Razem dla dobra każdej parafii

– Cieszę się, że ten kongres się odbywa. Nigdy jeszcze w historii Kościoła w Polsce takiego spotkania nie przeżywaliśmy – mówi abp Stanisław Gądecki, przewodniczący Komisji Duszpasterstwa i organizator I Krajowego Kongresu Rad Duszpasterskich. 

Dlaczego Kościół oczekuje, by oprócz kapłana także świeccy brali odpowiedzialność za duszpasterstwo?

– Wynika to ze zrozumienia konsekwencji sakramentów chrztu i bierzmowania w życiu chrześcijanina. Członkowie rady parafialnej, mimo iż zazwyczaj nie są teologami, posiadają jednak takie kompetencje, jakich nie posiada kapłan. To doświadczenie życia wiarą w świecie, gdzie jest ona wystawiana na różnego rodzaju próby i zagrożona sekularyzacją. To życie wiarą w środowisku rodziny i pracy zawodowej. Tego doświadczenia nie ma proboszcz, którego codzienność toczy się we wspólnocie parafialnej, poza doświadczeniem małżeństwa, ojcostwa, rodziny czy szeroko rozumianego „świata”. Dlatego proboszcz potrzebuje wokół siebie mądrych ludzi, kochających Boga i Kościół, by z ich pomocą jak najlepiej zrealizować zleconą mu posługę duszpasterską.

Rady parafialne nie są jednak nowym zjawiskiem, były obecne już przed Soborem Watykańskim II.  Czym różnią się te współczesne od tych sprzed lat?

– Rady parafialne z czasów przedsoborowych składały się z parafian, którzy służyli pomocą swojemu proboszczowi, głównie w sprawach gospodarczych i ekonomicznych. Konkretnie dotyczyło to przeprowadzanych remontów kościoła czy budynków parafialnych, budowy nowych obiektów czy zbierania funduszy na realizację tych przedsięwzięć. Sprawy duszpasterstwa pozostawały w gestii prezbitera. W posoborowym Kodeksie Prawa Kanonicznego kompetencje dawnych rad parafialnych zostały podzielone na dwie części.

Sprawami materialnymi zajmuje się Parafialna Rada Ekonomiczna. Sprawami duchowymi – Parafialna Rada Duszpasterska.

To zrozumiałe, bo inaczej realizuje się cele duchowe, a inaczej materialne, prawda? 

– Tak. Parafialne Rady Duszpasterskie istnieją dziś obok Parafialnych Rad Ekonomicznych i zadaniem ich członków jest wspieranie proboszcza w działalności duszpasterskiej. Proboszcz nadal pozostaje odpowiedzialny przed Bogiem i biskupem za swoich parafian; za prowadzenie ich do jedności z Bogiem. Ma jednak wokół siebie kompetentnych parafian, niekiedy duchownych (np. wikariuszy), osoby życia konsekrowanego (np. zakonnice czy osoby świeckie konsekrowane) oraz wiernych świeckich, którzy służą mu głosem doradczym i swoim osobistym zaangażowaniem w duszpasterstwo parafialne.

Archidiecezja poznańska wyraźnie przoduje w liczbie Parafialnych Rad Duszpasterskich w parafiach. Z czego to wynika?

– Wydaje się, iż ważną rolę odgrywa tu między innymi wielkopolska tradycja zorganizowanej pracy na rzecz społeczeństwa lokalnego. Fakt istnienia rad w każdej parafii naszej archidiecezji jest owocem długofalowego procesu i konsekwentnej pracy formacyjnej zarówno wśród duchownych, jaki i osób świeckich. Dodam, że początku mojej posługi pasterskiej w archidiecezji poznańskiej bardzo mocno podkreślam znaczenie rad. Sam cieszę się Archidiecezjalną Radą Duszpasterską, z którą się regularnie spotykam, by przedyskutować zarówno program duszpasterski naszej diecezji, jak i inne ważne wydarzenia pastoralne. Wspiera mnie także Rada Społeczna, z którą analizujemy współczesne wyzwania społeczne, jakie przynosi dzisiejszy świat, by móc je lepiej zrozumieć i dać na nie odpowiedź godną chrześcijanina. Rada Społeczna przy Arcybiskupie Poznańskim publikuje tematyczne oświadczenia, które służą temu, by ich czytelnicy  lepiej rozumieli – w świetle nauczania Kościoła – rzeczywistość, w której przychodzi im żyć.

Moim doświadczeniem w tej materii staram się zachęcać proboszczów, by nie bali się współpracy z radą. Zdaję sobie sprawę także z zasług moich poprzedników, którzy również  podkreślali potrzebę istnienia w parafiach rad duszpasterskich.

Jakie są doświadczenia Waszej Ekscelencji ze spotkań z Parafialnymi Radami Duszpasterskimi w parafiach podczas wizytacji?

– Są one zróżnicowane. Spotykam rady, w których działają bardzo kompetentni parafianie, służący pomocą duszpasterzowi, mający ciekawe pomysły i gotowi wprowadzać je w życie. Spotykam także rady duszpasterskie, w których wierni bardziej zajmują się sprawami gospodarczymi, bo na tym się dobrze znają, a sprawy duszpasterskie zostawiają proboszczowi. Niekiedy też widzę, że rada spotyka się tylko z tego powodu, że biskup przyjechał na wizytację. Jestem przekonany, że wszyscy członkowie rad to ludzie pragnący jak najlepiej służyć Kościołowi. Nie zawsze – z różnych powodów – to wychodzi, dlatego wszyscy musimy uczyć się współpracy na rzecz urzeczywistniania królestwa Bożego. Ten proces dotyczy zarówno proboszcza, jak i członków rady. W naszej archidiecezji pomocą w tym względzie służy stała formacja prezbiterów, jak i formacja członków Parafialnych Rad Duszpasterskich. Nie wyobrażam sobie nowoczesnego duszpasterstwa bez takich struktur.

A jak to wygląda w innych krajach Europy?

– W Kościołach Europy zachodniej rady są obecne i odgrywają ważną rolę w życiu wspólnot parafialnych. W Austrii na przykład wierni sami proponują i wybierają kandydatów do rad. Dokonuje się to podobnie jak w wyborach do struktur samorządowych. Są to procesy przygotowywane przez komisje duszpasterstwa episkopatu oraz przez kurie diecezjalne. Wybory do rad odbywają się w całym Kościele w jednym terminie. Są także przykłady negatywne – tam, gdzie rady odchodzą od swojej roli doradczej i przejmują kierownictwo parafią, co niektórym kapłanom bardzo się podoba, gdy idzie o zagadnienia ekonomiczne, natomiast jest katastrofalne, gdy idzie o sferę duszpasterską. 

Komisja Duszpasterstwa, którą Ksiądz Arcybiskup kieruje zorganizowała  I Krajowy Kongres Parafialnych Rad Duszpasterskich. Skąd ten pomysł?

– Pomysł zorganizowania ogólnopolskiego Kongresu Parafialnych Rad Duszpasterskich powstał w czasie prac Komisji Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski w związku z przygotowaniem trzyletniego ogólnopolskiego programu duszpasterskiego dla Kościoła w Polsce. Przy tej okazji przypomniano rzecz dość znaną, a mianowicie służebną rolę struktur komunijnych, czyli wspólnototwórczych w dziele ewangelizacji. Parafialna Rada Duszpasterska jest jedną z takich struktur komunijnych. Postanowiliśmy wykorzystać szansę, jaką stwarza tematyka programu duszpasterskiego, by przyjrzeć się sytuacji, istnieniu i funkcjonowaniu tychże rad w polskich parafiach.

Jakie są oczekiwania Księdza Arcybiskupa w stosunku do I Krajowego Kongresu Parafialnych Rad Duszpasterskich?

– Cieszę się, że ten  kongres się odbywa. Nigdy jeszcze w historii Kościoła w Polsce takiego spotkania nie przeżywaliśmy. Dziękuję Panu Bogu za tak wielu ludzi gotowych poświęcić swój czas i swoje talenty dla zorganizowania tego przedsięwzięcia.

Do udziału w kongresie w Licheniu zgłosiło się ponad 1200 delegatów z całej Polski. To naprawdę dużo.

– Chcę im podziękować  za to, że odkryli swoje powołanie do służby w Parafialnych Radach Duszpasterskich. Z zainteresowaniem oczekuję wyników badań funkcjonowania rad duszpasterskich w parafiach, jakie przeprowadził Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC przy finansowym wsparciu niemieckiej fundacji „Renovabis”. Myślę, że uda nam się wyjechać z Lichenia z jaśniejszą wizją pracy na przyszłość, by nie tylko w kolejnym kongresie nie zabrakło reprezentantów żadnej polskiej diecezji, ale przede wszystkim, by życie duszpasterskie w każdej polskiej parafii postąpiło zdecydowanie naprzód.