutkiem, dlaczego uczestnictwo w liturgii tak często nie prowadzi do przemiany życia chrześcijan, lecz pozostawia ich na duchowej płyciźnie. W pierwszym odruchu odpowiedź narzuca się sama: bo jesteśmy słabymi ludźmi i grzesznikami. Corbon przesuwa jednak znamiennie akcenty: „Nędza ta stanowi nie tyle powód, ile raczej skutek podtrzymywanego przez nas oddzielenia celebracji od życia”. Co więcej, wydaje się, że „pozostajemy nadal pod władzą starego prawa, owej «litery», która właśnie nie może dać życia (2 Kor 3, 6)”.
Być może ten rozziew leży u źródeł niezrozumienia, jakie miejsce liturgia zajmuje w naszym życiu. Zwróćmy uwagę, że nie chodzi tutaj o tych, którzy nie uczęszczają na liturgię, ale o tych, którzy na niej są, a której owocowanie w ich codzienności utrudnia pewne fałszywe, często podświadome przekonanie. Dzielą oni swoje życie na czynności święte, związane z religią, oraz świeckie, należące do rzeczywistości tego świata. Tymczasem w chrześcijaństwie, religii Wcielenia, ten podział znika. Jak pisałem w poprzednim tekście, zarówno czynności święte jak i świeckie ostatecznie mają źródło w miłości Boga i z niej czerpią, nawet jeśli wiele ludzi nie ma o tym pojęcia.
Jak Trójca Święta działa w liturgii?
U podstaw duchowości eucharystycznej znajduje się działanie Ojca, Syna i Ducha Świętego – jednego Boga w trzech Osobach. Możemy mówić o Bogu jako o „wspólnocie” Osób, pamiętając jednak, że posługujemy się tutaj jedynie analogią do naszego ludzkiego doświadczenia, wszak nie istnieją trzej bogowie w Trójcy. Niemniej, wyznajemy w III modlitwie eucharystycznej, że źródłem wszystkiego jest Bóg, czyli Ojciec, który przez swojego Syna, mocą Ducha Świętego, ożywia i uświęca wszystko. Bóg w działaniu ukazuje, kim jest.
Chyba każdy z nas lubi i docenia, gdy ktoś bliski angażuje się w relację z nami, gdy się o nas troszczy, gdy jest nam życzliwy i stara się wesprzeć tak jak potrafi. Coś podobnego wydarza się na liturgii. Doświadczamy w niej zaangażowania trzech Osób boskich, które nie tylko w jakichś słowach czy obietnicach, ale w działaniu dotykającym i przemieniającym nasze serca, angażują się całym sobą i wspólnie dla naszego dobra i zbawienia.
Katechizm Kościoła uczy nas, że „cała ekonomia Boża jest wspólnym dziełem trzech Osób Bożych” (KKK, 258). Słowo „ekonomia” nie ma tutaj nic wspólnego z pieniędzmi, budżetem czy zyskami. Ekonomia Boża to działanie Trójcy ze względu na nas, i to nie gdzieś w zaświatach, lecz pośród nas, zwłaszcza w celebracji liturgii. Św. Ignacy Loyola w Ćwiczeniach duchowych zaleca, aby często „rozważać jak Bóg działa i pracuje dla mnie we wszystkich rzeczach stworzonych” (ĆD, 236). To zaangażowanie Boga, którego doświadczamy namacalnie w czasie liturgii, możemy zauważać także dzięki ciszy i kontemplacji poza liturgią. Z tego samego powodu „także całe życie chrześcijańskie jest komunią z każdą z Osób Bożych, bez jakiegokolwiek ich rozdzielenia” (KKK, 259). Gdy modlimy się do Ojca, zawsze obecny jest Duch i Syn. Gdy idziemy za natchnieniem Ducha w codzienności, zawsze uwielbiamy Ojca i Syna.
Spróbujmy podczas kolejnej liturgii świadomie zwrócić uwagę na działanie trzech Osób Boskich od początku do końca celebracji. Tutaj to działanie jest niezbicie pewne, umacniające naszą wiarę, ale poza liturgią Duch Święty również działa, jakoś ukazuje nam Jezusa, przekształca nas, chociaż zauważenie tego wymaga już od nas rozeznania, także płynącego z usłyszanego podczas liturgii Słowa.
Liturgia jest zawsze modlitwą wspólnoty
Zauważmy również, że wszystkie modlitwy eucharystyczne, choć wypowiada je celebrans reprezentujący Chrystusa – Głowę Ciała, sformułowane są w liczbie mnogiej. Liturgia to zawsze „my” i Bóg „wspólnota” osób. Dary Boga otrzymujemy jako członkowie tej wspólnoty, także wtedy, gdy przyjmujemy je w osobistej modlitwie. Całe nasze życie duchowe zakorzenione jest w Ciele Chrystusa, w Ludzie Bożym, który tworzymy.
Jak żyć tym, co otrzymujemy w Eucharystii?
Skoro działanie Boga jako „wspólnoty” wyraża to, kim Bóg jest sam w sobie i dla nas, możemy teraz zrozumieć, dlaczego nasze działanie i wyrażanie naszej nowej tożsamości jest koniecznym elementem naszej wiary. Jeśli Bóg działa konkretnie w widzialnym świecie, podtrzymując go w istnieniu i obsypując nas różnymi innymi darami, to także nasze podobieństwo do Boga musi odzwierciedlić się w życiu, takim jakie ono jest, wraz z jego dolą i niedolą, także pośród prozaicznych obowiązków, które często wydają nam się „nieboskie”, „świeckie”, „małowartościowe”. Benedykt XVI we wspomnianej adhortacji pisze, że „kult oddawany Bogu, w istocie nie jest nigdy aktem czysto prywatnym, bez wpływu na nasze społeczne więzi: wymaga on publicznego świadectwa naszej wiary” (83). Nikt z nas nie spada w gotowej postaci z nieba: otoczony opieką, wychowany, wykształcony. Wszystkie te umiejętności i dary przychodzą do nas za pośrednictwem innych ludzi. Podobnie nikt z nas nie osiągnie podobieństwa do Boga, czyli Wcielonego Słowa, jeśli liturgię zamknie w szufladce z napisem „religijne”, a pragnienie Boga i wspólnoty z Nim sprowadzi do okazjonalnie budzącej się potrzeby religijnej. Wiara działa przez miłość, którą czerpiemy w liturgii i we wspólnocie Kościoła, a którą mamy żyć poza celebracją, we wszystkim, co robimy. Bo taki jest Bóg.
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.











