Jubileusz katedry włocławskiej

„Dan w Rzymie u św. Piotra pod pieczęcią Rybaka, dnia 22 lutego, roku 1907, w czwartym roku naszego Pontyfikatu” – mówią ostatnie słowa dekretu wydanego przez papieża Piusa X, nadającego katedrze włocławskiej uroczysty tytuł bazyliki mniejszej. W setną rocznicę tego wydarzenia przypomnijmy okoliczności i fakty, które sprawiły, że katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku uzyskała (jako druga po katedrze na Wawelu) tytuł bazyliki mniejszej.

Obecna, zapewne trzecia z kolei (po zniszczeniu poprzednich) katedra włocławska jest jednym z najstarszych istniejących kościołów katedralnych w Polsce. Pochodzi z tych samych czasów co katedra wawelska, gnieźnieńska czy poznańska. Budowę świątyni rozpoczęto 25 marca 1340 r., za sprawą bp. Macieja z Gołańczy, który przeniósł jej lokalizację znad Wisły na obecne miejsce. Konsekracji katedry dokonano 13 maja 1411 r.; była swoistym wotum za zwycięstwo pod Grunwaldem. Budowla, pierwotnie gotycka, z pięknym w proporcjach prezbiterium, z czasem poddała się wpływom baroku, by pod koniec XIX w., za sprawą udanie przeprowadzonej regotyzacji, przyjąć klasyczną, dojrzałą formę „wzorowej” gotyckiej budowli sakralnej. Dziś jest jedną z najefektowniejszych budowli tego typu w Polsce.

Wprawdzie już w dawnych czasach katedrę włocławską nazywano bazyliką (tak pisał o niej np. historyk i kanonik włocławski Stefan Damalewicz w wydanych w 1642 r. „Żywotach biskupów włocławskich”), jednakże o oficjalne nadanie tytułu wystąpił bp Stanisław Zdzitowiecki, prekonizowany 9 czerwca 1902 r. biskupem kujawsko-kaliskim. Ten gorliwy duszpasterz, mecenas nauki, opiekun ludzi pracy, doskonały gospodarz i gorący patriota, był także inicjatorem wielu dzieł i instytucji, które do dziś przynoszą owoce jego siewu. To on dokończył długoletnie, zakrojone na wielką skalę prace remontowe i organizacyjne przy włocławskiej świątyni, rozpoczęte jeszcze przez jego poprzednika, bp. Aleksandra Kazimierza Bereśniewicza. Zaraz po ukończeniu prac chciał podkreślić rangę i zasługi pięknie odnowionej i imponująco prezentującej się wówczas katedry. W tym celu powziął w Rzymie starania o uzyskanie dla niej zaszczytnego tytułu bazyliki mniejszej.

Warunki, jakie musi spełniać świątynia, by starać się o ów tytuł, określa watykańska Kongregacja Obrzędów. Obdarzane są nim kościoły o wybitnych zasługach duszpasterskich, użyteczności liturgicznej, szczycące się bogatą przeszłością historyczną i wartością zabytkową. Obecnie posiadają go najsłynniejsze kościoły kolegiackie, wielkie sanktuaria maryjne i miejsca pielgrzymkowe (np. Lourdes, Fatima, Mariazell, Jasna Góra). W Polsce godność bazyliki mniejszej najwcześniej, bo już w XVIII w., uzyskała katedra na Wawelu w Krakowie. Katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku była, jak wspomnieliśmy, drugim polskim kościołem katedralnym obdarzonym owym zaszczytem. Po Włocławku (1907), tytuł bazyliki mniejszej uzyskały m. in. katedry we Lwowie i Płocku (1910), w Gnieźnie (1931), Przemyślu (1960), Warszawie (1961) i Poznaniu (1962).

Odpowiedni dekret nadający tytuł bazyliki mniejszej katedrze – matce kościołów jednej z najstarszych diecezji polskich – wydał 22 lutego 1907 r. papież Pius X. W dokumencie, po zwięzłym uzasadnieniu i powołaniu się na prośbę biskupa kujawsko-kaliskiego, Ojciec Święty postanawia: Ad perpetuam rei memoriam... „Na wieczną rzeczy pamiątkę [...]. Na mocy tego dokumentu, na zawsze, powagą naszą apostolską, Katedralny Kościół Włocławski pod wezwaniem Bogurodzicy Dziewicy Wniebowziętej, tytułem i godnością Bazyliki Mniejszej ozdabiamy, udzielając jej wszystkich zaszczytów i przywilejów przysługujących z prawa Bazylikom Mniejszym w Świętym Mieście”. Pismo to bp Stanisław Zdzitowiecki opatrzył następującą adnotacją: „Po zobaczeniu i przeczytaniu nie znalazłem w nim żadnych uszkodzeń, dokument ten Apostolski zatwierdzamy. Włocławek, dnia 3 sierpnia 1907 r.”