Program pontyfikatu Leona

Punktem wyjścia jest dla Leona epokowe dzieło św. Augustyna Państwo Boże. Zwracam na to uwagę, bo dziedzictwo duchowe papieża, który jest augustianinem, jest jednym z wyraźniejszych rysów jego pontyfikatu od samego początku. Liczne nawiązania nie tylko do patrona zakonu, ale także ojców Kościoła, wpisują się również w odnowę wyznaczoną przez Sobór Watykański II. Nie dziwi więc, że Leon rozpoczął nową tematykę środowych katechez i jest nią powrót do dokumentów i – jeśli tak można powiedzieć – nowe aggiornamento.

Dzieło Augustyna – choć tytuł mógłby sugerować co innego – nie jest traktatem politycznym. Oferuje jednak – jak mówi papież – cenne refleksje na temat fundamentalnych kwestii dotyczących życia społecznego i politycznego, takich jak choćby poszukiwanie bardziej sprawiedliwego i pokojowego współistnienia między narodami. „Augustyn ostrzega również przed poważnymi zagrożeniami dla życia politycznego, wynikającymi z fałszywego przedstawiania historii, nadmiernego nacjonalizmu i zniekształcania ideału przywódcy politycznego” – wskazuje Ojciec Święty, dodając od razu, że choć kontekst, w jakim Augustyn zapisał te słowa, był inny, bynajmniej nie straciły one nic z aktualności. Leon XIV: „Tak jak wtedy, tak i teraz znajdujemy się w epoce powszechnych ruchów migracyjnych; tak jak wtedy, tak i dzisiaj żyjemy w czasach głębokiej reorganizacji równowagi geopolitycznej i paradygmatów kulturowych; tak jak wtedy, tak i teraz, zgodnie ze słynnym wyrażeniem Papieża Franciszka, nie znajdujemy się w epoce zmian, ale w zmianie epoki”.

Jasne staje się, dlaczego od samego początku pontyfikatu Leon postawił w centrum kwestie pokoju. To nie tylko biskupie powitanie liturgiczne, ale przekonanie, że podzielony i skłócony świat bardzo go dziś potrzebuje. Papież ma świadomość licznych konfliktów toczących się na świecie. Nie tylko je wymienia w przemówieniu do dyplomatów, ale wskazuje też ich źródło, co świadczy o dobrym rozeznaniu w sytuacji geopolitycznej. Analizując więc sytuację międzynarodową, zwraca on uwagę na niepokojącą fascynację siłą i modę na wojnę. Papież podkreśla, że pokój nie jest brakiem wojny, ale owocem sprawiedliwości. Dlatego proponuje powrót do multilateralizmu, który poszukuje najlepszego rozwiązania dla pokojowego współistnienia, co stało u początku powstania po II wojnie światowej takich instytucji jak Organizacja Narodów Zjednoczonych.

Przestrzegając przed polityką rozumianą jako dyktat silniejszych wobec słabszych, Leon XIV solidaryzuje się z migrantami i ofiarami wykluczenia. Kiedy mówi, że ochrona granic nie może być sprzeczna z zachowaniem podstawowych wartości humanitarnych, a walce z przyczynami migracji powinna towarzyszyć pomoc migrantom, trudno nie zauważyć odniesień do sytuacji w Stanach Zjednoczonych. Ale zapewne również z rosnącymi nastrojami nacjonalistycznymi w wielu państwach europejskich, mocno nastawionymi na retorykę antyimigracyjną.

Papież nie chce ewangelizacji, która jest narzucana siłą, chociażby przez ustawodawstwo. Nie chce konfrontacji, ale raczej chce przywrócić głos religii w debacie publicznej, wskazując, że społeczeństwo odcięte od swoich korzeni staje się podatne na pokusę totalitaryzmu. Leon zapowiada więc pontyfikat odważnego świadectwa. Upomina się też o prawo do wolności religijnej, która zagrożona jest w wielu regionach świata.

W przemówieniu nie zabrakło również odniesień do współczesnych wyzwań bioetycznych. Dla papieża sprawiedliwa wspólnota społeczno-polityczna ma fundament antropologiczny, objawiający się w szacunku do życia na każdym jego etapie. Leon sprzeciwia się aborcji, eutanazji i macierzyństwu zastępczemu. Apeluje o odważne inwestowanie w rodzinę.

Podsumowując, z przemówienia do korpusu dyplomatycznego wyłania się program pontyfikatu jako odważnej próby syntezy wiary i rozumu w służbie pokoju. Leon XIV chce Kościoła, który jest jak latarnia morska, wskazująca kierunek w świecie pluralistycznym. To wizja chrześcijaństwa, które nie wycofuje się do zakrystii, lecz aktywnie kształtuje ład światowy, przypominając, że prawdziwy postęp ludzkości mierzony jest stopniem ochrony najsłabszych i wiernością prawdzie o człowieku jako dziecku Bożym. To program odzyskiwania nadziei poprzez powrót do fundamentów, na których zbudowano cywilizację miłości.