Logo Przewdonik Katolicki

Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika - Nieistniejące świątynie włocławskie cz. 3

Łukasz Starczewski
Fot.

Niewielu mieszkańców Włocławka wie, że kościół św. Stanisława BM, znajdujący się przy ul. Stefana Żeromskiego, nie jest pierwszą w naszym mieście świątynią dedykowaną temu świętemu. Pierwszą bowiem wzniesiono w XV w.

Po zniszczeniu w 1329 r., w wyniku najazdu wojsk zakonu krzyżackiego w Prusach, romańskiej katedry włocławskiej, funkcje ośrodka liturgii biskupiej miał pełnić wybudowany rok później kościół św. Witalisa. Pozostałości po zburzonej świątyni stały nietknięte ponad 100 lat. Starania o uporządkowanie tego miejsca rozpoczęto, gdy biskupem był Władysław Oporowski (1434–1449). Autor łacińskich Żywotów biskupów włocławskich ks. Stefan Damalewicz wspomina, że pracom przy gruzach katedry towarzyszyła wieść o wykopaniu skarbu.
 
W głąb czasu
Dla upamiętniania katedry postanowiono wybudować na jej miejscu kościół (dziś okolice domu biskupów włocławskich, początek nadwiślańskich Bulwarów, parcela między ulicami Gdańską a Bednarską). Konsekrował go w 1474 r. bp Jakub Sieniński. Drewniana budowla nie przetrwała długo; zawaliła się prawdopodobnie pod wpływem działania nurtów Wisły. Żywa pamięć o istniejącej tu katedrze sprawiła, że zdecydowano o budowie kolejnej świątyni; jej konsekracji w 1524 r. dokonał bp Maciej Drzewiecki. I ona uległa zniszczeniu! Spalili ją Szwedzi podczas najazdu w 1657 r. Odbudowę, zakończoną w 1684 r., sfinansował ks. kanonik Aleksander Magnuski. Według relacji oficjała włocławskiego ks. Sulińskiego z 26 lipca 1778 r., na którą powołuje się ks. Michał Morawski, przebywające we Włocławku wojska rosyjskie chciały zamienić kościół św. Stanisława na cerkiew prawosławną. Po przyłączeniu Włocławka do Prus w 1796 r., świątynię oddano protestantom. Niebawem została odzyskana przez kapitułę katedralną, jednak nie sprawowano tu służby Bożej. Opustoszała, wkrótce używana przez wojska Napoleona, a później rosyjskie, które urządziły w niej magazyn. W 1818 r., po odzyskaniu kościoła, kapituła katedralna urzeczywistniła decyzję z 1810 r. o jego rozbiórce. Drewno wykorzystano jako budulec przy wznoszeniu kaplicy Ducha Świętego w Brześciu Kujawskim. Dokonując rozbiórki, pogwałcono dekrety soboru trydenckiego, nakazujące postawienie krzyża na miejscu zniesionej świątyni. Skutkiem tego było rychłe zatarcie pamięci o istnieniu kościoła i wystawienie na jego miejscu kamienicy.
 
Został tylko popiół
W 1625 r. w istniejących przy kościele zabudowaniach zamieszkali franciszkanie reformaci, których sprowadził bp Jędrzej Lipski. Przebywali tu do 1644 r., tj. do czasu zbudowania własnego klasztoru. Wkrótce w opuszczonych budynkach urządzono przytułek dla księży emerytów z kujawskiej części diecezji. Uległ on zniszczeniu podczas najazdu szwedzkiego w 1657 r.
Tragiczny zatarg i… ludzkie zaniedbania
Patronem kościoła był św. Stanisław ze Szczepanowa, biskup krakowski, którego ziemski żywot zakończył się w dramatycznych okolicznościach 11 kwietnia 1079 r. Przyczyny i okoliczności jego męczeństwa nadal są przedmiotem dyskusji. Jedni twierdzą, że został skazany za zdradę króla Bolesława Śmiałego, inni bezkrytycznie przyjmują tezę o zabójstwie z rąk króla podczas sprawowania Mszy św. Biskup Stanisław ze Szczepanowa wciąż wzbudza zainteresowanie; nie tylko jako święty, ale i jako postać historyczna.
Od początku istnienia kościoła św. Stanisława we Włocławku nie było z nim związane żadne beneficjum, toteż służby Bożej nie sprawowano w sposób ciągły. Wikariusze katedralni mieli obowiązek odprawiania dwóch Mszy św.: niedzielnej i piątkowej wotywnej o Męce Pańskiej. Nagminnie zaniedbywali tę praktykę, o czym informują protokoły wizytacyjne bp. Hieronima Rozdrażewskiego z 1584 r. Wspomniany oficjał Suliński relacjonował, że w 1778 r. nabożeństwa odprawiano raz w roku, 8 maja, w uroczystość patronalną kościoła.
 

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki