Wciąż przetaczają się echa większego niż zwykle Marszu Niepodległości 11 listopada. Odbywał się w cieniu coraz skrajniejszej politycznej polaryzacji dzielącej Polaków. Na Zachodzie większość mediów przedstawia go jako sabat „skrajnej prawicy”. Choć pojawiły się też głosy życzliwsze. Wyrażano zdziwienie, że kilkaset tysięcy ludzi, podobno radykałów, idąc przez miasto niczego nie uszkodziło, ani nikogo nie zaatakowało.
Wiele lat temu chodziłem z ciekawości na pierwsze marsze, bardziej jako obserwator niż zaangażowany uczestnik. Rozumiałem, że kontrolują go narodowcy, nikt inny na to nie wpadł. Ale nie odczuwałem ideowej więzi z nimi.
Dziś marsz został przejęty przez masy zwykłych, choć tych bardziej tradycyjnych Polaków. Można powiedzieć, że maszeruje cała prawica i nawet trochę więcej. Nadal zdarzają się tam rzeczy, które mnie rażą. Słyszałem od jego zdegustowanych uczestników o mocno obecnych hasłach antyukraińskich. Ale niczego nie generalizuję. Niech idą.
Pojawiają się jeszcze czasem po lewej czy centrowo-liberalnej stronie żale, że prawica ukradła patriotyzm. Ale tak naprawdę ona sobie go wzięła, leżał na bruku. Czytam rozliczne wpisy na social mediach, pełne przerażenia, że maszerują faszyści. Ta druga, niemaszerująca Polska reaguje na poetykę machania biało-czerwonymi flagami coraz gorzej. W tym roku jeszcze gorzej, bo podobno zabójca z Krakowa był skrajnym prawicowcem. Tak powiedzieli ministrowie Kierwiński i Żurek.
Są i bardziej intelektualne manifestacje niechęci. W rozmowie z „Tygodnikiem Powszechnym” zaprezentował ją Andrzej Leder, lewicowy filozof kultury, od dawna poddający polską duszę rozmaitym wiwisekcjom. Ocenił, że „dla wielu ludzi posiadanie dumy narodowej jest jedynym sposobem, żeby móc poczuć się jakkolwiek dumnym ze swojej tożsamości”. Wywodził: „Ludzie, którzy są słabo wykształceni, słabo funkcjonują w hierarchii społecznej, bardzo mało zarabiają, mogą czerpać dumę jedynie z tego, że są członkami wspólnoty narodowej. I jak nasza drużyna piłkarska cokolwiek wygra, mają poczucie uniesienia”.
Symetrystyczna dziennikarka Krystyna Romanowska, lubiąca się bić i z prawicą, i z lewicą, zaatakowała Ledera za „klasizm”. Lekceważy zwykłych ludzi, którzy mogą być dobrymi piekarzami, mechanikami czy lekarzami i nie muszą sobie niczego rekompensować. Jego wizja, że chowają się za patriotyczną tożsamość, to wyraz pogardy.
Zgadzam się z tą pretensją Romanowskiej. Ale oczywiście na cały ten spór można spojrzeć z drugiej strony. Ludzie opcji Ledera uważają patriotyzm w europejskich państwach narodowych za coś anachronicznego, wręcz szkodliwego. Chętnie mieszają go z nacjonalizmem. Akurat w Marszu Niepodległości idą również autentyczni nacjonaliści. Zaryzykuję jednak twierdzenie, że większość idących w nim Polaków z drapieżnym nacjonalizmem ma wspólnego niewiele lub zgoła nic.
Jeśli mówią oni o obronie interesu narodowego, ma to naturę wyłącznie odruchu obronnego. A czy patriotyzm ma dziś sens? Można by odpowiedzieć, że ma, skoro jest potrzebny tak wielu ludziom. Jest pochodną prawa wyboru wartości. Polskość ma w moim przekonaniu konkretną treść aksjologiczną. To materia na wielki tekst, nie felieton, ale gotów jestem tego dowieść. A jeśli ludzie Zachodu patrzą czasem na Polaków z podziwem czy z zazdrością, to dla nas dodatkowa zachęta, aby swoją odrębność, swój wybór drogi, zachować.
Andrzej Leder jest synem i wnukiem komunistów – polskich, ale i sowieckich. Ojciec i dziadek reprezentowali środowisko, które polskość traktowało jak opresję. Ja tego nie wymawiam. Ale proszę pozwolić innym Polakom patrzeć na problem inaczej.
Po stronie człowieka. Po stronie Ewangelii.
Wypróbuj za 1 zł przez miesiąc lub od razu zakup subskrypcję na rok i oszczędź pieniądze.









